Bảo tồn và sử dụng bền vững đất ngập nước

Những cánh rừng tràm ngập nước, các bàu sen trải dài cùng hàng chục ngàn cá thể chim nước đang tạo nên bức tranh sinh thái đặc trưng ở Tây Ninh. Không chỉ là nơi lưu giữ đa dạng sinh học quý hiếm, các vùng đất ngập nước còn được xem là “lá phổi xanh”, góp phần điều tiết nguồn nước, giảm tác động biến đổi khí hậu và tạo sinh kế cho người dân địa phương.

Khu vực vùng đệm Khu Bảo tồn đất ngập nước Láng Sen phủ kín màu xanh của rừng tràm và các thảm thực vật thủy sinh. Từng đàn chim nước bay rợp trên các bàu sen, tạo nên khung cảnh yên bình hiếm thấy ở vùng Đồng Tháp Mười.

Ông Nguyễn Văn Tâm sống gần khu bảo tồn, cho biết những năm gần đây, các cấp, các ngành quan tâm đến công tác bảo tồn môi trường sinh thái. Nguồn nước ổn định, cá nhiều, còn người dân được tuyên truyền nên dần nâng cao ý thức trong việc bảo vệ môi trường và không săn bắt chim hoang dã.

Khu Bảo tồn đất ngập nước Láng Sen là nơi trú ngụ thường xuyên của nhiều loài chim

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, giai đoạn 2021-2025, đơn vị đã triển khai thực hiện Kế hoạch hành động quốc gia về bảo tồn và sử dụng bền vững đất ngập nước. Hiện toàn tỉnh có hơn 100.113ha rừng và đất quy hoạch phát triển rừng, trong đó rừng tự nhiên chiếm hơn 47.446ha, rừng trồng gần 38.798ha.

Diện tích rừng đặc dụng và rừng phòng hộ chiếm hơn 60% tổng diện tích rừng của tỉnh, tập trung tại các khu vực có giá trị đa dạng sinh học cao như Vườn Quốc gia Lò Gò - Xa Mát, Khu Bảo tồn đất ngập nước Láng Sen, Khu du lịch Quốc gia Núi Bà Đen và rừng phòng hộ Dầu Tiếng.

Trong đó, Khu Bảo tồn đất ngập nước Láng Sen được xem là một trong những vùng đất ngập nước nội địa tiêu biểu còn sót lại của Đồng Tháp Mười. Khu bảo tồn có diện tích hơn 4.800ha, với vùng lõi gần 2.000ha. Năm 2015, nơi đây được công nhận là khu Ramsar thứ 2.227 của thế giới và là khu Ramsar thứ 7 của Việt Nam nhờ đáp ứng các tiêu chí quốc tế về bảo tồn sinh cảnh và chim nước quý hiếm.

Hiện Khu Bảo tồn đất ngập nước Láng Sen là nơi cư trú của hơn 20.000 cá thể chim nước cùng nhiều loài nguy cấp, quý hiếm. Hệ sinh thái nơi đây gồm rừng tràm trên đất ngập nước, đồng cỏ ngập theo mùa, bàu sen, súng và hệ thống kênh, rạch liên hoàn.

Trong giai đoạn 2021-2025, tỉnh đã thực hiện nhiều hoạt động phục hồi sinh thái tại Khu Bảo tồn đất ngập nước Láng Sen như trồng mới 30ha rừng tràm đặc dụng, phục hồi 47ha rừng tại tiểu khu 10 và 11, đồng thời trồng khoảng 23.000 cây bản địa như cà na, lộc vừng, bứa, tre gai, gừa dọc các tuyến đê trong khu bảo tồn.

Song song đó, hàng chục ngàn cá thể cá bản địa như cá dầy, cá rô biển, cá thác lác cườm, cá chài và cá hô cũng được thả bổ sung nhằm tái tạo nguồn lợi thủy sinh và phục hồi hệ sinh thái tự nhiên.

