Nếu “Chuyện kể bên Hồ Gươm” là cuốn nhật ký rộng hơn về không gian văn hóa quanh hồ thì “Rùa quý nơi đất thiêng” tập trung vào một “nhân vật” đặc biệt: Rùa Hồ Gươm – sinh thể gắn với huyền thoại, lịch sử, tâm linh và cả những nghiên cứu khoa học nhiều thập niên qua.
Nhà báo Hà Hồng chia sẻ, trong tín ngưỡng văn hóa dân gian của nước ta, bốn con vật long, lân, quy, phượng được gọi là tứ linh, nhưng chỉ có rùa là con vật có thật. Rùa xuất hiện rất nhiều trong truyện cổ tích, truyện dân gian, đặc biệt truyền thuyết Vua Lê Lợi trả gươm cho rùa thần ở hồ Lục Thủy sau khi đánh bại quân xâm lược. Từ đó hồ Lục Thủy đổi tên thành hồ Hoàn Kiếm hay Hồ Gươm.
Nhiều thế kỷ trôi qua, loài rùa khổng lồ sống trong lòng Hồ Gươm - nơi “lắng hồn núi sông”, không chỉ chuyển tải thông điệp của ông cha xưa về trang sử oai hùng chống giặc ngoại xâm mà còn là thông điệp về ước vọng được sống trong hòa bình của dân tộc. Rùa Hồ Gươm mang giá trị đặc biệt về văn hóa, tâm linh, khoa học.
Sống ở gần Hồ Gươm, từng làm việc hơn 30 năm tại Báo Nhân Dân gần sát bên hồ, không ngày nào nhà báo Hà Hồng không đi bộ vài bận xung quanh hồ để tận hưởng không gian linh thiêng và tuyệt vời này. Với bản năng nghề nghiệp, ông luôn giữ thói quen chụp ảnh, ghi chép mọi sự kiện diễn ra bên hồ. Ông lập website về hồ Hoàn Kiếm, viết, chụp ảnh, đăng tải hằng nghìn tin, bài và hàng chục nghìn bức ảnh về những chuyện quanh hồ.
Với tình yêu, sự gắn bó với “trái tim của Thủ đô” mà nhà báo Hà Hồng được lực lượng an ninh trật tự khu vực hồ Hoàn Kiếm quý mến và quan tâm tạo điều kiện để ông có mặt trong các sự kiện liên quan đến hồ, đến “Cụ Rùa”. Bất cứ lúc nào “Cụ Rùa” nổi, nhà báo Hà Hồng cũng được thông báo và ngay lập tức có mặt để ghi hình ảnh “Cụ Rùa” cùng người dân chiêm ngưỡng.
Cuốn sách “Rùa quý nơi đất thiêng” do Nhà Xuất bản Hà Nội ấn hành, dày 408 trang, kể khoảng 140 câu chuyện bằng lời và 800 hình ảnh do chính tác giả chụp, ghi lại cảnh vật, con người quanh Hồ Gươm mỗi khi Rùa nổi trên mặt nước; những ngày “Cụ Rùa” nằm phơi nắng bên Tháp Rùa; thời gian chữa bệnh; quá trình làm tiêu bản sau khi “Cụ Rùa” qua đời ngày 19-1-2016; hành trình đưa tiêu bản trở về đền Ngọc Sơn và cả câu chuyện đi tìm giống rùa Rafetus swinhoei từng được phát hiện ở vùng lân cận Hà Nội từ năm 1914.
Tác giả vẫn giữ lối viết “thuật nhi bất tác” (thuật lại một cách trung thực mà không sáng tác). Những bài viết ngắn, những chú thích ảnh giản dị, nhiều chi tiết đời thường khiến cuốn sách giống một cuốn phim tài liệu về Rùa Hồ Gươm và những vấn đề liên quan trong 26 năm (từ năm 1998 đến năm 2024).
Về “Rùa quý nơi đất thiêng”, nhà thơ Vũ Quần Phương viết: “Tôi không biết gọi cuốn sách này là thể loại gì. Chỉ biết nhờ nó mà chúng ta cũng được thăng hoa trong cảm hứng huyền thoại của lịch sử ngay giữa đời thường nhật. Cuốn sách này là một thể loại báo chí, đối với người đọc. Nhưng với người viết nó lại là một thứ nhật ký. Tôi đọc và thấy “Cụ Rùa” nổi từ xa nhưng lại thấy nhà báo Hà Hồng rất gần, như đang chuyện với mình, có khi còn nghe thấy hơi thở dồn dập của nhà báo”.
Nhắc đến Rùa Hồ Gươm thì không thể thiếu PGS.TS Hà Đình Đức, người đóng góp nhiều công sức trong việc bảo vệ môi trường hồ Hoàn Kiếm nói chung và Rùa Hồ Gươm nói riêng. Trong cuốn sách này, nhà báo Hà Hồng cũng nhiều lần nói về PGS.TS Hà Đình Đức và khẳng định: “Ông là người truyền cảm hứng cho tôi về tình yêu vùng đất văn hóa này và Rùa Hồ Gươm”.
Với PGS.TS Hà Đình Đức, cuốn sách còn là một phần ký ức về hành trình gắn bó với nhà báo Hà Hồng trong những năm nghiên cứu Rùa Hồ Gươm. PGS.TS Hà Đình Đức kể, đã nhiều lần cùng nhà báo Hà Hồng ra Tháp Rùa, theo dõi quá trình chữa bệnh cho “Cụ Rùa”, rồi đồng hành trong thời gian làm tiêu bản tại Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam. “Cám ơn Hà Hồng đã ghi chép đầy đủ những kỷ niệm về “Cụ Rùa” để làm tư liệu lưu trữ trong Không gian Văn hóa Hồ Gươm”, PGS.TS Hà Đình Đức viết.
Cuốn sách khép lại ở hành trình tìm đến Bảo tàng Lịch sử tự nhiên Vienna tại nước Áo xa xôi vào năm 2024 của nhà báo Hà Hồng, để được tận mắt nhìn tiêu bản rùa được phát hiện từ năm 1914 tại một vùng lân cận Hà Nội. Đây là một hiện vật giải mã nguồn gốc Rùa Hồ Gươm.
Vượt ra ngoài khuôn khổ một cuốn sách ảnh hay tập hợp bài báo thông thường, “Rùa quý nơi đất thiêng” giúp người đọc và thế hệ hôm nay kết nối quá khứ và hiện tại, “gợi cho những ai có lòng tổ tông dân nước những nghĩ ngợi, những sáng kiến gìn giữ, tôn tạo và còn là nguồn cho những sáng tác nghệ thuật về đề tài đó về sau” như lời nhà thơ Vũ Quần Phương bày tỏ.
Nguồn: https://hanoimoi.vn/ben-ho-guom-ke-chuyen-rua-quy-noi-dat-thieng-749110.html
