Powered by Techcity

Quá trình hình thành và phát triển của Bình Định

Cho đến nay, thông qua các đợt khai quật khảo cổ học người ta đã xác định được cách đây trên 2000 năm trên vùng đất Bình Định ngày nay đã có cư dân văn hóa Sa Huỳnh sinh sống. Từ đầu Công nguyên (năm 192) trên dải đất miền Trung Việt Nam đã hình thành một nhà nước cổ đại, đó là Nhà nước Chăm-pa. Nhà nước Chăm-pa được xây dựng trên một nền tảng văn hóa hết sức rực rỡ, nó kế thừa những thành tựu của nền văn hóa Sa Huỳnh trước đó, đồng thời tiếp thu ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ, Trung Hoa cùng nhiều yếu tố của các nền văn hóa khác trong khu vực. Nhà nước Chăm-pa với sự khởi nguồn từ năm 192 đã kết thúc vai trò lịch sử riêng của mình vào nửa cuối thế kỷ XVII, chấm dứt sự tồn tại đầy oanh liệt của mình trong suốt 16 thế kỷ.

Bình Định là vùng đất trung tâm của miền Trung Việt Nam với gần 5 thế kỷ giữ vai trò trung tâm của nhà nước Chăm-pa, mặc dù có nhiều bước thăng trầm, chiến tranh xảy ra liên miên, nhưng văn hóa Chăm-pa ở đây vẫn phát triển cho đến khi nhà nước Chăm-pa mất vai trò lịch sử. Dấu tích văn hóa của thời kỳ nhà nước Chăm-pa tồn tại trên đất Bình Định còn để lại vô cùng phong phú, đa dạng về loại hình, nhiều về số lượng và trở thành đối tượng quan trọng trong việc tiếp tục nghiên cứu khảo cổ về Bình Định.

Tháng 7 năm 1471, vua Lê cho lập phủ Hoài Nhơn gồm 3 huyện là: Bồng Sơn, Phù Ly và Tuy Viễn. Từ đó người Việt bắt đầu tiến vào sinh sống trên vùng đất Bình Định ngày nay. Năm 1490 (chưa đầy 20 năm sau), theo Thiên nam dư hạ tập cho biết: dưới thời Hồng Đức, Phủ Hoài Nhơn có 19 tổng và 100 xã.

Năm 1570, Nguyễn Hoàng, người được vua Lê cử trấn nhậm hai xứ Thuận Hóa và Quảng Nam lúc bấy giờ có cả phủ Hoài Nhơn.

Năm 1602, chúa Nguyễn Hoàng cho đổi phủ Hoài Nhơn thành phủ Quy Nhơn.

Năm 1651, dưới thời Nguyễn Phúc Tần, chúa cho đổi phủ Hoài Nhơn thành phủ Quy Ninh. Năm 1702, chúa Nguyễn Phúc Khoát cho lấy lại tên cũ là Quy Nhơn và vẫn được gọi suốt thời kỳ Tây Sơn. Năm 1744, chúa Nguyễn Phúc Khoát đặt các đạo làm dinh, nhưng cấp phủ vẫn giữ nguyên. Phủ Quy Nhơn vẫn thuộc về dinh Quảng Nam, đặt các chức tuần phủ và khám lý để cai trị. Phủ lỵ được dời ra phía Bắc thành Đồ Bàn, đóng tại thôn Châu Thành (nay thuộc xã Nhơn Thành, An Nhơn).

Từ thời các chúa Nguyễn, ở đàng Trong nói chung, Bình Định nói riêng đã có sự phân hóa giàu nghèo, địa vị khác nhau và các tầng lớp trong xã hội. Đặc biệt vào đầu thế kỷ XVII, vấn đề trên càng trở nên mâu thuẫn sâu sắc. Cho đến trước cuộc khởi nghĩa nông dân Tây Sơn 1771, ở Bình Định đã nổ ra nhiều cuộc khởi nghĩa nông dân, trong đó tiêu biểu là cuộc khởi nghĩa của Chàng Lía: cướp của nhà giàu, chia cho dân nghèo, trừng phạt quan lại hống hách bức hiếp dân. Nhưng tồn tại chẳng được bao lâu, cuộc khởi nghĩa của Lía bị thất bại.

