BPI và “sức khỏe” của kinh tế tư nhân

Ngày 15/5 vừa qua, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố Chỉ số hiệu quả kinh tế tư nhân (Business Performance Index - BPI). Sự xuất hiện của chỉ số này ngay lập tức thu hút sự chú ý bởi đây là lần đầu tiên Việt Nam có một bộ chỉ số riêng để đo hiệu quả phát triển của khu vực kinh tế tư nhân ở cấp địa phương.

Sự xuất hiện của chỉ số này ngay lập tức thu hút sự chú ý bởi đây là lần đầu tiên Việt Nam có một bộ chỉ số riêng để đo hiệu quả phát triển của khu vực kinh tế tư nhân ở cấp địa phương.

Nhiều năm qua, Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) được xem là mục tiêu cải cách quan trọng, tập trung vào việc rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, giảm chi phí cho doanh nghiệp hay cải thiện mức độ hài lòng của nhà đầu tư. Thế nhưng, có những địa phương nhiều năm đứng ở nhóm đầu bảng xếp hạng PCI nhưng khu vực kinh tế tư nhân vẫn chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, thiếu doanh nghiệp dẫn dắt, khả năng cạnh tranh hạn chế và khó tạo ra sức bật dài hạn.

Sự phát triển bền vững của khu vực kinh tế tư nhân không chỉ được đo bằng số lượng doanh nghiệp thành lập mới, mà còn ở năng lực mở rộng sản xuất, tham gia chuỗi giá trị và tạo việc làm ổn định cho người lao động (Trong ảnh: Công nhân làm việc tại một doanh nghiệp may xuất khẩu tại phường Tuy Hoà).

Khác với PCI, BPI đi sâu vào chất lượng phát triển của doanh nghiệp tư nhân thông qua 23 tiêu chí thuộc hai nhóm lớn gồm sự phát triển của khu vực tư nhân và năng lực đổi mới sáng tạo. Các tiêu chí đánh giá không chỉ dừng ở số lượng doanh nghiệp thành lập mới mà còn xem xét khả năng sinh lời, mức độ tham gia chuỗi cung ứng, đầu tư nghiên cứu phát triển và khả năng tạo giá trị gia tăng. Điều này đồng nghĩa với việc một địa phương muốn có điểm số cao không chỉ cần môi trường đầu tư thông thoáng mà còn phải tạo được hệ sinh thái đủ mạnh để doanh nghiệp lớn lên, tích lũy vốn, đổi mới công nghệ và mở rộng thị trường.

Theo kết quả công bố, TP. Hồ Chí Minh dẫn đầu cả nước với 5,67 điểm, tiếp theo là Hà Nội với 5,41 điểm và Quảng Ninh với 5,33 điểm. Đắk Lắk xếp thứ 16/34 tỉnh, thành với 4,33 điểm, cao hơn mức trung vị toàn quốc là 4,2 điểm. Kết quả này cho thấy khu vực kinh tế tư nhân của tỉnh đã có những chuyển động đáng kể trong vài năm gần đây. Từ chỗ chủ yếu dựa vào kinh tế hộ và xuất khẩu nông sản thô, nhiều doanh nghiệp địa phương đã bắt đầu tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị nông nghiệp. Các lĩnh vực như chế biến cà phê, xuất khẩu sầu riêng, nông nghiệp hữu cơ, logistics hay thương mại điện tử… đang tạo nên diện mạo mới cho kinh tế tư nhân địa phương.

Tuy nhiên, vị trí thứ 16 cũng phản ánh khá rõ những giới hạn của kinh tế tư nhân Đắk Lắk hiện nay. Phần lớn doanh nghiệp vẫn có quy mô nhỏ và siêu nhỏ, năng lực tài chính hạn chế, khả năng đầu tư công nghệ chưa cao và sức chống chịu còn yếu trước biến động thị trường. Dù sở hữu vùng nguyên liệu lớn nhưng số doanh nghiệp đủ sức tham gia sâu vào chuỗi chế biến và xây dựng thương hiệu quốc tế vẫn chưa nhiều. Không ít doanh nghiệp vẫn phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu hoặc thị trường trung gian, khiến giá trị gia tăng còn thấp. Trong khi đó, đổi mới sáng tạo - một trong hai trụ cột chính của BPI - vẫn là khoảng trống khá lớn đối với nhiều doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh.

Thực tế cho thấy, BPI không chỉ là một bảng xếp hạng mà giống như “tấm gương soi” đối với năng lực điều hành và khả năng kiến tạo môi trường phát triển của địa phương. Với Đắk Lắk, lợi thế về nông nghiệp, năng lượng tái tạo, du lịch và thị trường nông sản xuất khẩu là rất lớn, nhưng để biến tiềm năng ấy thành sức mạnh kinh tế thực sự thì vai trò dẫn dắt của chính quyền địa phương mang ý nghĩa quyết định. Bởi doanh nghiệp khó có thể lớn lên nếu thiếu một hệ sinh thái hỗ trợ đủ mạnh, từ tiếp cận vốn, khoa học công nghệ, đào tạo nhân lực đến kết nối thị trường và xây dựng thương hiệu. Điều đó cũng đặt ra yêu cầu đối với địa phương không chỉ dừng ở cải cách thủ tục hành chính mà phải chuyển sang tư duy đồng hành, nuôi dưỡng và tạo động lực phát triển dài hạn cho khu vực kinh tế tư nhân.

Sau cùng, điều BPI đặt ra không đơn thuần là câu chuyện xếp hạng mà còn là yêu cầu thay đổi tư duy phát triển. Bởi năng lực cạnh tranh của một địa phương không chỉ thể hiện ở tốc độ tăng trưởng hay số lượng dự án đầu tư mà còn ở khả năng hình thành một cộng đồng doanh nghiệp đủ sức đi xa, tạo ra giá trị gia tăng và trở thành động lực phát triển bền vững cho nền kinh tế.

Lê Hảo

Nguồn: https://baodaklak.vn/kinh-te/202606/bpi-va-suc-khoe-cua-kinh-te-tu-nhan-70b32ef/