Bầu cử Quốc hội - "trận chiến" cuối cùng của Thủ tướng Netanyahu?

Ngày 20/5, Quốc hội Israel (Knesset) dự kiến sẽ bỏ phiếu để tự giải tán. Nếu điều đó xảy ra, đồng hồ sẽ bắt đầu đếm ngược tới cuộc bầu cử trước thời hạn, có thể diễn ra vào tháng 9 hoặc tháng 10/2026. Bầu cử Quốc hội - điều mà Thủ tướng Benjamin Netanyahu đã cố gắng né tránh những năm qua có thể sẽ là "trận chiến" cuối cùng của ông, trong bối cảnh uy tín cá nhân suy giảm.

Khủng hoảng liên minh từ “đặc quyền miễn nghĩa vụ quân sự”

Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến khủng hoảng là do các đảng Do Thái chính thống cực đoan (Haredi) rút lại sự ủng hộ đối với Chính phủ do yêu cầu của họ muốn đạo luật miễn nghĩa vụ quân sự bắt buộc cho sinh viên các trường thần học (còn gọi là trường dòng Yeshiva) không được đáp ứng.

Một trong những điều kiện để các đảng Haredi (như United Torah Judaism và Shas) tham gia liên minh cầm quyền là Chính phủ phải thông qua các dự luật hoặc gia hạn các quy định đặc biệt nhằm miễn nhập ngũ cho nam giới Haredi học trường dòng. Những người Do Thái chính thống giáo cực đoan tin rằng việc học kinh Torah (kinh thánh Do Thái) là nhiệm vụ quan trọng nhất để bảo vệ và duy trì bản sắc dân tộc. Nên việc thanh niên của họ phải đi nghĩa vụ quân sự (đối với nam là 36 tháng và nữ 24 tháng) sẽ khiến họ bị xao nhãng khỏi việc nghiên cứu tôn giáo và bị ảnh hưởng bởi lối sống thế tục.

Thủ tướng Netanyahu tại Quốc hội Israel vào tháng 2/2024. Ảnh: AP

Ưu đãi này đối với sinh viên trường dòng đã được Chính phủ Israel qua các nhiệm kỳ duy trì. Tuy nhiên, người dân Israel (đặc biệt là cộng đồng thế tục) cảm thấy bất bình đẳng khi con em họ phải đổ máu và dành nhiều năm tuổi trẻ để phục vụ trong quân đội, trong khi hàng chục nghìn thanh niên Haredi được hưởng đặc quyền miễn trừ. Trong bối cảnh xung đột kéo dài và căng thẳng khu vực, quân đội Israel (IDF) luôn cần thêm nhân lực, áp lực này khiến nhiều người dân và các chính trị gia ôn hòa yêu cầu bãi bỏ quy chế miễn trừ này.

Vào năm 2024, Tòa án Tối cao Israel đã ra phán quyết lịch sử, tuyên bố việc Chính phủ tiếp tục cấp quyền miễn nghĩa vụ quân sự hàng loạt cho sinh viên trường dòng là bất hợp pháp. Tòa án yêu cầu nhà nước phải bắt đầu gọi nhập ngũ đối với nhóm này. Thủ tướng Benjamin Netanyahu cùng Chính phủ liên minh, vốn phụ thuộc nhiều vào các đảng cực đoan, đã chật vật tìm cách soạn thảo một dự luật mới nhằm tìm điểm cân bằng, tránh làm sụp đổ Chính phủ nhưng vẫn phải tuân thủ phán quyết của tòa án.

Tuy nhiên, Thủ tướng Netanyahu vẫn không thể tập hợp đủ số phiếu cần thiết cho một dự luật vốn bị công chúng phản đối mạnh mẽ. Chính vì vậy, nội dung này có thể sẽ là một trong những chủ đề nổi bật nhất của chiến dịch tranh cử sắp tới.

Di sản ngày 7/10 và những cuộc chiến chưa có hồi kết

Điều đáng chú ý là Chính phủ của Thủ tướng Netanyahu đã gần hoàn thành trọn vẹn nhiệm kỳ bốn năm - điều hiếm thấy ở Israel. Sau cuộc tấn công của Hamas vào tháng 10/2023 và thất bại của Israel trong việc dự đoán sự kiện đó, nhiều người cho rằng liên minh của ông Netanyahu sẽ sụp đổ. Tuy nhiên, vị thủ tướng đã vượt qua khủng hoảng. Quân đội và các cơ quan tình báo bị đổ lỗi, còn ông cam kết với người dân Israel về một “chiến thắng toàn diện” trong những cuộc chiến sau đó. Không chỉ giữ được liên minh gồm các đảng cánh hữu cứng rắn và tôn giáo, ông còn thuyết phục thêm nhiều lực lượng khác tham gia Chính phủ trong bối cảnh Israel đang sôi sục với các cuộc chiến trả đũa.

Nhưng chiến thắng vẫn là điều xa vời. Israel kiểm soát vùng đất đổ nát chiếm hơn một nửa Dải Gaza, trong khi Hamas vẫn cai quản phần còn lại. Các chiến dịch khác của Israel trong hai năm qua cũng chưa mang lại kết quả mang tính quyết định. Chính quyền Iran - mục tiêu của hai đợt tấn công phối hợp giữa Israel và Mỹ - đã bị tổn thất nặng nề nhưng vẫn kiên cường. Tại Lebanon, Hezbollah, lực lượng dân quân thân Iran, vẫn tiếp tục giao tranh với quân đội Israel trên thực địa, bất chấp việc phần lớn ban lãnh đạo của nhóm đã thiệt mạng trong các đợt không kích. Ông Netanyahu vẫn hy vọng Tổng thống Donald Trump sẽ nối lại các cuộc tấn công nhằm vào Iran. Tuy nhiên, rất ít người trong cộng đồng tình báo Israel tin rằng chế độ Iran đang ở bên bờ sụp đổ.