Năm 1773, cuộc khởi nghĩa nông dân của ba anh em nhà Tây Sơn do Nguyễn Nhạc đứng đầu đã phát triển xuống Tây Sơn hạ đạo, chiếm lĩnh đất Kiên Thành (nay là Kiên Mỹ) nơi đã từng sinh ra các thủ lĩnh Tây Sơn, Nguyễn Nhạc tự xưng là đệ nhất trại chủ cai quản hai huyện là Phù Ly và Bồng Sơn. Cùng trong năm đó (1773), nghĩa quân Tây Sơn tiếp tục đánh chiếm phủ thành Quy Nhơn.

Tháng 3 năm 1776, Nguyễn Nhạc cho sửa chữa và xây thêm thành Đồ Bàn, rồi đổi tên là thành Hoàng Đế, tự xưng Tây Sơn vương, cho đúc ấn vàng, phong cho Nguyễn Lữ làm Thiếu phó, Nguyễn Huệ làm Phụ chính, các tướng lĩnh khác đều được phong chức cho tương xứng với một chính quyền Trung ương mới được thành lập. Năm 1793, sau khi vua Quang Trung chết, Nguyễn Ánh đem quân đánh thành Hoàng Đế. Nguyễn Nhạc bị bệnh sai con là Nguyễn Bảo chỉ huy kháng cự, quân của Nguyễn Bảo bị thua, bỏ chạy. Vua Quang Toản sai thái úy Phạm Công Hưng, hộ giá Nguyễn Văn Huấn, Đại tư lệ Lê Trung, Đại tư mã Ngô Văn Sở cùng tướng thủy quân là Đặng Văn Chân từ Phú Xuân vào cứu viện, đánh quân Nguyễn Ánh. Quân Nguyễn Ánh thua chạy. Quân Quang Toản vào thành, Nguyễn Nhạc mang vàng bạc ra khao quân. Phạm Công Hưng và các tướng lĩnh ra lệnh tịch thu châu báu và binh giáp các kho rồi chiếm thành. Nguyễn Nhạc phẫn uất hộc máu chết.

Từ năm 1793-1799, thành Hoàng Đế đổi thành phủ Quy Nhơn dưới vương triều Cảnh Thịnh, cũng là bước đường suy yếu của Tây Sơn.

Từ năm 1799-1802, thành Quy Nhơn bị quân Nguyễn Ánh chiếm đóng và đổi làm thành Bình Định và suốt chiều dài lịch sử, đây là trung tâm cai trị của triều Nguyễn tại Bình Định trong những năm đầu thế kỷ XIX.

Đến năm 1885, Bình Định là một tỉnh lớn ở Trung Kỳ, nhiều vùng đất của Gia Lai, Kon Tum còn thuộc về Bình Định.

Năm 1890, thực dân Pháp sát nhập thêm Phú Yên vào Bình Định thành tỉnh Bình Phú, tỉnh lỵ là Quy Nhơn. Nhưng đến năm 1899, Phú Yên tách khỏi Bình Phú, Bình Định lại trở thành tỉnh độc lập.

Năm 1907, toàn quyền Đông Dương lại ra Nghị định bãi bỏ tỉnh Plâycu Đe. Một nửa đất đai của tỉnh này cho sát nhập trở lại vào tỉnh Bình Định.

Năm 1913, thực dân Pháp lại sát nhập Phú Yên vào tỉnh Bình Định thành tỉnh Bình Phú.

Năm 1921, thực dân Pháp tách tỉnh Phú Yên ra, lập lại tỉnh Bình Định và kéo dài cho đến năm 1945.

