“Người bạn thân” ấy hiện đã xuất hiện dưới hình thức trí tuệ nhân tạo. Năm ngoái, CEO Meta Mark Zuckerberg từng gợi ý AI có thể giúp xoa dịu cảm giác cô đơn và cô lập xã hội. Đây là một vấn đề nghiêm trọng: năm 2023, Tổ chức Y tế Thế giới đưa cô đơn thành ưu tiên y tế toàn cầu, trong khi Tổng Y sĩ Hoa Kỳ gọi đây là một “dịch bệnh quốc gia”. Nghiên cứu cũng cho thấy người bị cô lập xã hội có nguy cơ tử vong sớm cao hơn 32%.

Trong chương trình “Kara Swisher Wants to Live Forever” của CNN, nhà báo Kara Swisher tìm hiểu tác động của cô đơn tới tuổi thọ và thử cả hai cách: trò chuyện với AI và xây dựng kết nối ngoài đời thực. Kết quả cho thấy AI có sức hút nhất định, nhưng không thể thay thế sự hiện diện của con người. Như Sherry Turkle của MIT nhận xét, con người đã quen tìm kiếm gắn bó qua màn hình.

Ảo giác về một người bạn

Những người cô đơn, bị cô lập hoặc thiếu kết nối dễ bị hấp dẫn bởi chatbot AI, bởi công nghệ này được huấn luyện để tương tác như con người. Theo TS. Rose Guingrich, nhóm dễ tổn thương nhất thường cũng là nhóm dễ gắn bó với AI nhất.

Ảnh bài 43.png

AI có thể đồng hành, trò chuyện và thấu hiểu cảm xúc… nhưng liệu đó có thật sự là tình bạn? Ảnh: Midjourney

Với những người đã hài lòng trong các mối quan hệ, chatbot chỉ là một công cụ có thể dùng hoặc không. Nhưng với người khao khát kết nối cảm xúc sâu sắc hơn, AI có thể trở thành nơi trú ẩn tâm lý. Trong quan hệ thật, mỗi cuộc trò chuyện đều có rủi ro: bị phản đối, bị đánh giá, bị tổn thương hoặc bị từ chối. Với chatbot, rủi ro ấy gần như biến mất, tạo cảm giác được lắng nghe và thấu hiểu mà không cần đối mặt với bất an xã hội.

Tuy nhiên, đó chỉ là mô phỏng của kết nối. Con người có thể cảm thấy mình yêu AI, nhưng AI không yêu họ.

Khi AI làm con người quên cách xây dựng quan hệ thật

Những cuộc trò chuyện với AI có thể tạo cảm giác sống động, nhưng vẫn thiếu nhiều yếu tố cốt lõi của kết nối con người. Theo TS. Melissa Perry, Trưởng khoa Y tế công cộng tại Đại học George Mason, con người cần gặp mặt trực tiếp để hình thành sự gắn bó sâu sắc. Giọng nói, nét mặt, ánh mắt, cử chỉ và ngôn ngữ cơ thể đều là những tín hiệu quan trọng giúp ta cảm nhận sự hiện diện và cảm xúc của người khác. Chatbot có thể tỏ ra quan tâm, đồng cảm và xác nhận cảm xúc, nhưng nó không thể thay thế những tín hiệu cảm giác ấy.

TS. Sherry Turkle của MIT nhấn mạnh: “Sự thân mật đòi hỏi tính dễ bị tổn thương.” Trong khi đó, AI đem lại một dạng kết nối không cần tổn thương, không cần đối mặt với rủi ro bị từ chối hay bất đồng. Điều này có thể giúp người dùng thấy được an ủi tức thời, nhưng không nuôi dưỡng năng lực xây dựng quan hệ thật về lâu dài.

Nguy cơ nằm ở chỗ nhiều nền tảng AI được thiết kế để dễ đồng tình và chiều lòng người dùng, kể cả khi điều đó không thực sự có lợi. AI có thể vô tình củng cố suy nghĩ hoặc hành vi gây hại. Đồng thời, những tương tác không có va chạm với chatbot có thể khiến con người quen với các mối quan hệ “không ma sát”, trong khi quan hệ thật luôn bao gồm khác biệt, xung đột, nhu cầu đối lập và khả năng bị tổn thương.

Theo các chuyên gia, chính việc học cách sống với khác biệt, xử lý bất đồng và tương tác với người không hoàn toàn giống mình mới là một phần thiết yếu của trải nghiệm làm người. Khi đánh đổi điều đó để lấy một “quan hệ giả” luôn dễ chịu, cái giá phải trả có thể rất lớn.

Trở lại với những điều căn bản

Dù vậy, các chuyên gia không phủ nhận hoàn toàn khả năng AI có thể hỗ trợ người cô đơn trong tương lai. Theo Guingrich, nếu được thiết kế đúng, AI có thể giúp con người luyện tập kỹ năng xã hội, nhận diện những điểm cần cải thiện và xây dựng một lộ trình cụ thể để phát triển tình bạn hoặc các mối quan hệ ngoài đời.

Trong một số bối cảnh, AI cũng có thể đóng vai trò là nguồn thông tin ban đầu, giúp người dùng tìm kiếm các nguồn hỗ trợ phù hợp, như dịch vụ tư vấn, nhóm cộng đồng hoặc các hoạt động xã hội gần nơi họ sống.

Tuy nhiên, mục tiêu cuối cùng không nên là thay thế con người bằng AI, mà là dùng công nghệ để khuyến khích và làm giàu các mối quan hệ ngoài đời thực. Điều đó có thể bắt đầu từ những bước rất nhỏ: tham gia một hoạt động mới để gặp người mới, chủ động trò chuyện ngắn với ai đó trong cộng đồng, hoặc duy trì một cuộc hẹn định kỳ với bạn bè, đồng nghiệp, người thân.

AI có thể trò chuyện bất cứ lúc nào. Nhưng chính con người - với sự không hoàn hảo, khác biệt, tổn thương và khả năng đáp lại tình cảm thật mới là điều làm nên kết nối có ý nghĩa.

(Theo CNN)

Nguồn: https://vietnamnet.vn/ai-co-the-tro-thanh-ban-than-cua-con-nguoi-2519128.html