Tại phường Hà Đông, nỗ lực xóa bỏ định kiến giới, đưa tỷ số giới tính khi sinh trở về mức cân bằng tự nhiên, đang được kiến tạo bởi sự tâm huyết của đội ngũ cán bộ y tế, dân số cơ sở - những người "đi từng ngõ, gõ từng nhà" để gieo mầm bình đẳng giới...
Bài toán chênh lệch tỷ lệ giới tính khi sinh
Số liệu thống kê chuyên ngành dân số cấp xã trong 10 tháng năm 2025 (từ tháng 1 đến tháng 10) của Trạm Y tế phường Hà Đông (thành phố Hà Nội) đã phác họa nên một bức tranh nhiều suy ngẫm. Trong tổng số 1.627 trẻ em được sinh ra trên địa bàn, có 861 bé trai và 766 bé gái. Như vậy, tỷ số giới tính khi sinh đang ở mức 112 trẻ trai/100 trẻ gái, vượt so với mức cân bằng là 104 - 106 bé trai/100 bé gái.
Con số này không chỉ là dữ liệu thống kê đơn thuần mà là hồi chuông cảnh báo về tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh đang diễn biến phức tạp, đòi hỏi sự vào cuộc ngay lập tức và đồng bộ của cả hệ thống chính trị tại địa phương.
Để giải quyết vấn đề, việc đầu tiên là phải nhìn thẳng vào nguyên nhân. Tại phường Hà Đông, qua phân tích thực tiễn, tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh không tự nhiên sinh ra, mà nó là hệ quả của sự cộng hưởng từ nhiều yếu tố đan xen phức tạp giữa truyền thống và hiện đại.
Theo đánh giá, nhận xét từ các chuyên gia, nguyên nhân sâu xa nhất là sự tác động dai dẳng của tư tưởng phong kiến. Dù xã hội đã hiện đại, nhưng tâm lý "trọng nam khinh nữ" vẫn còn lẩn khuất trong nếp nghĩ của một bộ phận không nhỏ người dân. Áp lực phải có con trai để "nối dõi tông đường", để thờ cúng tổ tiên hay để "dưỡng già" vẫn đè nặng lên vai nhiều cặp vợ chồng, đặc biệt là trong các gia đình chịu ảnh hưởng nặng nề của mô hình gia đình truyền thống.
Bên cạnh đó, mặt trái của sự phát triển khoa học - công nghệ cũng cho thấy, sự tiến bộ của y học lại đang trở thành công cụ tiếp tay cho sự mất cân bằng này. Việc tiếp cận các dịch vụ siêu âm, chẩn đoán giới tính thai nhi sớm ngày càng trở nên dễ dàng và phổ biến. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho hành vi lựa chọn giới tính thai nhi diễn ra trước khi sinh, khiến tỷ lệ bé trai sinh ra cao hơn mức tự nhiên.
Cùng với đó, trong xã hội hiện đại, áp lực kinh tế và nhu cầu nuôi dạy con chất lượng cao khiến nhiều cặp vợ chồng trẻ quyết định chỉ sinh từ 1 đến 2 con. Chính vì số lượng con hạn chế, quy mô gia đình nhỏ, tâm lý muốn "đủ nếp đủ tẻ" hoặc bắt buộc phải có con trai trong lần sinh nở ít ỏi đó càng trở nên mãnh liệt hơn. Họ tìm mọi cách để can thiệp, dẫn đến sự méo mó trong cơ cấu giới tính.
Đặc biệt, vẫn còn tồn tại sự thiếu hụt kiến thức về bình đẳng giới và quyền trẻ em trong cộng đồng. Quyền được sinh ra và lớn lên của trẻ em gái chưa thực sự được tôn trọng tuyệt đối trong nhận thức của một bộ phận dân cư.
