Cả ba lần, người viết bài này đều đứng đầu ở cầu Công Lý để chứng kiến các tổng thống Mỹ bước qua lằn ranh ký ức. Và đó cũng là những kỷ niệm đặc biệt đáng nhớ trong nghề báo.
Bước qua nghi ngại
Tuyến đường từ sân bay Tân Sơn Nhất về trung tâm thành phố chiều ngày 19/ 11/2000 náo nhiệt vì người dân đổ ra hai bên đường đông nghẹt và đứng chờ nhiều giờ đồng hồ để đón chào Tổng thống Mỹ là Bill Clinton.
Lúc trời sẩm tối, còi xe hú inh ỏi, báo hiệu đoàn xe Tổng thống sắp đi tới. Thay vì phóng thật nhanh hay đóng cửa bịt bùng, thậm chí ngụy trang, chiếc xe Cadillac chở Tổng thống Bill Clinton khi đi ngang qua cầu Công Lý, nơi tôi đứng, chạy khá chậm và bật đèn soi trong xe.
Do đó, từ ngoài có thể nhìn rõ mặt ông Clinton và phu nhân Hillary Clinton cùng con gái Chelsea Clinton. Cả ba đều nở nụ cười tươi. Riêng ông Bill Clinton không ngừng giơ tay vẫy chào.
Bill Clinton là Tổng thống Mỹ đầu tiên đến Việt Nam, 25 năm sau khi chiến tranh kết thúc. Ông Bill Clinton được cho là người có đóng góp quan trọng vào quá trình bình thường hóa quan hệ Việt - Mỹ cả khi đương chức và khi đã rời nhiệm sở.
Có lẽ vì thế mà người dân TPHCM rất hào hứng đón chào và muốn trực tiếp được nhìn thấy ông. Cũng có lẽ vì thế mà ông Bill Clinton cảm thấy tự tin, thoải mái khi tiếp xúc, bắt tay và chụp ảnh với người dân. Ông còn ra phố thưởng thức món phở.
Tháng 11/2006, Tổng thống George Bush đã đến TPHCM sau khi kết thúc Hội nghị thượng đỉnh APEC 14 tại Hà Nội. Khác với Bill Clinton, ông Bush đến Việt Nam trong tâm trạng đầy băn khoăn, lo lắng.
Cựu Đại sứ Việt Nam tại Mỹ, ông Nguyễn Tâm Chiến từng chia sẻ với báo giới rằng, khi Việt Nam bày tỏ thiện chí đón Tổng thống Mỹ George Bush thăm chính thức ngay sau Hội nghị APEC, ông rất ái ngại và băn khoăn không biết người dân Việt Nam sẽ đón ông như thế nào.
Trái với lo ngại, tại TPHCM, đi đến đâu ông Bush và phu nhân cũng được người dân đón chào bằng cả rừng cái vẫy tay và nụ cười. Điều đó đã xua tan nỗi lo lắng ban đầu và ông đã “xé rào” kéo thấp cửa kính xe xuống để vẫy chào mọi người hai bên đường.
Cũng theo cựu Đại sứ Nguyễn Tâm Chiến, lúc chào từ biệt tại sân bay Tân Sơn Nhất, khi được hỏi về cảm tưởng, ông Bush chia sẻ rằng ông đã đi gần như khắp thế giới, nhưng chỉ có hai nước không ném cà chua và biểu tình chống ông, trong đó có Việt Nam. “Điều không hình dung được đối với Tổng thống George Bush là ông đã có chuyến đi thoải mái và thành công như vậy đến Việt Nam", ông Chiến nói.
Lằn ranh ký ức
Cầu Công Lý nằm trên trục đường huyết mạch từ sân bay Tân Sơn Nhất vào trung tâm thành phố. Cầu được xây dựng từ thời Pháp thuộc và đã trải qua nhiều lần nâng cấp, sửa chữa. Tên gọi "Công Lý" được cho là bắt nguồn từ tên của Tòa án Công lý (Palais de Justice) cũ của Sài Gòn, và con đường dẫn đến tòa án này cũng từng mang tên Công Lý (sau 1975 được đổi thành Nam Kỳ Khởi Nghĩa).
Cầu Công Lý đặc biệt nổi tiếng sau sự kiện anh Nguyễn Văn Trỗi đặt bom mưu sát Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara và phái đoàn quân sự cấp cao của Mỹ khi đến Sài Gòn thị sát chiến trường vào tháng 5/1964. Việc bất thành, anh Trỗi bị bắt và hy sinh vào ngày 15/10/1964, vừa tròn 24 tuổi.
Ngay sau khi đất nước thống nhất, dù còn khá bé và ở một nơi rất xa Sài Gòn, song tôi có cơ hội được xem đi xem lại một bộ phim tài liệu về thời khắc Sài Gòn trong cơn hấp hối. Trong phim có cảnh vũ khí, quân trang, quân dụng do quân nhân quân đội Việt Nam cộng hòa vứt bỏ ngổn ngang trên đường tháo chạy và ngay trên cầu Công Lý cũng rất nhiều thứ đó.