Không chỉ riêng Khu Bảo tồn đất ngập nước Láng Sen, Vườn Quốc gia Lò Gò - Xa Mát cũng là khu vực có hệ sinh thái đất ngập nước đặc trưng và giàu giá trị bảo tồn của Vùng Đông Nam Bộ. Với diện tích gần 30.000ha, nơi đây sở hữu nhiều dạng địa hình như bàu nước, trảng ngập theo mùa, sông suối tự nhiên và các kiểu rừng đặc trưng miền Đông Nam Bộ.

Riêng diện tích đất ngập nước tại đây khoảng 4.533ha. Vườn Quốc gia Lò Gò - Xa Mát hiện là nơi sinh sống của nhiều loài động, thực vật quý hiếm như chà vá chân đen, khỉ đuôi lợn, cu li nhỏ, vên vên, dầu con rái cùng nhiều loài chim nước quý hiếm như giang sen, già đẫy nhỏ, cò nhạn. Đặc biệt, khu vực này còn là điểm dừng chân quan trọng của sếu đầu đỏ trên hành trình di cư giữa Đồng bằng sông Cửu Long và Campuchia.

Kết quả điều tra đa dạng sinh học cho thấy Vườn Quốc gia Lò Gò - Xa Mát có đến 934 loài thực vật cùng hàng trăm loài động vật thuộc các lớp thú, chim, bò sát, lưỡng cư, cá và côn trùng. Riêng chim nước ghi nhận khoảng 123 loài.

Vườn Quốc gia Lò Gò - Xa Mát có diện tích gần 30.000ha (Ảnh: D.L)

Cùng với công tác bảo tồn, tỉnh cũng từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu về đa dạng sinh học và đất ngập nước. Khu Bảo tồn đất ngập nước Láng Sen hiện phối hợp Viện Sinh thái học miền Nam triển khai kiểm kê đa dạng sinh học và xây dựng cơ sở dữ liệu quản lý theo dự án do Tổ chức WWF tại Việt Nam tài trợ.

Ngoài ra, địa phương cũng triển khai nhiều chương trình nghiên cứu nguồn gen, lập danh mục loài nguy cấp, phục hồi và nhân giống chim le nâu, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học.

Báo cáo thực hiện kế hoạch hành động về bảo tồn và sử dụng bền vững các vùng đất ngập nước, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Trần Khắc Phục cho biết các hệ sinh thái đất ngập nước không chỉ có vai trò bảo tồn thiên nhiên mà còn là “vùng đệm sinh thái” quan trọng giúp điều hòa dòng chảy, hạn chế hạn hán, giảm ngập úng cục bộ và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Theo ông Trần Khắc Phục, các vùng đất ngập nước còn tạo sinh kế cho người dân thông qua khai thác thủy sản, phát triển du lịch sinh thái và các dịch vụ hệ sinh thái khác. Tuy nhiên, công tác quản lý và bảo tồn hiện vẫn đối mặt nhiều khó khăn như thiếu nhân lực bảo vệ rừng chuyên trách, hạn chế về trang thiết bị, kinh phí và nguy cơ suy thoái hệ sinh thái do tác động từ sản xuất nông nghiệp, chuyển đổi mục đích sử dụng đất.

Giai đoạn 2026-2030, tỉnh tiếp tục rà soát, cập nhật nội dung bảo tồn đất ngập nước vào quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời đẩy mạnh điều tra, xây dựng bản đồ phân bố và cơ sở dữ liệu số kết nối với hệ thống dữ liệu đa dạng sinh học quốc gia.

Tỉnh cũng định hướng phát triển các mô hình sinh kế thân thiện môi trường như du lịch sinh thái, nuôi trồng thủy sản sinh thái; nghiên cứu áp dụng cơ chế chi trả dịch vụ hệ sinh thái và tăng cường ứng dụng công nghệ viễn thám, GIS trong quản lý đất ngập nước./.

Lê Đức

Nguồn: https://baotayninh.vn/bao-ton-va-su-dung-ben-vung-dat-ngap-nuoc-146909.html