'Ác mộng' bủa vây World Cup 2026

World Cup 2026 không chỉ là ngày hội bóng đá mà còn là phép thử chưa từng có với hệ thống y tế công cộng của Mỹ, Canada và Mexico.

ZNews•30/05/2026

Cristiano Ronaldo đứng trước kỳ World Cup có thể là cuối cùng trong sự nghiệp.

Dù giải vô địch bóng đá thế giới FIFA World Cup 2026 chỉ còn vài tuần nữa là chính thức khởi tranh, TS Rebecca Katz đã phải dành nhiều năm để chuẩn bị cho những nguy cơ y tế công cộng mà sự kiện thể thao lớn nhất hành tinh có thể kéo theo. Với bà, đằng sau không khí lễ hội và những sân vận động chật kín khán giả luôn là bài toán khó về dịch bệnh, an toàn sức khỏe.

Theo các chuyên gia, ngành y tế vốn có sẵn một "sách lược" rất rõ ràng để chuẩn bị và bảo vệ sức khỏe cộng đồng trong các sự kiện đại chúng. Tuy nhiên, World Cup năm nay với hàng triệu du khách đổ về Bắc Mỹ đang đặt ra những bài kiểm tra vô tiền khoáng hậu cho hệ thống ứng phó y tế công cộng.

Nhiều vấn đề y tế xoay quanh lễ hội bóng đá lớn nhất hành tinh. Ảnh: Reuters.

Mối đe dọa mới và cũ cùng bủa vây

Ngay thời điểm hiện tại, đợt bùng phát Ebola tại Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) và Uganda đang trở thành mối quan ngại y tế toàn cầu. WHO đã phải ban bố tình trạng “Khẩn cấp Y tế Công cộng Quốc tế” đối với đợt dịch này. Đáng chú ý, cuộc khủng hoảng cũng diễn ra trong bối cảnh nhiều nguồn lực y tế của Mỹ và quốc tế cũng đang phải dồn sức ứng phó với một đợt bùng phát virus Hanta hiếm gặp.

“Chúng tôi đang chuẩn bị cho những điều bất ngờ, nhưng cũng có một tư duy rất quan trọng là phải thật sự lường trước những điều đã biết trước. Những căn bệnh phổ biến thông thường sẽ càng trở nên phổ biến hơn”, TS Marcus Plescia, Giám đốc Y tế Hội đồng Y tế quận Fulton (bang Georgia), nơi có thành phố Atlanta đăng cai World Cup, nhận định.

Trong số đó, các bệnh lây truyền qua đường hô hấp được xem là mối lo hàng đầu tại những sự kiện tập trung đông người. Bệnh sởi hiện nhanh chóng vươn lên vị trí ưu tiên khi cả ba quốc gia đồng chủ nhà là Mỹ, Mexico và Canada đều đang chứng kiến số ca mắc tăng mạnh trong thời gian gần đây.

“Nếu xảy ra một đợt bùng phát sởi trong cộng đồng người hâm mộ FIFA, đó sẽ là thử thách cực kỳ lớn bởi các cổ động viên thường di chuyển liên tục theo đội tuyển của họ từ thành phố này sang thành phố khác”, TS Plescia nói.

Nguy cơ lây lan Ebola trên toàn cầu được đánh giá không cao. Ảnh: Reuters.

Bên cạnh đó, các bệnh lây truyền qua đường tình dục cũng là một thách thức không nhỏ trong bối cảnh các hoạt động ăn mừng, giao lưu diễn ra liên tục. Các bệnh do virus lây truyền qua côn trùng đốt như sốt xuất huyết Dengue hay chikungunya cũng nằm trong nhóm nguy cơ được theo dõi sát.

Theo TS Katz, Giám đốc Trung tâm Khoa học và An ninh Y tế Toàn cầu thuộc Đại học Georgetown, Mỹ vốn đã có sẵn các loài muỗi có khả năng truyền những bệnh này. Trước đây, số lượng người mang mầm bệnh chưa đủ lớn để duy trì chuỗi lây nhiễm trong cộng đồng. Tuy nhiên, việc hàng triệu du khách từ khắp nơi trên thế giới đổ về có thể làm thay đổi cục diện.

