Hành trình hình thành của VQG Lò Gò - Xa Mát gắn liền với những cột mốc phát triển đáng nhớ từ một khu bảo tồn thiên nhiên quy mô nhỏ. Tiền thân của vườn được thành lập từ năm 1986 với diện tích ban đầu khoảng 10.000ha. Đến năm 2002, nơi này chính thức được Thủ tướng Chính phủ quyết định nâng cấp thành VQG với quy mô hơn 18.000ha.
Đến năm 2020, sau khi sáp nhập thêm Khu rừng Văn hóa - Lịch sử Chàng Riệc, diện tích mảnh đất này được mở rộng lên gần 30.000ha, trở thành một trong những khu rừng đặc dụng có quy mô lớn vùng Đông Nam Bộ.
Đặc biệt, vào năm 2019, VQG Lò Gò - Xa Mát đã vinh dự được công nhận là Vườn Di sản ASEAN. Danh hiệu quốc tế cao quý này không chỉ ghi nhận những giá trị nổi bật về đa dạng sinh học mà còn khẳng định vị thế không thể thay thế của khu rừng trong mạng lưới bảo tồn thiên nhiên khu vực.
Điều làm nên sự khác biệt độc đáo của VQG Lò Gò - Xa Mát chính là vị trí địa lý đặc biệt khi nằm tại điểm giao thoa giữa 3 vùng sinh thái lớn bao gồm Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long.
Sự chuyển tiếp tự nhiên này đã tạo nên các hệ sinh thái đa dạng hiếm có. Dọc theo những con đường xuyên rừng, du khách dễ dàng bắt gặp những quần thể cây họ Dầu cao vút đặc trưng của miền Đông Nam Bộ, những cánh rừng bán rụng lá trải dài hay các bàu nước và trảng cỏ ngập nước theo mùa mang dáng dấp của vùng sông nước miền Tây.
Bức tranh vạn vật tại đây vô cùng sống động với hệ thực vật phong phú gồm 934 loài thuộc 128 họ. Trong đó, có tới 486 loài cây thuốc, chiếm hơn một nửa tổng số loài, tiêu biểu như gõ mật, ba kích, bách bộ, đỗ trọng nam, gừng đỏ, nhân trần... Nơi đây còn ôm ấp hai chứng nhân thời gian được công nhận là Cây Di sản Việt Nam từ năm 2016, đó là cây dầu con rái hơn 260 năm tuổi và cây vên vên hơn 200 năm tuổi, vươn cao kiêu hãnh giữa đại ngàn.
Song song đó, thế giới động vật kỳ thú cũng ghi nhận tới 580 loài, trở thành mái nhà an toàn của nhiều loài quý hiếm đang được bảo vệ nghiêm ngặt như voọc chà vá chân đen, cu li nhỏ, gà lôi hông tía, gà tiền mặt đỏ, tê tê Java, rắn hổ mang chúa hay sóc bay đen trắng…
Không chỉ giàu tài nguyên, Lò Gò - Xa Mát còn là mảnh đất thiêng liêng mang đậm dấu ấn lịch sử cách mạng. Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, nơi đây từng là địa bàn đứng chân vững chắc của nhiều cơ quan đầu não cách mạng miền Nam.
Hiện nay, VQG lưu giữ và bảo tồn nhiều di tích lịch sử đặc biệt quan trọng như Căn cứ Trung ương Cục miền Nam, Căn cứ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam, Căn cứ Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, Ban An ninh Trung ương Cục miền Nam...
Giữa không gian tĩnh lặng của rừng già, những mái nhà phục dựng đơn sơ cùng những tấm bia tưởng niệm vẫn thầm lặng nhắc nhở thế hệ hôm nay về một thời kỳ gian khổ mà oanh liệt của cha ông. Sự kết hợp hài hòa giữa thiên nhiên nguyên sơ và chiều sâu lịch sử đã tạo đòn bẩy lớn cho phát triển du lịch sinh thái. Với hơn 50km đường mòn xuyên rừng bằng phẳng, đây là tọa độ lý tưởng cho các hoạt động đi bộ, đạp xe, nghiên cứu khoa học và hành trình về nguồn.