Cùng với cuộc cách mạng tháng Tám long trời, lở đất, ngày 3/9/1945, sau khi khởi nghĩa dành chính quyền thắng lợi UBND cách mạng lâm thời mới của tỉnh lấy tên tỉnh Bình Định là tỉnh Tăng Bạt Hổ. Tuy nhiên tỉnh Tăng Bạt Hổ thay cho tỉnh Bình Định chưa được Trung ương công nhận, trên các văn bản chính thống của nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa vẫn không thay đổi tỉnh Bình Định, do đó tỉnh Tăng Bạt Hổ tồn tại không được bao lâu.

Trong 9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1945-1954) Bình Định là tỉnh tự do hoàn toàn, là hậu phương chiến lược trực tiếp của chiến trường khu V, Tây Nguyên, Nam Lào và Đông Bắc Cam-pu-chia. Chín năm kháng chiến gian khổ và anh dũng đó, nhân dân Bình Định dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đã góp công, góp sức cùng cả nước đánh thắng thực dân Pháp xâm lược, buộc chúng phải ký Hiệp Định Giơnevơ tôn trọng độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của nhân dân Việt Nam.

Tuy nhiên theo tinh thần Hiệp định này, đất nước ta còn tạm thời chia cắt làm 2 miềm: miền Bắc được giải phóng tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội, miền Nam từ vĩ tuyến 17 trở vào, trong đó có tỉnh Bình Định còn phải chịu dưới ách thống trị của bọn tay sai đế quốc, chờ tổng tuyển cử thống nhất đất nước.

Trong khi Hiệp Định Giơnevơ (1954) về Đông Dương ký chưa ráo mực, Đế Quốc Mỹ hất cẳng Pháp nhảy vào miền Nam dựng lên chính quyền tay sai Ngô Đình Diệm hòng biến miền Nam Việt Nam thành thuộc địa kiểu mới của Mỹ.

Chính quyền Ngô Đình Diệm chia miền Nam Việt Nam thành hai miền: từ Bình Thuận trở vào gọi là Nam phần; từ Bình Thuận trở ra vĩ tuyến 17 gọi là Trung phần. Trung phần lại chia thành hai khu vực, gọi là Trung nguyên Trung phần và Cao nguyên Trung phần. Tỉnh Bình Định thuộc Trung nguyên Trung phần và vẫn giữ là một đơn vị hành chính cấp tỉnh như trước đây cho đến ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng (30/4/1975).

Trong suốt 20 năm (1954-1975), thực hiện lời kêu gọi của chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng về đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ Quốc, quân và dân tỉnh Bình Định đã vượt qua vô vàn hi sinh, gian khổ, chiến đấu anh dũng, kiên cường, bám đất, bám dân góp phần cùng cả nước đánh thắng hoàn toàn đế quốc Mỹ xâm lược, giải phóng quê hương yêu dấu của mình vào ngày 31/3/1975.

Từ cuối năm 1975 đến năm 1989, tỉnh Bình Định hợp nhất với tỉnh Quảng Ngãi lấy tên là tỉnh Nghĩa Bình. Trong 15 năm hợp nhất nhân dân Bình Định cùng với nhân dân Quảng Ngãi ra sức khắc phục hậu quả chiến tranh, tiến hành cải tạo và phát triển kinh tế-xã hội; giữ vững an ninh quốc phòng, không ngừng cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân.

Từ năm 1989, tỉnh Bình Định được tái lập trở lại từ tỉnh Nghĩa Bình. Từ đó đến nay, dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh, phát huy truyền thống yêu nước và cách mạng, nhân dân Bình Định đã ra sức xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, có nhiều đổi mới về nếp nghĩ trong phát triển kinh tế, tạo nên sự biến đổi sâu sắc trong đời sống của mỗi người dân. Một cuộc sống mới tốt đẹp ở tương lai: ấm no, hạnh phúc, dân chủ, công bằng, văn minh đã và đang được nhân dân Bình Định cùng với cả nước phấn đấu xây dựng.

