AI mở lối mới cho âm nhạc kể chuyện văn hóa Việt

AI đang trở thành công cụ hỗ trợ người trẻ sáng tạo âm nhạc, giúp di sản văn hóa Việt được tái hiện bằng ngôn ngữ hiện đại và lan tỏa mạnh mẽ trên không gian số.

Hình ảnh thơ mộng do AI tạo ra trong MV "Thương câu dân ca."

Di sản bước vào không gian số của âm nhạc

Trong nhịp chuyển động nhanh của công nghệ, trí tuệ nhân tạo đang trở thành công cụ hữu ích đối với những người trẻ làm âm nhạc. Những trường quay tốn kém, thời gian sản xuất kéo dài và quy trình kỹ thuật phức tạp đang dần được thay thế bằng các không gian sáng tạo linh hoạt hơn. Từ đó giúp tiết giảm chi phí, rút ngắn thời gian và mở rộng biên độ tưởng tượng cho người nghệ sĩ.

Không chỉ hỗ trợ về mặt kỹ thuật, AI còn đem đến những cách biểu đạt mới, nơi hình ảnh, âm thanh và cảm xúc được tái cấu trúc theo hướng táo bạo hơn.

Ngày nay, thế hệ nghệ sĩ trẻ đang tận dụng công nghệ này để kể lại câu chuyện văn hóa dân tộc bằng ngôn ngữ của thời đại số. Những làn điệu truyền thống, họa tiết tranh dân gian và không gian văn hóa quen thuộc được tái hiện trong diện mạo hiện đại, qua đó đưa bản sắc Việt đến gần hơn với công chúng trẻ và khán giả trên môi trường số.

Một trong những sản phẩm gây chú ý gần đây là MV “Tính chuyện trăm năm” của ca sĩ AnhHI Thanh Cường cùng nhạc sĩ Nguyễn Quang Long. MV sử dụng AI để tạo dựng bầu không khí làng quê Bắc Bộ, lấy cảm hứng từ hình ảnh và câu chuyện “Đám cưới chuột” trong tranh dân gian Đông Hồ.

Việc ứng dụng công nghệ để xây dựng toàn bộ phần hình ảnh cho một MV ca nhạc cho thấy một hướng tiếp cận mới, trong đó văn hóa dân gian không bị đặt yên trong quá khứ mà được tái tạo bằng ngôn ngữ thị giác hiện đại.

Trước đó, nhạc sĩ Nguyễn Quang Long và ca sĩ AnhHI Thanh Cường cũng từng phối hợp sản xuất MV “Thương câu dân ca”, một sản phẩm được sáng tạo bằng công nghệ trí tuệ nhân tạo và lấy cảm hứng từ tranh Đông Hồ. MV kể câu chuyện về một chàng trai bước vào thế giới tranh dân gian, gặp người mình yêu trong mộng.

Không chỉ khai thác tranh Đông Hồ trong tạo hình, MV còn tái hiện không gian văn hóa quan họ với Hội Lim, những liền anh, liền chị hát giao duyên trên thuyền dưới ánh trăng, tạo nên hiệu ứng nghệ thuật giàu bản sắc vùng Kinh Bắc.

Trong MV này, cảnh rước dâu là một điểm nhấn đáng chú ý. Đoàn nhà trai đến nhà gái, thực hiện nghi lễ rồi đưa cô dâu về trong khung cảnh làng quê quen thuộc với đường làng, cánh đồng, con sông.

Khi đoàn rước dâu đi qua cổng “Làng hạnh phúc”, các hình tượng chuột dần hóa thành người. Chú rể chuột biến thành ca sĩ AnhHI Thanh Cường, cùng cô dâu bước xuống kiệu và dẫn đầu đoàn người trong không khí hân hoan. Chi tiết này mang tính biểu tượng, thể hiện tinh thần bảo tồn và phát huy truyền thống trong đời sống hôm nay, khi thế giới tranh dân gian bước sang không gian hiện thực bằng sự hỗ trợ của công nghệ.

AnhHI Thanh Cường "xuyên không" vào không gian di sản Quan họ, Hội Lim, tranh Đông Hồ.

Công nghệ cần đi cùng kiến thức

Đạo diễn, chuyên gia AI Xuân Mạnh cho biết ông từng nhận được lời mời tham gia một số dự án âm nhạc có sử dụng yếu tố AI và thực sự hứng thú với hướng đi này.

Với ông, khi “chạm vào di sản” bằng công nghệ, người sáng tạo như được tiếp thêm năng lượng mới. Trong dự án “Tính chuyện trăm năm”, đạo diễn Xuân Mạnh cho hay êkip đã chọn một con đường không dễ, đó là dùng công nghệ AI thế hệ mới để kể một câu chuyện thuần Việt về đám cưới chuột, biểu tượng hạnh phúc đã tồn tại hàng trăm năm trong ký ức dân gian.

