AI có làm chúng ta ngốc hơn?

Trong bối cảnh công cụ tạo sinh ngày càng phổ biến, khă năng AI gây suy giảm hay nâng cao nhận thức phụ thuộc vào cách con người sử dụng chúng.

ChatGPT có thể gây giảm khả năng tư duy nếu con người sử dụng không đúng cách. Ảnh minh họa: Adobe Stock.

Năm 2008, tờ The Atlantic gây tranh cãi với bài viết tiêu đề “Liệu Google có khiến chúng ta trở nên ngốc hơn?”. Trong bài viết dài 4.000 từ, tác giả Nicholas Carr cho rằng các công nghệ như công cụ tìm kiếm làm suy yếu khả năng tư duy và ghi nhớ kiến thức.

Carr nhấn mạnh quan điểm rằng mọi người không cần ghi nhớ, học thuộc các sự kiện quan trọng khi có thể tra cứu lập tức trên Internet. Dù lập luận có phần đúng, các công cụ tìm kiếm vẫn yêu cầu tư duy phản biện để giải thích và hiểu ngữ cảnh kết quả.

Sau 17 năm, câu hỏi trên được lặp lại nhưng dành cho AI tạo sinh. Với ChatGPT hay Google Gemini, người dùng Internet không chỉ giao phó sự ghi nhớ, mà còn cả tư duy. Không chỉ thu thập thông tin, AI tạo sinh có thể tạo, phân tích và tóm tắt dữ liệu.

Viết trên Fast Company, tác giả Aaron French, PGS ngành Hệ thống thông tin tại Đại học Kennesaw State (Mỹ) cho rằng mọi người cần cân nhắc lợi ích và những thứ có thể đánh mất mỗi khi giao phó nhiệm vụ mang tính tư duy cho AI.

Hiệu ứng Dunning-Kruger khi dùng ChatGPT

Theo PGS French, AI tạo sinh đang thay đổi cách mọi người tiếp cận và xử lý thông tin. Ví dụ, nhiều người nhờ AI sàng lọc, so sánh quan điểm và đấu tranh sự mơ hồ. Các công cụ có thể cho câu trả lời rõ ràng, mạch lạc chỉ trong vài giây.

“Dù kết quả chính xác hay không, chúng ta không thể phủ nhận chúng rất hiệu quả. Điều này dẫn đến những thay đổi lớn trong cách làm việc và tư duy”, PGS French nói thêm.

Tuy nhiên, vẫn có cái giá phải trả để nhận lấy sự tiện lợi này. Khi dựa vào AI để suy nghĩ và hoàn thành nhiệm vụ, khả năng tư duy phản biện, giải quyết vấn đề phức tạp và tiếp cận sâu rộng thông tin của mọi người có thể giảm.

Tuy nghiên cứu về những vấn đề này còn hạn chế, việc tiếp nhận nội dung tạo bởi AI một cách thụ động có thể giảm sự tò mò trong trí óc, giảm khả năng tập trung và tạo thói quen phụ thuộc, hạn chế phát triển nhận thức về lâu dài.

Có thể bạn quan tâm

Hacker lấy trộm ảnh thật của iPhone 18 ProHacker tấn công nhà cung cấp linh kiện lớn của Apple tại Ấn Độ, lấy đi thông tin quan trọng về iPhone 18 Pro.

Lưu ý với người dùng điện thoại Samsung(Dân trí) - Nếu người dùng đang sở hữu điện thoại Samsung Galaxy, cần lưu ý kiểm tra và cài đặt sớm các bản cập nhật bảo mật và hiệu năng quan trọng vừa được phát hành.

Ðộng lực tăng trưởng từ ứng dụng công nghệ caoTrước xu thế phát triển của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh. Nhằm phát huy tiềm năng, lợi thế về thuỷ sản, nông nghiệp, chế biến, kinh tế biển, năng lượng tái tạo và du lịch sinh thái, Cà Mau ban hành Ðề án "Ứng dụng công nghệ cao trong một số ngành, lĩnh vực trên địa bàn tỉnh Cà Mau giai đoạn 2026-2030", xác định công nghệ cao là giải pháp đột phá để nâng cao chất lượng tăng trưởng, giá trị gia tăng và phát triển bền vững.

Giao diện của ChatGPT. Ảnh: Bloomberg.

PGS French lấy ví dụ với hiệu ứng Dunning-Kruger, hiện tượng con người đánh giá khả năng, kiến thức của họ cao hơn thực tế. Điều này diễn ra khi họ nhận thức những điều phức tạp mà bản thân chưa nắm vững. Đỉnh điểm của hiệu ứng là Mount Stupid (Đỉnh núi Ngu ngốc).