Tên và hình ảnh cầu Công Lý găm vào trong ký ức của tôi từ lúc đó. Sau này có cơ hội đến TPHCM, tôi đã tìm đến cầu Công Lý để khám phá. Thật tình cờ, cơ quan đại diện của báo Tiền Phong, nơi tôi công tác sau này lại nằm ngay đầu cầu Công Lý. Đến nay tôi đã có hơn một phần tư thế kỷ làm việc ở nơi này nên thường đi qua hay ngắm cây cầu ấy mỗi ngày.
Trước khi đến Việt Nam và đi qua cây cầu Công Lý, Tổng thống Bill Clinton đã có những quyết định rất quan trọng trong mối quan hệ Mỹ-Việt. Đặc biệt, 5 năm trước đó, vào ngày 11/7/1995, ông đã tuyên bố bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Việt Nam, gác lại quá khứ và mở ra một chương mới trong lịch sử hai quốc gia từng là cựu thù.
“Tất cả những gì gây chia rẽ chúng ta lúc trước, xin hãy bỏ lại phía sau”, Tổng thống Bill Clinton tuyên bố. Trước đó một năm, ông cũng đã dỡ bỏ cấm vận thương mại với Việt Nam.
Không chỉ là cây cầu
Ngày 24/5/2016, Tổng thống Barack Obama cũng đi qua cầu Công Lý khi ông đến thăm TPHCM. Trước đó khá lâu, cầu Công Lý cùng dự án nâng cấp, mở rộng đường từ sân bay Tân Sơn Nhất về trung tâm thành phố đã hoàn thành.
Bên cạnh đó, sau hai thập niên bình thường hóa quan hệ, hầu hết những cản ngại giữa hai quốc gia được dỡ bỏ nên đoàn xe của Obama lướt đi rất nhanh và nhẹ nhàng.
Cầu Công Lý được xây dựng mới cùng với dự án nâng cấp, mở rộng Nam Kỳ Khởi Nghĩa và Nguyễn Văn Trỗi, hoàn thành năm 2008. Cầu có thiết kế kiểu vòm dầm ống thép, dài 82,7m và rộng 30m, gấp đôi so với cầu cũ. Cầu mới cũng cao hơn cầu cũ và có đường chui trên đường hai bờ kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè.
Tuy nhiên, Công Lý không chỉ là tên cây cầu mà còn rất nhiều hơn thế. Đó là biểu tượng vượt qua mọi cản ngại và khác biệt để khép lại quá khứ; là sự kết nối giữa hai quốc gia ngày càng bền chặt dựa trên niềm tin chính trị lẫn nhau.
Nếu như chuyến thăm của ông Bush được đánh giá có vai trò quan trọng trong việc giúp Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới WTO thì chuyến thăm của ông Obama là một chuyến đi lịch sử, đánh dấu hai thập niên bình thường hóa quan hệ. Tại TPHCM, ông kêu gọi tự do kinh tế, đồng thời khẳng định "không ai có thể từ chối cơ hội phát triển của Việt Nam" và cam kết hỗ trợ phát triển 200 triệu USD. Ông đã gặp gỡ các doanh nhân Việt để thúc đẩy thực hiện hiệp định thương mại tự do (TPP), đồng thời truyền cảm hứng cho người trẻ.
Gặp gỡ, trò chuyện với trên 800 thủ lĩnh trẻ Việt Nam, ông bày tỏ tin tưởng vào bạn trẻ vì đó là hiện thân của năng lượng thúc đẩy khu vực và thế giới lên tầm cao mới, đưa Việt Nam tiến về phía trước. Ông cũng bày tỏ niềm tin rằng quan hệ giữa Hoa Kỳ và Việt Nam sẽ được mở rộng và sâu sắc hơn nữa.
Đúng như niềm tin của ông Obama, mối quan hệ Việt-Mỹ ngày càng được thắt chặt, nâng cấp và trở thành đối tác chiến lược.
Cũng vì yêu mến và tin cậy, sau khi rời ghế Tổng thống, ông Clinton đã nhiều lần đến Việt Nam với các vai trò khác nhau. Nhân kỷ niệm 15 năm bình thường hóa quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ, ông Bill Clinton đã có chuyến thăm Việt Nam lần thứ ba diễn ra vào ngày 14/11/2010. Theo ông, việc bình thường hóa quan hệ giữa Việt Nam và Hoa Kỳ đã cho cả thế giới biết về việc tính nhân văn có thể vượt qua mọi khác biệt.
Nguồn: https://tienphong.vn/ba-lan-don-tong-thong-my-o-cau-cong-ly-post1852820.tpo
