Đưa trợ giúp pháp lý đến gần người cao tuổi hơn
Người cao tuổi hiện đang đối mặt với nhiều rủi ro pháp lý như tranh chấp đất đai, thừa kế, bạo lực gia đình, lừa đảo chiếm đoạt tài sản hay khó khăn trong tiếp cận chính sách an sinh xã hội. Tuy nhiên, do hạn chế về sức khỏe, kinh tế và khả năng tiếp cận thông tin, nhiều người vẫn gặp khó khăn trong việc tự bảo vệ quyền lợi của mình. Trước thực tế đó, nhiều chính sách nhằm tăng cường trợ giúp pháp lý cho người cao tuổi đã được ban hành, như Luật Trợ giúp pháp lý, Chương trình hành động quốc gia về người cao tuổi giai đoạn 2021 - 2030 và Kế hoạch triển khai chính sách trợ giúp pháp lý cho người cao tuổi giai đoạn 2022 - 2030.
Trợ giúp viên pháp lý phát tờ rơi tuyên truyền trợ giúp pháp lý cho người cao tuổi. Ảnh: Ninh Chinh
Theo Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp), trong giai đoạn 2022 - 2025, công tác trợ giúp pháp lý cho người cao tuổi đã đạt nhiều kết quả tích cực. Các Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước trên cả nước đã thực hiện tổng cộng 4.639 vụ việc cho người cao tuổi có khó khăn về tài chính.
Trong đó, tham gia tố tụng chiếm số lượng lớn nhất với 2.582 vụ việc; tư vấn pháp luật đạt 1.959 vụ việc; đại diện ngoài tố tụng là 98 vụ việc. Các vụ việc chủ yếu liên quan đến lĩnh vực dân sự, hình sự, hôn nhân gia đình, tranh chấp đất đai, thừa kế, chính sách xã hội và khiếu nại hành chính. Hầu hết các vụ việc đều được đánh giá đạt chất lượng hoặc chất lượng tốt; đặc biệt không có vụ việc nào bị khiếu kiện về chất lượng trợ giúp pháp lý.
Công tác truyền thông về trợ giúp pháp lý được xác định là một trong những giải pháp quan trọng nhằm giúp người cao tuổi nâng cao nhận thức pháp luật, hiểu rõ quyền được trợ giúp pháp lý và chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết. Những năm qua, Bộ Tư pháp cùng các bộ, ngành, địa phương đã triển khai nhiều hình thức truyền thông đa dạng, phù hợp với đặc điểm của người cao tuổi và điều kiện thực tế tại từng địa bàn.
Trên môi trường số và các phương tiện thông tin đại chúng, thông tin về quyền được trợ giúp pháp lý, đối tượng được hưởng chính sách và địa chỉ các Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước được đăng tải thường xuyên trên Cổng thông tin phổ biến, giáo dục pháp luật quốc gia, Trang thông tin điện tử trợ giúp pháp lý Việt Nam... Nhiều phóng sự, chương trình truyền thông pháp luật, phim diễn án, tình huống pháp lý thực tiễn cũng được phát sóng trên Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV), Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) và hệ thống truyền thanh cơ sở nhằm giúp người dân dễ tiếp cận, dễ hiểu và dễ vận dụng.
Tại địa phương, công tác truyền thông trực tiếp tiếp tục được chú trọng thông qua việc cấp phát tờ gấp pháp luật, sổ tay hướng dẫn, lắp đặt bảng thông tin và hộp tin trợ giúp pháp lý tại trụ sở UBND cấp xã, nhà văn hóa, điểm sinh hoạt cộng đồng. Các đợt truyền thông điểm, tư vấn pháp luật lưu động được tổ chức thường xuyên tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nơi người cao tuổi còn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận thông tin pháp luật và dịch vụ công...
Gỡ những "điểm nghẽn" trong tiếp cận công lý
Dù công tác trợ giúp pháp lý cho người cao tuổi đã đạt nhiều kết quả tích cực, quá trình triển khai trên thực tế vẫn còn không ít khó khăn, hạn chế.
