Cộng đồng là hạt nhân bảo tồn di sản bền vững

Làng gốm Thanh Hà (phường Hội An Tây) vinh dự đón nhận giải thưởng “Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất” năm 2025 do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trao tặng ngay trong ngày đầu năm mới 2026. Đây là minh chứng sống động cho hướng đi đúng đắn, lấy cộng đồng làm trung tâm, lấy di sản sống làm cốt lõi để phát triển du lịch bền vững trong giai đoạn mới.

Đông đảo cán bộ, người dân và du khách tham dự buổi lễ đón nhận giải thưởng “Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất” năm 2025. Ảnh: HOÀNG LIÊN

Bước chuyển mình từ di sản 500 năm

Nghề gốm Thanh Hà đã sớm hình thành và phát triển rực rỡ trên mảnh đất xứ Quảng hơn 500 năm qua. Trải qua bao thăng trầm, nhưng ngọn lửa của tình yêu nghề, sự kiên trì bền bỉ của các thế hệ nghệ nhân vẫn được gìn giữ trong căn cốt văn hóa của làng, của Hội An và của di sản dân tộc.

Với những giá trị văn hóa nổi bật, năm 2014, làng gốm Thanh Hà đã được công nhận là làng nghề cấp tỉnh. Năm 2019, nghề gốm Thanh Hà chính thức được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là nền tảng pháp lý và văn hóa quan trọng để làng nghề chuyển mình, từ một đơn vị sản xuất thuần túy sang một điểm đến du lịch văn hóa giàu trải nghiệm.

Văn nghệ ca ngợi "hồn gốm". Ảnh: HOÀNG LIÊN

Nghệ nhân Phạm Mẹo, một người con ưu tú của làng nghề chia sẻ: “Ngọn lửa nghề như ngọn lửa tình yêu đối với đất, đối với tổ tiên chưa bao giờ nguội lạnh trong chúng tôi. Giải thưởng này là niềm tự hào, nhưng cũng là trách nhiệm lớn lao để mỗi người dân Thanh Hà không ngừng nâng cao chất lượng dịch vụ, xây dựng môi trường du lịch văn minh”.

Trong bối cảnh Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc (UNWTO) phát động sự chuyển đổi theo hướng phát triển bền vững và công bằng, làng gốm Thanh Hà đã nhanh chóng thích nghi bằng những hành động cụ thể. Một cuộc “cách mạng” về tư duy sản xuất đã diễn ra tại đây.

Các lò nung gạch ngói gây ô nhiễm trước đây đã hoàn toàn được thay thế bằng hệ thống lò điện hiện đại. Không chỉ thay đổi phương thức nung, làng nghề còn chủ động giải quyết bài toán nguyên liệu. Thay vì phụ thuộc vào nguồn đất sét tự nhiên ngày càng hạn chế, các nghệ nhân đã nghiên cứu sử dụng đất sét công nghiệp thân thiện với môi trường, có thể tự sản xuất được từ đất thường. Đây là bước đi then chốt giúp làng nghề vừa bảo tồn được tài nguyên, vừa đảm bảo sản xuất bền vững trong dài hạn.

Song song với việc làm sạch môi trường sản xuất, yếu tố con người cũng được chuyên nghiệp hóa. Các nghệ nhân không chỉ giỏi tay nghề mà còn được đào tạo về ngoại ngữ, nghiệp vụ phục vụ du lịch. Giờ đây, mỗi cơ sở làm gốm vừa là xưởng sản xuất, vừa là không gian trải nghiệm văn hóa sống động cho du khách.

Giám đốc Sở Văn hóa, Thể Thao và Du lịch Trương Thị Hồng Hạnh trao chứng nhận Giải thưởng “Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất” năm 2025 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho đại diện địa phương và cộng đồng làng nghề Thanh Hà. Ảnh: HOÀNG LIÊN

Sự chuyển mình này không chỉ thay đổi diện mạo làng nghề mà còn thay đổi cả tư duy làm kinh tế của bà con theo hướng bền vững và có trách nhiệm. Sức hấp dẫn của làng gốm Thanh Hà còn đến từ sự sáng tạo không ngừng nghỉ trong mẫu mã sản phẩm.