“Có thể áp dụng bộ khung này cho việc sử dụng AI tạo sinh. Một số người có thể phụ thuộc rất nhiều vào ChatGPT thay vì tự mình nỗ lực nhận thức, trong khi người khác sử dụng để nâng cao năng lực.

Nếu thuộc vế đầu tiên, họ có thể lầm tưởng rằng bản thân thực sự hiểu chủ đề do chỉ cần lặp lại nội dung tạo bởi AI. Bằng cách này, AI có thể ‘thổi phồng’ trí thông minh một cách giả tạo, trong khi thực tế khiến nhận thức suy giảm”, PGS French phân tích.

Điều này tạo ra sự chia rẽ trong cách sử dụng AI. Một số người liên tục dùng AI thay thế sự sáng tạo và tư duy, trong khi phần khác tận dụng để nâng cao khả năng nhận thức hiện có.

Tác giả cho rằng vấn đề đến từ cách sử dụng AI. Nếu dùng vô tội vạ, ChatGPT có thể dẫn đến tự mãn về nhận thức. Người dùng có thể chấp nhận kết quả mà không hỏi thêm về các giả định, tìm kiếm quan điểm khác hoặc phân tích sâu hơn.

Trong khi đó, nếu sử dụng dưới dạng công cụ hỗ trợ, ChatGPT có thể kích thích sự tò mò, tạo ra ý tưởng, làm rõ các chủ đề phức tạp và khơi gợi trí tuệ.

Tương lai của công việc với AI

PGS French nhấn mạnh việc ChatGPT khiến chúng ta ngốc nghếch hay nâng cao nhận thức đến từ cách sử dụng. Cụ thể, AI tạo sinh “nên được sử dụng để tăng cường trí thông minh của con người chứ không phải thay thế”.

“Cách sử dụng ChatGPT hiệu quả là hỗ trợ quá trình tìm kiếm và truy vấn, không phải rút ngắn. Điều đó đồng nghĩa hãy xem phản hồi từ AI là khởi đầu cho quá trình tư duy, không phải kết thúc”, ông cho biết.

Một đoạn hội thoại với ChatGPT. Ảnh: New York Times.

Hoa Kỳ - Việt Nam: Đừng bỏ lỡ

Việt Nam khuyến khích doanh nghiệp Hoa Kỳ mở rộng đầu tư vào công nghệ caoSáng 26/6, tại Trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng tiếp ông Jeff Place, Giám đốc Chuỗi cung ứng của Tập đoàn Coherent (Hoa Kỳ). Tại buổi tiếp, Phó Thủ tướng khẳng định Việt Nam khuyến khích các doanh nghiệp Hoa Kỳ mở rộng đầu tư, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và công nghiệp bán dẫn.

Khuyến khích các doanh nghiệp Hoa Kỳ mở rộng đầu tư trong lĩnh vực công nghệ caoPhó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết Việt Nam hoan nghênh các doanh nghiệp Hoa Kỳ tiếp tục mở rộng hoạt động tại Việt Nam, nhất là trong các ngành công nghệ cao và lĩnh vực có giá trị gia tăng lớn.

Việt Nam - Hoa Kỳ tăng cường hợp tác khắc phục hậu quả chiến tranhVTV.vn - Ngày 22/6, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp Quyền Bộ trưởng Bộ Hải quân Hoa Kỳ Hùng Cao.

Theo PGS French, việc ứng dụng AI tạo sinh hàng loạt khiến người dùng Internet đứng trước ngã rẽ. Một con đường dẫn đến suy thoái trí tuệ khi con người để AI suy nghĩ thay, trong khi hướng còn lại mang đến cơ hội tăng cường hiểu biết bằng cách hợp tác với AI.

“Người ta thường nói AI sẽ không lấy việc làm của bạn, nhưng người sử dụng AI thì có. Tuy nhiên, tôi cho rằng người sử dụng AI để thay khả năng nhận thức của họ sẽ mắc kẹt trên Đỉnh núi Ngu ngốc. Đó mới là những người dễ bị thay thế nhất.

Ngược lại, người sử dụng AI để tăng tính tư duy có thể hợp tác để mang lại kết quả mà họ không thể tạo ra khi làm một mình. Đây chính là tương lai mà công việc hướng đến”, PGS French nói thêm.

Nguồn: https://znews.vn/ai-co-lam-chung-ta-ngoc-hon-post1572871.html