Nếu không được kiểm soát, hệ quả của sự chênh lệch này sẽ vô cùng nghiêm trọng và kéo dài qua nhiều thế hệ. Tình trạng "thừa nam, thiếu nữ" sẽ dẫn đến việc hàng triệu nam giới trưởng thành phải đối mặt với nguy cơ không thể kết hôn. Đặc biệt là nam giới ở các vùng nông thôn hoặc có vị thế kinh tế thấp sẽ khó tìm được bạn đời, dẫn đến các hệ lụy như kết hôn muộn, hoặc sự gia tăng xu hướng kết hôn với người nước ngoài, làm thay đổi cấu trúc gia đình Việt Nam truyền thống... Khi mất cân đối giới tính sẽ dẫn đến cấu trúc dân số bị phá vỡ, ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn nhân lực trong tương lai và tạo ra gánh nặng lớn cho hệ thống chăm sóc người cao tuổi.
Mỗi người dân là một tuyên truyền viên về bình đẳng giới
Trước những con số “biết nói” đó, UBND phường Hà Đông đã ban hành Kế hoạch số 91/KH-UBND. Phó Chủ tịch UBND phường Hà Đông Nguyễn Hữu Hiển cho biết, kế hoạch này là "xương sống" cho toàn bộ hoạt động kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh trong 6 tháng cuối năm 2025, với một lộ trình bài bản và giải pháp đồng bộ.
Từ kế hoạch này, phường đã giao nhiệm vụ cụ thể cho từng đơn vị. Theo đó, hệ thống loa truyền thanh được kích hoạt đến tất cả các tổ dân phố trên địa bàn với những thông điệp ngắn gọn, dễ hiểu về giá trị của con gái, về sự bình đẳng giữa hai giới. Không chỉ vậy, công tác truyền thông còn được làm sâu, đậm trên không gian mạng.
Các trang Fanpage của Trạm y tế, Cổng thông tin điện tử phường, cùng hàng trăm nhóm Zalo của các tổ dân phố, hội nhóm phụ nữ, cựu chiến binh... liên tục cập nhật các bài viết, hình ảnh, video clip về hệ lụy của việc lựa chọn giới tính thai nhi. Những sản phẩm truyền thông hiện đại như minigame, câu chuyện "người thật việc thật" với thông điệp "con nào cũng là con" đã tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ, tác động trực tiếp vào cảm xúc và thay đổi dần nếp nghĩ của một bộ phận người dân.
Trưởng trạm Y tế phường Hà Đông Trương Kỳ Phong cho biết: “Dân số phường Hà Đông hiện là 226.191 người nên quá trình triển khai công việc rất vất vả. Song chúng tôi xác định, mỗi gia đình là một tế bào của xã hội nên cán bộ dân số phường thực hiện chiến lược "đến từng nhà". Các hoạt động tư vấn cá nhân, tư vấn hộ gia đình được đẩy mạnh, tập trung vào nhóm đối tượng là các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ, phụ nữ mang thai, và nhất là những gia đình sinh con một bề là gái đang chịu áp lực phải sinh thêm con trai”.
Bên cạnh đó, mô hình "Tổ tư vấn dân số tại cộng đồng" được duy trì đều đặn tại Nhà văn hóa của 115 tổ dân phố, tạo điều kiện thuận lợi nhất để người dân tiếp cận thông tin và được giải đáp thắc mắc về sức khỏe sinh sản.
Một điểm sáng trong công tác bình đẳng giới tại phường Hà Đông là sự phối hợp chặt chẽ với khối trường học. Trạm y tế đã lồng ghép nội dung chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên, giáo dục giới tính vào các buổi ngoại khóa. Điển hình là hoạt động tư vấn mới đây cho hơn 1.200 học sinh tại trường THCS chất lượng cao Lê Lợi. Tại đây, các em không chỉ được trang bị kiến thức khoa học về tuổi dậy thì, kỹ năng tự bảo vệ bản thân mà còn được xây dựng nhận thức đúng đắn về giá trị bản thân, giúp các em gái tự tin theo đuổi ước mơ và các em trai biết tôn trọng phái nữ. Đây chính là cách phường Hà Đông chuẩn bị hành trang cho một thế hệ công dân tương lai văn minh và bình đẳng.