“World Cup sẽ đưa hàng triệu người đến Bắc Mỹ và điều đó có khả năng khiến chuỗi lây truyền bệnh trở nên bền vững hơn”, bà cảnh báo.

Ngoài dịch bệnh, giới chức y tế địa phương cũng theo dõi hàng loạt nguy cơ khác như nhiệt độ tăng cao, chất lượng không khí suy giảm, tình trạng quá liều thuốc và các vấn đề liên quan đến an toàn thực phẩm.

TS Katelyn Jetelina, nhà dịch tễ học và cựu cố vấn cấp cao của CDC Mỹ, cho biết: “Đám đông cộng với ánh nắng, nhiệt độ mùa hè, sự kiệt sức vì vận động và chất cồn là công thức đưa người ta thẳng đến phòng cấp cứu mỗi năm”, bà nhận định.

Triển khai mạng lưới giám sát diện rộng

Mặc dù Ebola nằm trong danh sách các mối đe dọa cần theo dõi, phần lớn chuyên gia đều đánh giá nguy cơ thực tế đối với World Cup ở mức thấp hơn nhiều so với bệnh sởi hoặc các bệnh hô hấp khác.

Để giảm thiểu rủi ro, chính phủ liên bang Mỹ đã triển khai quy trình sàng lọc đặc biệt đối với hành khách quốc tế. Những người từng có mặt tại DRC, Uganda hoặc Nam Sudan trong vòng 21 ngày trước khi nhập cảnh Mỹ bắt buộc phải hạ cánh tại Atlanta, Houston hoặc sân bay Dulles ở ngoại ô Washington để được kiểm tra y tế.

Để giúp cơ quan chức năng và người dân sớm nhận diện các nguy cơ sức khỏe, đầu tháng này TS Katz đã ra mắt Trung tâm Điều hành An ninh Y tế (Health Security Operations Center).

Đây là đầu mối chuyên theo dõi các mối đe dọa bệnh truyền nhiễm tiềm ẩn, đồng thời phát hành báo cáo tình hình hàng ngày tới hàng trăm tổ chức và cá nhân, bao gồm các nhà quản lý khẩn cấp bệnh viện, cơ quan y tế bang, địa phương, cơ quan liên bang và ban tổ chức giải đấu.

Năm 2025 là năm Mỹ ghi nhận số ca mắc sởi cao nhất từ trước đến nay. Ảnh: Reuters.

Song song với hệ thống giám sát cấp quốc gia, các thành phố đăng cai cũng đang triển khai nhiều biện pháp theo dõi sức khỏe cộng đồng theo thời gian thực. Trong đó, giám sát nước thải được xem là một trong những công cụ quan trọng nhất kể từ sau đại dịch Covid-19.

Thông qua việc phân tích mẫu nước thải, cơ quan y tế có thể nhanh chóng phát hiện các tác nhân gây bệnh đang lưu hành trong cộng đồng mà không cần xét nghiệm từng cá nhân.

Tại Dallas, giới chức y tế tăng số điểm lấy mẫu để bao phủ toàn bộ địa bàn, đồng thời áp dụng kỹ thuật giải trình tự metagenomic (giám sát siêu chủng mẫu sinh học) nhằm phát hiện trên diện rộng bất kỳ tác nhân nào xuất hiện trong nước thải mà không cần xác định trước mục tiêu tìm kiếm.

Trong khi đó, Philadelphia dự kiến đưa vào hoạt động một phòng xét nghiệm lưu động chuyên dụng. Hệ thống này cho phép thực hiện xét nghiệm ngay tại hiện trường đối với nhiều loại mẫu bệnh phẩm, giúp rút ngắn đáng kể thời gian chờ đợi so với việc gửi mẫu đến các phòng xét nghiệm chuyên sâu ở nơi khác.

Để hỗ trợ các địa phương đăng cai, chính phủ liên bang Mỹ cũng đã phân bổ 625 triệu USD thông qua Chương trình Tài trợ FIFA World Cup của Cơ quan Quản lý Khẩn cấp Liên bang (FEMA).