Bảo vệ 'quốc bảo' giữa đại ngàn Ngọc Linh

Sâm Ngọc Linh mang lại sinh kế cho người dân vùng núi Quảng Ngãi và loại dược liệu quý này đã thành mục tiêu trộm cắp của kẻ xấu.

Những vụ trộm gây chấn động vùng sâm

Trên dãy Ngọc Linh quanh năm mây phủ, ở độ cao từ 1.700 - 2.000m so với mực nước biển, những vườn sâm quý giá đang được người dân Xơ Đăng chăm sóc như một phần tài sản lớn nhất của gia đình.

Từ cây thuốc được đồng bào phát hiện trong rừng, sâm Ngọc Linh đã trở thành cây làm giàu, giúp nhiều hộ dân xây dựng nhà cửa, cho con cái học hành và từng bước thoát nghèo. Tuy nhiên, cùng với giá trị ngày càng tăng của loại dược liệu này, nạn trộm cắp sâm cũng diễn biến phức tạp.

Sâm Ngọc Linh trồng dưới tán rừng. Ảnh: V.H.

Còn nhớ, dịp Tết Nguyên đán năm 2024, hàng loạt vườn sâm tại các xã Đắk Na, Đắk Sao, Tê Xăng và Ngọc Lây thuộc huyện Tu Mơ Rông cũ bị kẻ gian đột nhập. Hơn 800 cây sâm từ 4 - 10 năm tuổi bị nhổ trộm, gây thiệt hại ước tính hàng tỷ đồng.

Tiếp đó, từ tin báo của một hộ dân bị mất 38 củ sâm, cơ quan chức năng lần theo các đầu mối thu mua dược liệu và các giao dịch trên mạng xã hội để truy xét đối tượng.

Cũng trong năm 2024, một đối tượng tại xã Tu Mơ Rông bị phát hiện nhổ trộm 350 cây sâm Ngọc Linh sau khi tình cờ phát hiện vườn sâm trong rừng không có người trông coi.

Nhóm đối tượng bị khởi tố vì trộm sâm Ngọc Linh. Ảnh: Công an xã Măng Ri.

Gần đây nhất, cuối tháng 5/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Quảng Ngãi đã khởi tố vụ án, khởi tố 13 bị can ở xã Măng Ri về hành vi trộm cắp tài sản. Chỉ trong một đêm, nhóm đối tượng này đã đột nhập vườn sâm của một doanh nghiệp tại thôn Đăk Rơn, lấy trộm 250 củ sâm cùng 1.380 gam lá sâm, tổng giá trị gần 300 triệu đồng.

Theo cơ quan Công an, phần lớn các đối tượng trộm sâm là người địa phương, thông thuộc địa hình và nắm khá rõ quy luật canh giữ của chủ vườn. Đây cũng là yếu tố khiến công tác phòng ngừa gặp nhiều khó khăn.

Dựng nhiều lớp bảo vệ vùng sâm

Thực tế cho thấy, các vườn sâm thường nằm sâu trong rừng nguyên sinh, giao thông cách trở, nhiều nơi phải đi bộ hàng giờ mới tiếp cận được. Khi xảy ra mất trộm, việc khám nghiệm hiện trường, truy vết đối tượng gặp không ít trở ngại.

Đặc biệt, nhiều hộ dân còn có tâm lý giữ kín thông tin về số lượng và vị trí vườn sâm vì lo ngại bị lộ bí mật sản xuất. Điều này phần nào ảnh hưởng đến công tác quản lý và bảo vệ vùng trồng.

Khu vực trồng sâm được lắp đặt hàng rào kiên cố và có cổng khóa chặt. Ảnh: V.H.

Trước tình hình đó, chính quyền địa phương cùng lực lượng Công an đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm bảo vệ vùng sâm.

Tại các khu vực trồng sâm tập trung, hệ thống hàng rào lưới B40 được gia cố kiên cố hơn. Nhiều hộ dân đầu tư lắp đặt camera giám sát, hệ thống cảnh báo và các chòi canh trên núi cao. Các tổ tự quản, tổ bảo vệ sâm được thành lập, thường xuyên tổ chức tuần tra ngày và đêm.

Anh A Trần, một hộ trồng sâm ở thôn Đăk Dơn, xã Măng Ri cho biết, gia đình đang chăm sóc gần 1.000 cây sâm Ngọc Linh trong rừng sâu. Trước đây, việc theo dõi vườn sâm gặp nhiều khó khăn do sóng điện thoại chập chờn. Hiện nay, cùng với việc phủ sóng viễn thông, các hộ dân đã chủ động lắp camera an ninh để hỗ trợ giám sát và phục vụ công tác điều tra khi cần thiết.

Không chỉ dựa vào thiết bị công nghệ, việc bảo vệ sâm còn được thực hiện bằng chính ý thức cộng đồng. Ở những khu vực có diện tích sâm lớn, người dân luân phiên ở lại các chòi canh nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần liên tục. Vào dịp cuối năm, khi nguy cơ mất trộm tăng cao, nhiều hộ chấp nhận đón Tết trên núi để bảo vệ vườn sâm.

Sâm Ngọc Linh là dược liệu quý và là động lực phát triển kinh tế của các xã vùng cao tỉnh Quảng Ngãi. Ảnh: V.H.

Ông Phạm Xuân Quang, Chủ tịch UBND xã Măng Ri cho biết: Việc bà con lên rừng “ăn Tết với sâm” đã trở thành thông lệ nhiều năm nay. Dù điều kiện sinh hoạt còn thiếu thốn, đường sá xa xôi, nhưng người dân vẫn sẵn sàng túc trực để bảo vệ tài sản và giữ gìn nguồn sinh kế của gia đình.

Song song với đó, Công an xã Măng Ri thường xuyên phối hợp với già làng, người có uy tín tuyên truyền, vận động người dân tham gia tố giác tội phạm; kiểm tra hoạt động mua bán dược liệu; rà soát diện tích, số lượng và vị trí trồng sâm nhằm phục vụ công tác quản lý.

Từ cây thuốc quý của đồng bào Xơ Đăng, sâm Ngọc Linh đã trở thành thương hiệu dược liệu nổi tiếng và là động lực phát triển kinh tế của vùng núi cao. Bởi vậy, mỗi vườn sâm được bảo vệ an toàn không chỉ là tài sản của người dân hay doanh nghiệp, mà còn là cách gìn giữ nguồn gen quý hiếm, bảo vệ thương hiệu quốc gia và sinh kế của hàng nghìn hộ dân dưới chân núi Ngọc Linh.

Nguồn: https://nongnghiepmoitruong.vn/bao-ve-quoc-bao-giua-dai-ngan-ngoc-linh-d814718.html