Bóng đen của vụ tấn công ngày 7/10/2023 và hàng loạt cuộc chiến kể từ đó sẽ phủ bóng lên cuộc bầu cử. Cựu thủ tướng Naftali Bennett đang dẫn dắt một liên danh gồm các ứng viên cánh hữu và trung dung, cam kết rằng nếu thành lập được Chính phủ mới, cuộc họp nội các đầu tiên sẽ dành để bổ nhiệm một ủy ban điều tra về những thất bại dẫn tới cuộc tấn công của Hamas.

Tuy nhiên, bất chấp các cuộc chiến đã khiến 70.000 người, chủ yếu là dân thường, thiệt mạng; người dân Gaza bị đẩy đến bờ vực chết đói, phần lớn người Israel vẫn tin rằng các cuộc chiến tại Gaza, Lebanon và Iran là chính đáng, như những phản ứng cần thiết trước các mối đe dọa sống còn đối với nhà nước Do Thái.

Nền kinh tế vững vàng nhưng tâm lý xã hội bất an

Nền kinh tế Israel, được thúc đẩy bởi lĩnh vực công nghệ, đặc biệt là các công ty công nghệ quốc phòng, đã cho thấy sức chống chịu đáng kinh ngạc. Thị trường chứng khoán và đồng shekel đều mạnh. Tỷ lệ thất nghiệp thấp, một phần do rất nhiều thanh niên Israel đã nhập ngũ. Xuất khẩu khí đốt tự nhiên từ các mỏ ngoài khơi Địa Trung Hải cũng góp phần hỗ trợ nền kinh tế.

Tuy nhiên, ít người Israel thực sự tập trung vào những tín hiệu tích cực đó. Một số lo ngại chi tiêu công đang bị kiểm soát kém, trong khi các khoản trợ cấp dành cho cộng đồng Do Thái chính thống cực đoan đang tăng nhanh và khó duy trì lâu dài. Những người khác cảnh báo rằng nền dân chủ Israel đang rơi vào tình trạng rối loạn chức năng. Trong một khảo sát gần đây, đa số cử tri trung dung và cánh tả cho biết việc phe của ông Netanyahu thắng cử lần nữa sẽ là điều “không thể chấp nhận được”. Nhiều người Israel hơn có thể chọn rời đất nước. Năm 2024, gần 83.000 người di cư ra nước ngoài, mức cao kỷ lục, và năm 2025 có thêm gần 70.000 người làm điều tương tự. Đây có thể là dấu hiệu ban đầu của tình trạng chảy máu chất xám.

Phe đối lập có lợi thế nhưng thiếu thống nhất

Hầu hết các cuộc thăm dò trong ba năm qua cho thấy các đảng trong liên minh hiện tại của ông Netanyahu khó giành được đa số ghế. Nhưng ngay cả khi phe đối lập thắng thế, họ cũng sẽ gặp khó khăn trong việc thành lập một Chính phủ hiệu quả. Các đối thủ của ông Netanyahu bao gồm những đảng cánh hữu và trung dung từ chối tham gia liên minh có sự góp mặt của các đảng đại diện người gốc Ảrập.

Phe đối lập cũng thiếu một nhà lãnh đạo rõ ràng. Ông Bennett đã liên minh với Yair Lapid, cựu thủ tướng theo đường lối trung dung. Tuy nhiên, bất chấp nhiều lời kêu gọi noi gương các đảng dân chủ ở Hungary từng đoàn kết để đánh bại Viktor Orbán, những đảng đối lập khác vẫn chưa công nhận ông Bennett là ứng viên Thủ tướng của họ. Sự thiếu thống nhất này có lẽ phần nào lý giải vì sao Likud vẫn là đảng lớn nhất trong phần lớn các cuộc thăm dò.

Cuộc chiến cuối cùng?

Một số người đặt câu hỏi liệu ở tuổi 76, ông Netanyahu - Thủ tướng tại vị lâu nhất trong lịch sử Israel, có thể cuối cùng sẽ quyết định dừng lại hay không. Ngoài việc chật vật duy trì sự đoàn kết trong liên minh, ông còn phải đối mặt với các vấn đề tim mạch và đang hồi phục sau điều trị ung thư tuyến tiền liệt. Việc nghỉ hưu không chỉ giúp tránh nguy cơ thất bại bầu cử, mà còn cho phép ông đạt được thỏa thuận để khép lại phiên tòa xét xử kéo dài liên quan đến các cáo buộc nhận hối lộ mà ông chưa bao giờ thừa nhận.

Tuy nhiên, nhiều người tin rằng, ông Netanyahu không phải kiểu người dễ dàng từ bỏ cuộc chiến. Đây sẽ là cuộc bầu cử thứ 12 của ông với tư cách lãnh đạo đảng Likud. Trong hơn bốn thập kỷ làm chính trị, ông nhiều lần khiến các cuộc thăm dò trở nên sai lệch. Vì vậy, bất chấp những câu hỏi hệ trọng mà người Israel phải đối mặt hiện nay, cuộc bầu cử gần như chắc chắn sẽ trở thành một cuộc trưng cầu dân ý khác về vị thủ tướng đặc biệt này trong lịch sử Israel.

Nguồn: https://daibieunhandan.vn/bau-cu-quoc-hoi-tran-chien-cuoi-cung-cua-thu-tuong-netanyahu-10417517.html