Theo các chuyên gia, hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật tại một số địa phương vẫn còn mang tính lồng ghép, chưa xây dựng được các nội dung chuyên biệt dành riêng cho người cao tuổi. Hình thức truyền tải thông tin đôi khi còn nặng về lý thuyết, sử dụng nhiều thuật ngữ pháp lý khó tiếp cận, chưa thật sự phù hợp với đặc điểm tâm lý, khả năng tiếp nhận thông tin của người già, nhất là người cao tuổi ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Một khó khăn lớn khác là rào cản tâm lý của chính người cao tuổi. Nhiều người vẫn còn tâm lý e ngại va chạm pháp luật, sợ ảnh hưởng đến tình cảm gia đình hoặc phụ thuộc kinh tế, nên lựa chọn im lặng, chấp nhận thiệt thòi thay vì chủ động tìm đến các dịch vụ trợ giúp pháp lý. Thực tế cho thấy, không ít trường hợp người cao tuổi bị xâm phạm quyền lợi về tài sản, đất đai, thừa kế hoặc bị bạo lực gia đình nhưng không trình báo, không yêu cầu hỗ trợ vì lo ngại phát sinh mâu thuẫn trong gia đình.
Đội ngũ thực hiện trợ giúp pháp lý tuy có chuyên môn nghiệp vụ nhưng vẫn còn thiếu các chương trình đào tạo chuyên sâu về kỹ năng làm việc với người cao tuổi... Ngoài ra, kinh phí cho các hoạt động truyền thông lưu động, khảo sát nhu cầu thực tế, xây dựng tài liệu chuyên biệt hay tổ chức tập huấn chuyên sâu ở cơ sở chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Để bảo đảm người cao tuổi được tiếp cận công lý một cách bình đẳng, hiệu quả và thực chất hơn, theo Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, cần đổi mới mạnh mẽ phương thức truyền thông pháp luật theo hướng lấy người cao tuổi làm trung tâm. Nội dung truyền thông phải ngắn gọn, dễ hiểu, gần gũi với đời sống thực tế; ưu tiên các tình huống cụ thể liên quan đến đất đai, thừa kế, chế độ chính sách, phòng chống lừa đảo và bạo lực gia đình.
Bên cạnh việc ứng dụng nền tảng số, cần tăng cường các hình thức truyền thông trực tiếp tại khu dân cư, câu lạc bộ người cao tuổi, cơ sở y tế, nhà văn hóa và cơ sở bảo trợ xã hội để người cao tuổi dễ tiếp cận hơn. Cùng với đó, chú trọng đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu cho đội ngũ trợ giúp viên pháp lý, luật sư, hòa giải viên và cán bộ cơ sở về kỹ năng làm việc với người cao tuổi. Ngoài kiến thức pháp luật, đội ngũ này cần được trang bị thêm kỹ năng tư vấn tâm lý, kỹ năng hỗ trợ các trường hợp bị bạo lực, lừa đảo hoặc có dấu hiệu bị xâm hại quyền lợi.
Một giải pháp quan trọng khác là hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành giữa tổ chức trợ giúp pháp lý với Hội Người cao tuổi, cơ quan tiến hành tố tụng, chính quyền cơ sở, cơ sở y tế và các tổ chức xã hội. Việc xây dựng cơ chế trao đổi thông tin, phát hiện sớm và hỗ trợ kịp thời sẽ giúp hạn chế tình trạng người cao tuổi bị bỏ sót hoặc không biết cách tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý.
Quan trọng hơn cả, trợ giúp pháp lý cho người cao tuổi cần được nhìn nhận không chỉ là hoạt động hỗ trợ pháp luật đơn thuần mà còn là giải pháp bảo đảm an sinh xã hội trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh.
Nguồn: https://daibieunhandan.vn/la-chan-tro-giup-phap-ly-10417867.html
Bình luận (0)