Bên cạnh những vật dụng truyền thống, thợ gốm Thanh Hà đã thổi hồn vào đất nung để tạo ra các sản phẩm mỹ nghệ tinh xảo như con thổi, mặt nạ gốm, tượng gốm đáp ứng thị hiếu khách du lịch và trang trí nội ngoại thất. Đáng chú ý là bộ sản phẩm lưu niệm gốm thủ công mỹ nghệ mang tên “Dấu ấn ẩm thực Hội An”. Các món ăn đặc sản như mì Quảng, cao lầu, cơm gà, bánh xèo... được tái hiện thu nhỏ vô cùng xinh xắn, trở thành món quà ký ức văn hóa độc đáo dành cho du khách.

Những biểu tượng nhỏ xinh như 12 con giáp, tò he được thiết kế gọn nhẹ, giúp du khách dễ dàng mang theo đi khắp thế giới, góp phần lan tỏa văn hóa Hội An đến bạn bè quốc tế, trong đó có những đơn hàng xuất khẩu sang cả thị trường khó tính như Nhật Bản.

Sản phẩm gốm Thanh Hà. Ảnh: HOÀNG LIÊN

Bà Nguyễn Thị Hảo, một nghệ nhân tâm huyết, cho biết: “Khách du lịch, đặc biệt là khách quốc tế rất thích thú khi tự tay chuốt gốm, tạo hình sản phẩm dưới sự hướng dẫn của chúng tôi. Họ không chỉ mua một món đồ, họ mua cả sự trải nghiệm và niềm vui khi được làm việc với đất”. Được biết, năm 2025 đã có hơn 251.000 lượt khách tham quan làng nghề, trong đó có tới 224.000 lượt khách quốc tế.

Cộng đồng là trung tâm và hạt nhân của di sản

Sự thành công của làng gốm Thanh Hà không thể tách rời vai trò trung tâm của cộng đồng cư dân. Đây là điểm mấu chốt được các chuyên gia quốc tế đánh giá cao. Tại đây, lợi ích kinh tế từ du lịch được san sẻ công bằng, với 62% doanh thu từ bán vé và sản phẩm được dành để trả công cho người lao động, tái đầu tư bảo tồn di sản và nâng cấp hạ tầng làng nghề.

Chính cơ chế chia sẻ lợi ích minh bạch này đã giúp cộng đồng gắn bó mật thiết với văn hóa bản địa, tạo động lực mạnh mẽ để các thế hệ kế tiếp tiếp nối và phát huy tri thức của cha ông. Làng gốm giờ đây không còn là một điểm đến riêng lẻ, mà là một chỉnh thể văn hóa sống động giữa con người, đất, lửa và dòng sông.

Chuốt gốm. Ảnh: HOÀNG LIÊN

Chủ tịch UBND phường Hội An Tây Bùi Văn Dũng khẳng định: “Đây là hướng đi nhân văn. Làng gốm không chỉ là nơi để xem, mà là nơi để cảm nhận và quay trở lại. Chúng tôi phát triển du lịch dựa trên nền tảng giá trị văn hóa bản địa, lấy cộng đồng làm trung tâm và di sản sống làm cốt lõi”.

Giải thưởng lần này, cùng với danh hiệu “Làng du lịch tốt nhất” của Làng rau Trà Quế năm 2024, đã khẳng định vị thế của Hội An nói riêng và khu vực miền Trung nói chung trên bản đồ du lịch thế giới. Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch thành phố Trương Thị Hồng Hạnh nhấn mạnh, đây là cột mốc ghi nhận nỗ lực của cả bộ máy quản lý và cộng đồng trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc giữa dòng chảy hiện đại.

Làng gốm Thanh Hà đang bước vào một chương mới đầy tự hào. Giải thưởng “Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất” không chỉ là một danh hiệu, mà là sự khẳng định rằng: khi cộng đồng biết trân trọng di sản và di sản được nuôi dưỡng bởi cộng đồng, sức sống văn hóa sẽ trường tồn và tỏa sáng.

Nguồn:https://baodanang.vn/cong-dong-lam-hat-nhan-bao-ton-di-san-ben-vung-3318748.html