Song song đó, Trạm y tế còn phối hợp với Phòng Văn hóa - xã hội phường kiểm tra các phòng khám sản tư nhân, nhắc nhở, tuyên truyền thông tin pháp luật về việc nghiêm cấm khám, xét nghiệm, can thiệp chọn giới tính cho thai nhi; giám sát hoạt động lâm sàng tại cơ sở y tế tư nhân...
Để công tác tuyên truyền của các cộng tác viên dân số có chiều sâu, Trạm y tế phường rất chú trọng công tác tập huấn về chuyên môn, nghiệp vụ. Theo đó, các cán bộ dân số - y tế của phường được tập huấn chuyên sâu về giới, bình đẳng giới và kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh. Tại những lớp tập huấn này, các báo cáo viên nòng cốt này đã được trang bị hệ thống kiến thức nền tảng vững chắc. Từ việc phân biệt rạch ròi giữa "giới" mang yếu tố xã hội và "giới tính sinh học" mang yếu tố tự nhiên, đến việc nhận diện các biểu hiện tinh vi của bất bình đẳng giới trong môi trường gia đình, trường học và lao động.
Lớp tập huấn không chỉ dừng lại ở lý thuyết, các cán bộ được "cầm tay chỉ việc" những kỹ năng mềm thiết yếu cho công tác dân vận như: Kỹ năng kể chuyện để tạo cảm xúc và tăng tính thuyết phục khi tiếp cận người dân; cách tiệm cận tâm lý với các nhóm đối tượng đặc thù như phụ nữ mang thai, nam giới - trụ cột gia đình, hay những người có uy tín trong dòng họ... Các báo cáo viên cũng được hướng dẫn cách khai thác sức mạnh của công nghệ số, sử dụng infographic, mạng xã hội để thông điệp lan tỏa nhanh và sâu rộng nhất.
Phải quản lý một địa bàn rộng lớn với dân số đông nhất Thủ đô là một áp lực không nhỏ. Thế nhưng, với tinh thần trách nhiệm, đội ngũ những người làm công tác y tế, dân số và các cộng tác viên dân số tại 115 tổ dân phố vẫn không quản ngại khó khăn. Họ vẫn kiên trì bám địa bàn, thực hiện phương châm "đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng".
Trò chuyện với phóng viên Báo Hànộimới khi vẫn đang cần mẫn rà soát số liệu trẻ em, bà Nguyễn Thị Phương (tổ dân phố Hà Trì 1) - cộng tác viên dân số phường Hà Đông cho biết, dù công việc vất vả, song trong niềm vất vả đó cũng có niềm vui riêng. "Có những người gặp lại tôi sau 5, 7 năm vẫn cảm ơn vì nhờ sự tư vấn của các cộng tác viên dân số như chúng tôi mà gia đình yên ấm, không còn xung đột về quan điểm trai hay gái - miễn là nuôi dạy con tốt, thành người thì con gái hay con trai đều quý như nhau", bà Nguyễn Thị Phương nói.
Thành công lớn nhất của phường Hà Đông lúc này là sự chuyển biến trong nhận thức của hệ thống chính trị. Tại đây, công tác dân số không còn là nhiệm vụ đơn lẻ của ngành Y tế mà đã trở thành mối quan tâm chung của Đảng ủy, UBND và các đoàn thể chính trị - xã hội. Tuyên truyền giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh đã được đưa vào chương trình công tác hằng năm.
Hướng tới tương lai, phường Hà Đông đặt mục tiêu: Mỗi người dân là một tuyên truyền viên về bình đẳng giới - để mọi gia đình đều hạnh phúc, mọi đứa trẻ đều được chào đời an toàn và công bằng. Đó là phương châm để phường Hà Đông nỗ lực xây dựng một môi trường mà ở đó, con người được đặt vào vị trí trung tâm của sự phát triển.
Nguồn: https://hanoimoi.vn/ha-dong-kien-tao-binh-dang-gioi-tu-goc-re-726223.html
Bình luận (0)