Bảo vệ thế hệ trẻ trước "bẫy" nicotine công nghệ

Hiện nay, Việt Nam đang đẩy mạnh các giải pháp pháp lý nhằm ngăn chặn sự lan rộng của thuốc lá thế hệ mới và các sản phẩm nicotine công nghệ. Việc cấm kinh doanh cùng các chế tài xử phạt nghiêm khắc thể hiện quyết tâm của ngành Y tế và toàn xã hội trong việc cảnh báo những tác hại tiềm ẩn phía sau vẻ ngoài hấp dẫn của các sản phẩm này, qua đó góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ.

Hệ lụy khôn lường từ thuốc lá thế hệ mới

Nhìn lại hành trình hơn một thập kỷ thực thi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Việt Nam đã gặt hái được những quả ngọt đáng tự hào. Tỉ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc lá truyền thống giảm từ 47,4% (2010) xuống 38,9% (2023); nhóm thanh thiếu niên 13 - 15 tuổi giảm từ 2,5% xuống 1,9% (2022). Tỉ lệ phơi nhiễm khói thuốc thụ động năm 2025 tại nơi làm việc giảm 32,9%, tại gia đình giảm 27,5% so với năm 2010. Đặc biệt, cải cách thuế thuốc lá vừa qua ước tính sẽ giúp 2,1 triệu người Việt bỏ thuốc hoặc không bắt đầu hút vào năm 2031, ngăn ngừa 700.000 ca tử vong sớm và đóng góp thêm 24.000 tỷ đồng cho ngân sách mỗi năm.

Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai Nguyễn Trung Nguyên điều trị cho bệnh nhân bị ngộ độc thuốc lá điện tử. Ảnh: BVCC

Tuy nhiên, Việt Nam hiện vẫn nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỉ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc lá cao nhất thế giới. Cuộc chiến phòng, chống tác hại thuốc lá vì thế đang đối mặt với thách thức mới khi các tập đoàn đa quốc gia liên tục tung ra thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Với thiết kế nhỏ gọn, hương vị đa dạng được “ngụy trang” dưới lớp vỏ công nghệ “sành điệu”, các sản phẩm này nhanh chóng len lỏi vào học đường, đe dọa làm suy giảm những thành quả phòng, chống thuốc lá trước đó. Khảo sát cho thấy tỉ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở nhóm tuổi 13 - 17 đã tăng từ 2,6% năm 2019 lên 8,1% năm 2023.

Đáng lo ngại, y học đã chứng minh nicotine là chất độc thần kinh cực mạnh, gây tổn thương não bộ đang phát triển của người trẻ dưới 25 tuổi, làm suy giảm trí nhớ và rối loạn cảm xúc, đồng thời kéo theo gánh nặng lớn về y tế và kinh tế. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, sử dụng thuốc lá là nguyên nhân dẫn tới 28 nhóm bệnh nguy hiểm như ung thư phổi, đột quỵ, nhồi máu cơ tim hay bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)...

Dù vậy, báo cáo tổng kết của Bộ Y tế cũng chỉ ra nhiều bất cập trong quản lý nguồn cung thuốc lá. Có tới 82,5% điểm bán lẻ vi phạm quy định trưng bày và 40,8% chủ cửa hàng vẫn bán thuốc lá cho trẻ em dưới 18 tuổi. Quy định cấm bán thuốc lá trong phạm vi 100m quanh trường học, bệnh viện gần như bị vô hiệu hóa bởi mật độ dày đặc của các cửa hàng bán lẻ. Trung bình quanh các cơ sở y tế vẫn có 15,4 cửa hàng bán lẻ tại thành phố Hà Nội, 18,7 cửa hàng tại thành phố Hồ Chí Minh và 20,9 cửa hàng tại Cần Thơ.

Lấp đầy khoảng trống pháp lý từ những "điểm mù" nguồn cung

Trước những tác hại nghiêm trọng về mặt sức khỏe, Việt Nam đã ban hành Nghị quyết 173/2024/QH15 của Quốc hội về cấm thuốc lá điện tử và các sản phẩm thuốc lá nung nóng. Tiếp đó, Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 (hiệu lực từ 1-3-2026) chính thức đưa các sản phẩm này vào danh mục cấm kinh doanh. Minh chứng cho sự can thiệp đúng đắn này, Giám đốc Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai) Nguyễn Trung Nguyên cho biết, lệnh cấm bước đầu giúp Trung tâm giảm tải rõ rệt, từ 5 - 6 ca cấp cứu do ngộ độc thuốc lá điện tử mỗi tháng xuống chỉ còn 1 - 2 ca. Làn sóng quảng cáo của các KOLs trên mạng xã hội cũng gần như bị triệt tiêu.

Với thiết bị nhỏ gọn, hương vị đa dạng ngụy trang dưới lớp vỏ công nghệ "sành điệu", thuốc lá thế hệ mới nhanh chóng len lỏi vào học đường. Ảnh: Ngọc Tú

Để hiện thực hóa quyết tâm chính trị, Chính phủ ban hành Nghị định số 90/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 15-5-2026), phạt từ 3 - 5 triệu đồng đối với hành vi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng hoặc trưng bày quá quy định. Đây là thứ vũ khí pháp lý sắc bén với khung hình phạt nghiêm khắc nhằm xây dựng môi trường sạch. Bộ Y tế cũng đang chủ trì soạn thảo dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá để “lấp đầy” các khoảng trống nguồn cung.

Tiếp đó, hưởng ứng Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá (từ ngày 25 đến 31-5-2026), ngành Y tế đã phát đi những thông điệp mạnh mẽ nhằm bóc trần chiêu thức tiếp thị tinh vi của ngành công nghiệp thuốc lá. Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn nhấn mạnh, công tác phòng, chống tác hại thuốc lá năm 2026 phải đi sâu vào từng tầng nấc xã hội. Ông cũng cho biết, nhằm bảo vệ người bệnh và nhân viên y tế khỏi khói thuốc thụ động, Bộ Y tế phát động cuộc thi "Cơ sở y tế không khói thuốc" lần thứ II. Đây là giải pháp thiết thực thực hiện Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, bảo vệ tuyệt đối người bệnh và nhân viên y tế khỏi sự bủa vây của khói thuốc thụ động.

Không dừng ở lĩnh vực y tế, để pháp luật thực sự đi vào đời sống, nhiều địa phương đã đưa nội dung phòng, chống tác hại thuốc lá vào kế hoạch hằng năm, đưa quy định cấm hút thuốc tại nơi làm việc vào quy chế nội bộ. Đặc biệt, kết quả thực hiện công tác này sẽ trở thành tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ hằng năm của người đứng đầu, cấp ủy và chính quyền các cấp.

Cùng với đó, Bộ Y tế đề nghị các địa phương lồng ghép quy định hạn chế hoặc không hút thuốc lá trong đám cưới, đám tang, lễ hội vào hương ước, quy ước của khu dân cư; đồng thời đẩy mạnh truyền thông thông qua mạng lưới cộng tác viên cộng đồng và các phong trào lớn như “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh”. Khi công tác phòng, chống tác hại thuốc lá được triển khai đồng bộ từ bệnh viện, cơ quan, trường học đến từng khu dân cư, mục tiêu xây dựng môi trường sống trong lành, văn minh và khỏe mạnh cho cộng đồng sẽ từng bước trở thành hiện thực.

Nguồn: https://hanoimoi.vn/bao-ve-the-he-tre-truoc-bay-nicotine-cong-nghe-980112.html