Ban biên tập (tổng hợp)

Cổng TTĐT tỉnh

Cùng chủ đề

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng trong lòng người dân Bình Định

Cùng với cả nước, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Bình Định vô cùng tiếc thương khi nghe tin Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng từ trần. Khắc ghi lời căn dặn tâm huyết của Tổng Bí thư Đã hơn 12 năm trôi qua kể từ khi Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng về thăm, chúc Tết Đảng bộ, chính quyền và nhân dân tỉnh Bình Định...

Thủ tướng yêu cầu 25 tỉnh, 9 bộ tập trung ứng phó bão số 2

Công điện gửi Chủ tịch UBND các tỉnh, TP: Quảng Ninh, Hải Phòng, Thái Bình, Nam Định, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên – Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Lạng Sơn, Hà Giang, Tuyên Quang, Lào Cai, Yên Bái, Phú Thọ, Hòa Bình, Cao Bằng, Bắc Kạn, Thái Nguyên; các bộ: NN-PTNT, Quốc phòng, Công an, Công thương, GTVT, TN-MT, Ngoại giao, TT-TT, VH-TT-DL. Thủ tướng yêu cầu 25 tỉnh, 9 bộ tập trung ứng phó bão số 2 Để chủ động ứng phó với bão số 2 và mưa lũ,...

Bình Định gia hạn thời gian hoàn thành dự án khách sạn, căn hộ nghìn tỷ

Bình Định gia hạn thời gian hoàn thành dự án khách sạn, căn hộ nghìn tỷDự án Cadia Quy Nhơn được điều chỉnh thời gian hoàn thành. Trong khi đó, Dự án Khách sạn SALA được điều chỉnh giảm quy mô số phòng. Khách sạn nằm vị trí “đắc địa” Ngày 4/7/2024, Chủ tịch UBND tỉnh Bình Định đồng ý chủ trương điều chỉnh tiến độ thực hiện Dự án Trung tâm thương mại dịch vụ khách sạn cao cấp (khách...

Đi ngang ngày cuối tuấn, giao dịch quanh mức 64.000 đồng/kg

Giá heo hơi miền Bắc hôm nay ngày 21/7/2024 Tại khu vực miền Bắc, giá heo hơi hôm nay ngày 21/7/2024 đi ngang trên diện rộng và giao dịch trong khoảng 65.000 – 66.000 đồng/kg. Thương lái tại Thái Bình thu mua heo hơi ở mức 66.000 đồng/kg ngang bằng với tại Bắc Giang, Hưng Yên, Thái Nguyên, Vĩnh Phúc. Đây là mức giá cao nhất khu vực. Giá heo hơi hôm nay tại khu vực miền Bắc 21/7/2024 cao nhất 66.000...

Tiếp tục đóng cửa hàng loạt, gần 100 phòng giao dịch của SCB ‘biến mất’

Trong hai ngày 15 và 18/7, SCB thông báo chấm dứt hoạt động của 9 phòng giao dịch (PGD). Trong đó, ngày 15/7, ngân hàng này thông báo đóng cửa 4 phòng giao dịch thuộc các chi nhánh tại TP.HCM và Bình Định. Tiếp đó, ngày 18/7, có tới 5 phòng giao dịch tại TP.HCM, Đồng Nai và Hải Phòng phải đóng cửa. Theo thống kê của VietNamNet, SCB đã đóng cửa 91 phòng giao dịch trên cả nước kể...

Cùng tác giả

Lãnh đạo Bình Định sang châu Âu mời gọi đầu tư

Lãnh đạo tỉnh Bình Định sang một số nước châu Âu mời gọi các nhà đầu tư, đối tác tiềm năng về Bình Định đầu tư. Ngày 16-7, Sở Kế hoạch - Đầu tư tỉnh Bình Định cho biết đoàn công tác của tỉnh này do đang thực hiện chuyến làm việc với Đại sứ quán Việt Nam tại Hà Lan trong khuôn khổ chương trình xúc tiến đầu tư, thương mại giữa Bình Định với các đối tác Hà...

