Trong một “rừng” tin, thật giả lẫn lộn, biết tin ai? Bạn đọc có thể lên mạng xã hội để biết thông tin, nhưng muốn biết độ xác thực của thông tin đó đến đâu, chắc chắn phải xem báo.
Giữa “biết” và “tin” là một khoảng cách khá xa. Và khoảng cách đó chính là dư địa để báo chí phát triển. Báo chí có thể khó nhanh bằng mạng xã hội. Nhưng ngược lại, thông tin trên báo chí phần lớn đã được kiểm chứng, xem xét nhiều chiều - điều mà “báo chí công dân”, vì nhiều lý do khác nhau, khó với. Tin nhanh nhưng không ít là tin giả; tin chậm nhưng đa phần là tin thật. Lợi thế và tính ưu việt của báo chí trước “bão” mạng xã hội chính là ở chỗ đó.
Tuy nhiên, lợi thế đó đang bị thách thức trong thời đại trí tuệ nhân tạo (AI). Tin bây giờ nhiều khi không phải con người bằng xương, bằng thịt viết ra với sự thấu cảm, tư duy phản biện, sự nhạy cảm xã hội, đạo đức nghề nghiệp và góc nhìn nhân văn của con người mà là bằng các thuật toán máy móc.
“Rằng hay thì thật là hay/Nghe ra ngậm đắng nuốt cay thế nào” (Kiều, Nguyễn Du). Một khi AI ngày càng có khả năng tạo ra những nội dung khó phân biệt với sản phẩm do con người thực hiện, những giá trị cốt lõi của báo chí như tính chính xác, kiểm chứng thông tin và tính chuyên nghiệp càng trở nên quan trọng. Đây không chỉ là nền tảng bảo đảm chất lượng thông tin mà còn là yếu tố giúp duy trì niềm tin của người dân trong thời đại AI.
Đi xa hơn, không chỉ thật-giả, báo chí còn mang “khuôn mặt hình người”, đầy tính nhân văn. AI không phải con người. Các hệ thống AI được hình thành từ dữ liệu, thông tin và những ưu tiên của xã hội. Những vấn đề nào được nhắc đến nhiều hơn, những nhóm đối tượng nào được phản ánh nhiều hơn và những tiếng nói nào được lắng nghe nhiều hơn thì đương nhiên có cơ hội nhiều hơn được AI đưa vào quá trình hoạch định chính sách cũng như thiết kế các hệ thống công nghệ.
Ngược lại, nhóm yếu thế hoặc những cộng đồng ít được chú ý có nguy cơ tiếp tục bị đứng ngoài các tiến trình này. Đó cũng là dư địa để báo chí mang “khuôn mặt hình người” phát triển, bảo đảm không có tiếng nói nào bị bỏ quên. Việc phản ánh đầy đủ những vấn đề của phụ nữ, người khuyết tật, cộng đồng dân tộc thiểu số hay người dân ở vùng sâu, vùng xa không chỉ mang ý nghĩa xã hội, mà còn góp phần giúp các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp công nghệ và các tổ chức phát triển nhận diện đầy đủ hơn những nhu cầu khác nhau trong xã hội khi xây dựng và triển khai các hệ thống AI.
Rõ ràng, một lần nữa, báo chí đang bị thử thách. Không chỉ dừng lại ở việc xác minh sự thật, quan trọng hơn, báo chí còn là một trong những cơ chế giúp bảo đảm quá trình chuyển đổi số diễn ra theo hướng bao trùm và lấy con người làm trung tâm. Sứ mệnh thiêng liêng của báo chính trong kỷ nguyên AI chính là ở chỗ đó.
Nguồn: https://baovanhoa.vn/bao-chi/bao-chi-va-niem-tin-240388.html