Từ Trung tâm Du lịch sinh thái Đa Ha, du khách có thể trải nghiệm tuyến đường sông bằng cách đi thuyền ngược thượng nguồn sông Vàm Cỏ Đông, dải “ruy-băng xanh” phân định ranh giới tự nhiên giữa Việt Nam và Campuchia. Tại đây, người lữ hành sẽ được ngắm nhìn rặng gừa cổ thụ trăm tuổi xòe tán, quan sát các loài chim nước và ghé thăm cột mốc biên giới 132.
Nếu chọn tuyến xuyên sinh cảnh, du khách sẽ băng qua những khu rừng thường xanh rợp bóng, hòa mình vào các trảng cỏ ngập nước đầy sắc màu của hoa nghệ rừng, hoa sổ vàng, sâm hồng, địa lan hay tận mắt ngắm nhìn những cây nắp ấm bắt mồi kỳ thú.
Nếu chọn ngủ đêm tại Trảng Tà Nốt, du khách có thể đón bình minh ngay trên tháp canh 7 tầng, cao 33m vào sáng hôm sau để phóng tầm mắt bao quát toàn cảnh rừng xanh bao la nơi biên giới giữa Tây Ninh và nước bạn Campuchia.
Chị Hồ Ngọc Trúc Minh (ngụ xã Bến Lức) chia sẻ, chị đã 2 lần đến với VQG Lò Gò - Xa Mát, lần đầu đến vào mùa nắng, chứng kiến những trảng cỏ khô vàng cháy dưới nắng biên thùy; lần thứ 2 vào mùa mưa và được chiêm ngưỡng thảm cỏ đổi sắc xanh rì, tràn đầy sức sống.
Chị Trúc Minh bộc bạch: “Mỗi chuyến đi mang lại những xúc cảm rất riêng khi được bước đi dưới những tán cây rừng, được hít hà bầu không khí trong lành, mát rượi của đại ngàn. Tôi cũng đã được đi dọc sông Vàm Cỏ nối hai bờ Việt Nam - Campuchia, được lội suối, được đứng giữa trảng cỏ mênh mông. Và tôi thật sự cảm thấy rất thiêng liêng khi được đến thăm cột mốc biên giới 132 nằm ở VQG. Tôi thật sự xúc động và cảm phục khi nghe các anh không quản ngày đêm làm nhiệm vụ bảo vệ rừng, bảo vệ biên giới nơi đây”.
Cùng sự đa dạng về sinh thái kết hợp khai thác nhiều tuyến du lịch với các hình thức khác nhau, VQG Lò Gò - Xa Mát ngày càng có sức hút với nhiều du khách, nhà nghiên cứu. Năm 2025, vườn đã đón tiếp phục vụ 208 đoàn với hơn 8.000 lượt du khách đến tham quan du lịch sinh thái và về nguồn, đạt hơn 100% kế hoạch năm và tăng trưởng mạnh so cùng kỳ năm 2024.
Ban Quản lý VQG Lò Gò - Xa Mát tiếp tục tập trung vào 2 nhiệm vụ song song: quản lý bảo vệ rừng và khai thác du lịch bền vững. Việc giữ vững diện tích che phủ, bảo tồn các nguồn gen quý và đa dạng hóa các tuyến tham quan thực tế là cơ sở để khu rừng biên giới này duy trì giá trị tự nhiên nguyên bản, đồng thời phục vụ hiệu quả cho công tác nghiên cứu, giáo dục truyền thống lâu dài./.
Nguồn: https://baotayninh.vn/ban-hung-ca-xanh-noi-bien-gioi-tay-ninh-148767.html
![[Ảnh] Rèn bản lĩnh, vững chuyên môn: Sôi nổi công tác huấn luyện chiến sĩ pháo binh](https://vphoto.vietnam.vn/thumb/1200x675/vietnam/resource/IMAGE/2026/06/30/1782815602541_lu-368-1875-4571-jpg.webp)
