Bác Hồ trong ngôn ngữ điêu khắc thời nay

Đề tài về Chủ tịch Hồ Chí Minh trong mỹ thuật Việt Nam đến nay đã trở thành thách thức lớn với người sáng tác vì dễ rơi vào lối mòn biểu đạt. Dẫu vậy, nhà điêu khắc Lê Lạng Lương (sinh năm 1974, giảng viên Khoa Điêu khắc, Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam) vẫn lắng nghe xúc cảm của mình, biến thành chất dẫn để tạc ra những bức điêu khắc khơi dậy nhiều nỗi niềm về Bác trong lòng người xem.

“Kỹ thuật chỉ là điều kiện cần. Nếu không có cảm xúc khi sáng tác, tượng sẽ rất lạnh. Thế nên, tôi luôn phải truyền tải được cảm xúc qua hình khối”, nhà điêu khắc Lê Lạng Lương tâm sự về chuyện điêu khắc, đặc biệt là những tác phẩm mang tên Bác.

Để bảo đảm điều đó, Lê Lạng Lương không chạy theo số lượng tác phẩm, anh chỉ nhận sáng tác khi tìm được cách thể hiện. Với anh Lương, tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh phải làm sao tái hiện được thân, tâm, tầm của vị lãnh tụ vĩ đại, đồng thời toát lên niềm tin yêu của nhân dân dành cho Bác kính yêu. Chính sự kỹ tính từ những bước đầu tiên, các sáng tác của Lê Lạng Lương được Nhà nước quan tâm. Các công trình tượng đài về Bác do anh cùng cộng sự sáng tác đã được đặt tại nhiều địa phương trong cả nước.

Tượng đài "Bác Hồ ở Tân Trào" tại tỉnh Tuyên Quang.

Tiêu biểu như tác phẩm “Tượng đài Bác Hồ với các dân tộc Tây Nguyên” được đặt tại Quảng trường Đại Đoàn Kết (tỉnh Gia Lai), hoàn thành vào năm 2012. Tượng cao 10,8m, đặt trên bệ 4,5m, đúc bằng đồng nguyên chất, nổi bật giữa không gian quảng trường. Phía sau là bức phù điêu đá xanh rộng 600m², dài 58m, cao 12m, cách điệu hình cánh sen, tái hiện sinh động đời sống và văn hóa các dân tộc Tây Nguyên. Bên phải là 54 cột đá cao khoảng 3m xếp thành vòng tròn như bó đũa, biểu trưng cho sự đoàn kết; bên trái là phiến đá granite cao 4m, rộng 3m khắc những dòng tâm thư của Bác gửi tới đồng bào.

Với mọi nghệ sĩ, không phải lúc nào quá trình sáng tác cũng diễn ra thuận lợi, nhất là khi phải tìm ra cách thể hiện mới trong đề tài cũ. Nhà điêu khắc Lê Lạng Lương chia sẻ: “Điều khó nhất là làm sao không lặp lại những gì đã có. Tượng Bác đã được nhiều thế hệ đi trước thể hiện rất thành công nên mình buộc phải tìm ra một cách tiếp cận khác”.

Từ mạch nguồn cảm hứng ấy, Lê Lạng Lương đã bền bỉ lao động sáng tạo để hoàn thành công trình tượng đài “Bác Hồ ở Tân Trào” bằng chất liệu đồng, cao 7,5m, khánh thành năm 2025 và đặt tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Tân Trào (Tuyên Quang). Không lựa chọn hình tượng lãnh tụ trong thời khắc vinh quang quen thuộc, tác giả trở về với một lát cắt lịch sử đầy thử thách. Đó là những ngày tháng 7-1945 tại lán Nà Nưa, thời điểm Bác trực tiếp lãnh đạo, chuẩn bị tổng khởi nghĩa; dù đang lâm bệnh nặng, sức khỏe suy giảm nghiêm trọng, Người vẫn kiên trì làm việc, đưa ra những quyết định chiến lược có ý nghĩa bước ngoặt đối với vận mệnh dân tộc. Khoảnh khắc lịch sử ấy trở thành điểm tựa cảm xúc để Lê Lạng Lương lựa chọn thể hiện nhân dịp kỷ niệm 80 năm Quốc dân Đại hội Tân Trào (1945-2025).

Để khắc họa được trạng thái ấy, anh không chỉ dựa vào tư liệu mà còn đi thực địa, lắng nghe các câu chuyện lịch sử, kết hợp với trí tưởng tượng để tìm ra cách biểu đạt phù hợp. Hình ảnh về “ông Ké” ở Tân Trào giản dị dần hiện lên với áo chàm, khăn vắt vai, dáng người gầy nhưng ánh mắt sáng và dứt khoát. Điêu khắc trong trường hợp này không chỉ dựng hình mà dựng lại một tinh thần. Cho thấy tác phẩm đặc biệt ở chỗ đã khắc họa được sự đối lập giữa thể trạng mong manh và ý chí cách mạng kiên cường của Bác.

Họa sĩ Lương Xuân Đoàn, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam nhận xét: “Điêu khắc về Bác hiện nay đang có những chuyển biến đáng chú ý. Các công trình được lựa chọn đề tài kỹ lưỡng và có sự tham gia của hội đồng chuyên môn, nhờ đó chất lượng được nâng lên. Trong đó, những tìm tòi của các nghệ sĩ như Lê Lạng Lương góp phần tạo thêm sắc độ mới cho mảng đề tài vốn không dễ đổi mới”.

Nguồn: https://www.qdnd.vn/van-hoa/doi-song/bac-ho-trong-ngon-ngu-dieu-khac-thoi-nay-1040186