Bình Định tổ chức hội thảo xúc tiến đầu tư, thương mại tại Hà Lan

Bình Định đang thu hút đầu tư vào các lĩnh vực có nhiều tiềm năng phát triển đồng thời là thế mạnh của các doanh nghiệp Hà Lan như cảng biển - logistic, nông nghiệp công nghệ cao, năng lượng sạch, chip bán dẫn, công nghiệp chế biến chế tạo. Ông Nguyễn Tự Công Hoàng, Phó chủ tịch UBND tỉnh Bình Định phát biểu tại hội thảo. Ảnh: IPC Bình Định. Trong Chương trình xúc tiến đầu tư, thương mại tại Hà...

Xuất hiện cá voi lớn săn mồi trên biển Bình Định

Chiều 15-7, một con cá voi lớn xuất hiện tại vùng biển xã Hoài Hải (thị xã Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định) trước sự chứng kiến của rất nhiều người. Con cá voi xuất hiện ở biển Hoài Hải, thị xã Hoài Nhơn chiều 15-7 - Ảnh: DŨNG NHÂN Các tay săn ảnh đã ghi lại được rất nhiều hình ảnh ấn tượng của con cá voi này. Theo người dân, cá voi săn mồi tại vùng biển Mũi Gành, xã Hoài Hải là...

Khai mạc Lễ hội Tinh hoa đất biển Bình Định năm 2024

Tối 11/7, tại Quảng trường Nguyễn Tất Thành (thành phố Quy Nhơn), Lễ hội "Tinh hoa đất biển" Bình Định năm 2024 do Ủy ban nhân dân tỉnh Bình Định tổ chức đã chính thức khai mạc, thu hút hàng nghìn người dân và du khách tham gia. Lễ hội tinh hoa đất biển Bình Định thu hút hàng nghìn người dân và du khách tham gia. Phát biểu tại lễ khai mạc, đồng chí Nguyễn Tuấn Thanh, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy...

Bình Định xưa ‘mắt thấy tai nghe’: Thị Nại

Năm 1884, cùng lúc với việc Pháp và Việt Nam ký hòa ước Giáp Thân 1884 thì công sứ Quy Nhơn Eugène Navelle thực hiện cuộc hành trình từ cảng Quy Nhơn đi về phía tây, từ Thị Nại đến Bla (Kon Tum), băng qua cao nguyên An Khê và các phế tích, di tích, làng mạc của đất Bình Định xưa. Nhật ký hành trình của ông đã ghi chép lại những quan sát tường minh về những...

Cùng chuyên mục

Lãnh đạo Bình Định sang châu Âu mời gọi đầu tư

Lãnh đạo tỉnh Bình Định sang một số nước châu Âu mời gọi các nhà đầu tư, đối tác tiềm năng về Bình Định đầu tư. Ngày 16-7, Sở Kế hoạch - Đầu tư tỉnh Bình Định cho biết đoàn công tác của tỉnh này do đang thực hiện chuyến làm việc với Đại sứ quán Việt Nam tại Hà Lan trong khuôn khổ chương trình xúc tiến đầu tư, thương mại giữa Bình Định với các đối tác Hà...

Bình Định tổ chức hội thảo xúc tiến đầu tư, thương mại tại Hà Lan

Bình Định đang thu hút đầu tư vào các lĩnh vực có nhiều tiềm năng phát triển đồng thời là thế mạnh của các doanh nghiệp Hà Lan như cảng biển - logistic, nông nghiệp công nghệ cao, năng lượng sạch, chip bán dẫn, công nghiệp chế biến chế tạo. Ông Nguyễn Tự Công Hoàng, Phó chủ tịch UBND tỉnh Bình Định phát biểu tại hội thảo. Ảnh: IPC Bình Định. Trong Chương trình xúc tiến đầu tư, thương mại tại Hà...

