Bong bóng điện thoại cũ tan vỡ

Chỉ trong 5 ngày, thị trường tái chế điện thoại cũ tại Trung Quốc đã sụp đổ sau nửa năm tăng trưởng nóng, khiến nhiều tiểu thương chịu cảnh thua lỗ nặng nề do giá chip biến động.

Hàng "núi" điện thoại cũ đang ế hàng tại các chợ điện tử Trung Quốc khi bong bóng chip vỡ. Ảnh: Tech Planet.

Sự bùng nổ của ngành tái chế điện thoại cũ bắt nguồn từ cuộc khủng hoảng thiếu hụt chip toàn cầu giai đoạn 2025-2026. Khi giá linh kiện mới tăng vọt, những chiếc điện thoại lỗi thời bỗng trở thành "mỏ vàng" cung cấp chip rã máy cho các nhà sản xuất thiết bị điện tử giá rẻ.

Tuy nhiên, sự cân bằng mong manh này đã bị phá vỡ khi nguồn cung ồ ạt đổ về vượt xa nhu cầu thực tế. Bong bóng giá trị bị thổi phồng quá mức buộc phải nổ tung, đẩy toàn bộ chuỗi cung ứng từ tiểu thương đến nhà máy vào tình cảnh đình trệ.

Cơn sốt "vàng rác"

Bắt đầu từ tháng 9/2025, ngành tái chế điện thoại cũ tại Trung Quốc chứng kiến một cơn "địa chấn" chưa từng có trong lịch sử. Dữ liệu từ các xưởng tái chế cho thấy một con số gây sốc: khối lượng thiết bị được xử lý hàng ngày đã tăng vọt từ 200.000 chiếc lên gần 1,5 triệu chiếc vào tháng 3, gấp hơn 7 lần chỉ sau nửa năm.

Cơn sốt này đã làm thay đổi hoàn toàn các khu chợ đồ điện tử. Không còn cảnh sửa chữa hay bán máy mới, tất cả đều lao vào cuộc đua thu gom phế liệu.

“Thị trường bùng nổ vào tháng 3, toàn bộ ngành công nghiệp như được tiêm thuốc kích thích. Ngay cả thợ cắt tóc và người bán trái cây cũng bắt đầu mua điện thoại phế liệu”, một người trong nghề than thở trên mạng xã hội.

Sự kỳ vọng quá mức của đám đông đã đẩy giá các mẫu máy cũ tăng lên theo từng ngày. Những dòng máy như OPPO A93 phiên bản bộ nhớ lớn đã tăng giá gấp 3 lần từ 14,5 USD lên 44 USD.

Chợ điện tử Hoa Cường Bắc tại Thâm Quyến, nơi tiêu thụ phần lớn lượng linh kiện điện thoại cũ. Ảnh: Charles Arthur/The Guardian.

Để thu hút người dân "xả" hàng, các đại lý còn sáng tạo ra các chương trình đổi điện thoại cũ lấy quà, từ máy in, xe đạp Phoenix cho đến chăn bông lụa hay ấm đun nước.

Những người thu gom như anh Haotian có những ngày làm việc liên tục 12 tiếng, thu lợi nhuận ròng hơn 730 USD/ngày, một con số không tưởng đối với nghề thu gom đồ cũ trước đây. Khi thiếu vốn, họ sẵn sàng vay mượn bạn bè để tiếp tục đổ tiền vào hàng tồn kho với niềm tin sắt đá rằng giá sẽ còn tăng nữa.

Tuy nhiên, "cửa sổ vàng" đó đã đóng sập lại vào ngày 27/3. Chỉ trong vòng vỏn vẹn 5 ngày, giá thu mua chung trên toàn thị trường giảm mạnh hơn 30%, và đến ngày 1/4, mức giảm đã chạm ngưỡng 50-60%.

Tại trung tâm điện tử Hoa Cường Bắc ở Thâm Quyến, không khí nhộn nhịp thay bằng sự im lặng đáng sợ khi các cơ sở tái chế đồng loạt treo biển ngừng nhận hàng. Anh Zhang Lei, một chủ cửa hàng đang ôm khối tài sản là "bức tường" điện thoại cao hơn 1 m trị giá 733.000 USD, giờ đây đứng trước vực thẳm tài chính.

“Chúng tôi sẽ không bán nữa, vì nếu bán, chúng tôi sẽ lỗ hơn 150.000 USD”, Zhang Lei cho biết khi quyết định đóng băng kho hàng trong vô vọng.

Bẫy điện thoại cũ

Nguyên nhân cốt lõi của sự sụp đổ này nằm ở sự mất cân bằng giữa nguồn cung khổng lồ và khả năng hấp thụ có hạn của hạ nguồn. Theo thống kê, mỗi năm Trung Quốc thải ra tới 700 triệu chiếc điện thoại, nhưng phần lớn bị bỏ quên trong ngăn kéo.

Khi giá chip tăng, dòng thác hàng chục triệu chiếc điện thoại này đồng loạt đổ ra thị trường, tạo nên áp lực khủng khiếp lên các nhà máy tháo dỡ.

“Nhu cầu thị trường chỉ có vậy, nhưng lượng hàng cung cấp lại lên đến 30 triệu chiếc mỗi ngày”, Zhao Li, một chuyên gia lâu năm trong ngành chia sẻ với Tech Planet.

Hệ thống kiểm định chất lượng bị quá tải đến mức người bán phải chờ đợi tới 20 ngày mới có kết quả, khiến chuỗi cung ứng bị đứt gãy.

Các tiểu thương tại chợ thiết bị cũ đang mắc kẹt với các núi điện thoại cũ. Ảnh: Yu Nakamura/Nikkei Asia.

Mắt xích yếu nhất trong chuỗi cung ứng này chính là các nhà sản xuất thiết bị điện tử "nhãn trắng". Đây là những đơn vị thu mua chip cũ (như chip LPDDR 2 GB) để lắp vào các thiết bị giá rẻ xuất khẩu sang Đông Nam Á, Châu Phi hay Brazil.

Khi bong bóng giá đẩy một con chip cũ từ 2 USD lên hơn 11 USD, giá thành sản xuất trở nên đắt đỏ đến mức các nhà buôn không còn có lãi. Khi "đầu ra" là các nhà sản xuất này ngừng mua hàng, toàn bộ giá trị của núi điện thoại cũ lập tức bốc hơi.

Bên cạnh đó, áp lực tâm lý và tài chính đã khiến nhiều tiểu thương tháo chạy. Có những người đã kiếm được 30.000 USD trong những đợt đầu, nhưng vì lòng tham tiếp tục đổ vốn lớn vào đợt cuối nên đã lỗ ngược lại tới gần 90.000 USD.

"Những câu chuyện về việc 'mơ thấy mua bán điện thoại mỗi đêm' hay lái xe xuyên tỉnh để bán tháo hàng với giá rẻ hơn thị trường 15% chỉ để cắt lỗ đã trở nên phổ biến", một tiểu thương nói với Tech Planet.

Dù các lãnh đạo như ông Lu Weibing của Xiaomi dự báo chi phí bộ nhớ sẽ còn cao đến năm 2027, với lượng chip cũ tồn kho lên tới hàng triệu chiếc như hiện nay, thị trường cần một thời gian rất dài để "hấp thụ" hết lượng hàng này.

Cuộc cạnh tranh thực sự chỉ mới bắt đầu khi những nhà đầu cơ rời đi, để lại một thị trường cần được tái thiết dựa trên nhu cầu thực tế thay vì những cơn sốt ảo.

Nguồn: https://znews.vn/bong-bong-dien-thoai-cu-tan-vo-post1644346.html