Theo đạo diễn Xuân Mạnh, khi hình ảnh đoàn rước dâu qua cầu tre, cánh đồng lúa chín hay ánh nến lung linh trên bàn thờ gia tiên được dựng nên bằng trí tuệ nhân tạo, đó không còn đơn thuần là câu chuyện về công nghệ. Đó là cách một di sản văn hóa tìm thấy một bản thể khác của chính mình trong kỷ nguyên số.

Tuy nhiên, AI không phải chiếc chìa khóa vạn năng. Đội ngũ sáng tạo vẫn phải trải qua nhiều thời gian tìm hiểu kỹ lưỡng về vẻ đẹp văn hóa Bắc Bộ và tranh dân gian Đông Hồ. Từng cảnh quay, từ bước chân ngựa hồng trên đường làng, làn khói hương trong lễ bái tổ tiên đến nụ cười của những đứa trẻ đón đoàn rước, đều được thiết kế, viết câu lệnh và kiểm soát thủ công qua nhiều vòng chỉnh sửa.

Với đạo diễn Xuân Mạnh, mỗi dự án là một bước tiến trong việc chứng minh AI không chỉ là công cụ tạo hình ảnh đẹp, mà còn có thể trở thành phương tiện bảo tồn và lan tỏa bản sắc văn hóa một cách sống động, gần gũi với thế hệ trẻ.

Ông cho rằng các sản phẩm âm nhạc sáng tạo cũng là tuyên ngôn rằng người Việt Nam hoàn toàn có thể đứng ở tầm quốc tế trong lĩnh vực sáng tạo nội dung AI, không phải bằng cách bắt chước mà bằng cách kể câu chuyện của chính mình.

Nhạc sĩ Nguyễn Quang Long nhận định AI là công cụ hỗ trợ đắc lực, giúp tối ưu hóa quá trình sáng tạo của nghệ sĩ, từ sản xuất hình ảnh hoạt hình đến các MV ca nhạc phức tạp. Theo ông, ứng dụng AI trong sản xuất MV không chỉ là xu hướng nhất thời. Trong kỷ nguyên số, những thay đổi này là tất yếu và người làm nghệ thuật cần học cách thích nghi, cộng tác cùng công nghệ.

Dù vậy, nhạc sĩ Nguyễn Quang Long cũng nhấn mạnh AI không thể thay thế hoàn toàn con người. Để tạo ra một tác phẩm có chiều sâu nghệ thuật, vẫn cần tư duy, cảm xúc và đôi bàn tay chuyên nghiệp của người làm nghề. Đây là yếu tố quyết định để công nghệ không trở thành lớp vỏ hình ảnh đơn thuần, mà thực sự phục vụ cho nội dung và giá trị văn hóa của tác phẩm.

MV “Kiếp sau vẫn là người Việt Nam” từng tạo nên tranh luận bởi một số chi tiết hình ảnh dựng bởi AI.

Thực tế, việc sử dụng AI trong âm nhạc cũng từng tạo ra những ý kiến khác nhau. MV “Kiếp sau vẫn là người Việt Nam”, có sự góp mặt của các ca sĩ Quốc Thiên, Quân A.P, Lâm Bảo Ngọc, Dương Hoàng Yến và nghệ sĩ Thu Huyền, từng gây chú ý với khán giả dù một số chi tiết hình ảnh do AI dàn dựng tạo nên tranh luận.

Nhà sản xuất, đạo diễn Trần Thành Trung cho biết MV này được thực hiện theo phong cách nghệ thuật gợi tả, ẩn dụ, không phải thước phim tư liệu hay phục dựng lịch sử. Theo ông, ngay từ đầu êkip đã lường trước khả năng xuất hiện tranh luận trái chiều khi sử dụng AI trong sáng tạo. Tuy nhiên, với niềm tự hào dân tộc và mong muốn lan tỏa văn hóa Việt, đội ngũ sẽ tiếp tục rút kinh nghiệm, hoàn thiện các sản phẩm sau với tinh thần vừa học, vừa xây.

Có thể thấy, AI đang mở ra những bước tiến đáng kể cho người trẻ trong lĩnh vực âm nhạc. Công nghệ giúp mở rộng khả năng tưởng tượng, giảm bớt rào cản về chi phí và đưa nhiều chất liệu văn hóa truyền thống trở lại đời sống nghệ thuật bằng hình thức mới.

Tuy nhiên, để AI phát huy đúng vai trò, người làm nghệ thuật cần sử dụng công nghệ một cách hợp lý, đặt con người và giá trị văn hóa ở vị trí trung tâm. Chính sự kết hợp hài hòa giữa công nghệ, hiểu biết văn hóa và cảm xúc sáng tạo mới quyết định sức sống lâu dài của mỗi sản phẩm âm nhạc.

TT (tổng hợp)

Nguồn: https://baohaiphong.vn/ai-mo-loi-moi-cho-am-nhac-ke-chuyen-van-hoa-viet-541878.html