Khai mạc Lễ hội Tinh hoa đất biển Bình Định năm 2024

Tối 11/7, tại Quảng trường Nguyễn Tất Thành (thành phố Quy Nhơn), Lễ hội "Tinh hoa đất biển" Bình Định năm 2024 do Ủy ban nhân dân tỉnh Bình Định tổ chức đã chính thức khai mạc, thu hút hàng nghìn người dân và du khách tham gia. Lễ hội tinh hoa đất biển Bình Định thu hút hàng nghìn người dân và du khách tham gia. Phát biểu tại lễ khai mạc, đồng chí Nguyễn Tuấn Thanh, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy...

Bình Định xưa ‘mắt thấy tai nghe’: Thị Nại

Năm 1884, cùng lúc với việc Pháp và Việt Nam ký hòa ước Giáp Thân 1884 thì công sứ Quy Nhơn Eugène Navelle thực hiện cuộc hành trình từ cảng Quy Nhơn đi về phía tây, từ Thị Nại đến Bla (Kon Tum), băng qua cao nguyên An Khê và các phế tích, di tích, làng mạc của đất Bình Định xưa. Nhật ký hành trình của ông đã ghi chép lại những quan sát tường minh về những...

Bình Định xưa ‘mắt thấy tai nghe’: Những trang sử cũ

Không thể nói đến Thị Nại và Quy Nhơn mà không nhắc tới lịch sử của Nguyễn Nhạc với quá nhiều dấu ấn còn lưu trong tỉnh này. Trung ương Hoàng đế Nguyễn Nhạc Gia đình Nhạc cùng họ với Gia Long (họ Nguyễn), quê gốc Nghệ An, hồi giữa thế kỷ 17 vẫn còn ở đó. Thời kỳ này tổ tiên Gia Long, các chúa phương Nam, tức vùng ngũ quảng với Huế là trung tâm và kinh đô,...

Hiện thực hóa quy hoạch tỉnh Bình Định

Theo quy hoạch được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, Bình Ðịnh sẽ trở thành một trung tâm kinh tế, văn hóa và du lịch quan trọng của Việt Nam. Ðể hiện thực hóa mục tiêu của quy hoạch, tỉnh đã đề ra nhiều giải pháp quan trọng để huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn vốn đầu tư, nhất là đầu tư cho các dự án động lực,...

Bình Định: GRDP 6 tháng dẫn đầu vùng kinh tế trọng điểm miền Trung

Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) của tỉnh Bình Định xếp thứ 1/5 tỉnh vùng kinh tế trọng điểm miền Trung và thứ 4/14 tỉnh vùng Bắc Trung Bộ và duyên hải Trung Bộ. Chương trình Amazing Bình Định Festival 2024 hút lượng khách đông đảo đến với Bình Định Du lịch Bình Định tăng trưởng mạnh UBND tỉnh Bình Định cho biết, GRDP 6 tháng đầu năm của tỉnh tăng 7,6% so cùng kỳ, xếp thứ 19/63 tỉnh, thành phố...

Nghệ thuật Tuồng trên đất Bình Định

Tuồng hay hát bội là một loại hình nghệ thuật sân khấu mang tính cổ điển khá độc đáo của Việt Nam. Nói tới nguồn gốc và thời gian ra đời của bộ môn nghệ thuật cổ truyền này, các nhà nghiên cứu có những nhận định khác nhau nhưng thống nhất ở một điểm là nghệ thuật tuồng hình thành trên cơ sở nền nghệ thuật ca, vũ, nhạc, những trò diễn xướng dân gian và nền văn...

Mãn nhãn màn biểu diễn dù lượn đầy sắc màu trên trời Bình Định

Đêm 30/3, trên bầu trời TP Quy Nhơn (Bình Định) đã diễn ra màn trình diễn dù lượn đầy ấn tượng, độc đáo, tạo cảm giác lạ lẫm, thích thú cho người dân và du khách.

Màn rượt đuổi của 18 thuyền máy công thức một trên đầm Thị Nại

18 tay đua đến từ 9 đội có màn rượt đuổi kịch tính trên đầm Thị Nại tại chung kết chặng thứ hai giải UIM F1H2O World Championship 2024... nguồn

Tin nổi bật

Tin mới nhất