Chấm thi môn Ngữ văn: Làm thế nào để công bằng?

Trong bối cảnh Chương trình giáo dục phổ thông 2018 được triển khai, yêu cầu đặt ra đối với môn Ngữ văn không còn là kiểm tra khả năng ghi nhớ kiến thức mà hướng tới đánh giá năng lực đọc hiểu và năng lực viết của học sinh. Điều này đồng nghĩa với việc đề thi mở hơn, khuyến khích tư duy độc lập và những cách tiếp cận đa dạng. Tuy nhiên, chính sự đa dạng ấy cũng khiến câu chuyện chấm thi công bằng trở nên thách thức hơn.

Khi đề thi đánh giá năng lực, việc chấm thi càng phải công bằng

PGS.TS Đỗ Ngọc Thống - Chủ biên Chương trình môn Ngữ văn 2018, cho rằng việc sử dụng ngữ liệu mới, chưa học trong sách giáo khoa là yêu cầu tất yếu của cách đánh giá năng lực. Theo ông Thống, chỉ khi học sinh tiếp cận một văn bản chưa được học trước đó mới có thể đánh giá đúng năng lực đọc hiểu và viết của các em.

Ông nhấn mạnh, cách ra đề này nhằm bảo đảm sự công bằng, bình đẳng cho mọi học sinh, đồng thời hạn chế tình trạng học thuộc văn mẫu, học tủ hay sao chép tài liệu có sẵn. Học sinh buộc phải tự suy nghĩ, tự trình bày ý tưởng và diễn đạt bằng ngôn ngữ của mình.

Tuy nhiên, vị chuyên gia cũng cho rằng hướng đi đúng chưa đồng nghĩa với việc mọi khâu đều hoàn hảo. Chất lượng đánh giá còn phụ thuộc vào cách ra đề và đặc biệt là cách chấm thi. Theo PGS.TS Đỗ Ngọc Thống, một trong những trăn trở lớn nhất của giáo viên trên cả nước hiện nay là làm sao bảo đảm sự công bằng, khách quan trong chấm thi Ngữ văn.

Ông Thống nhận định, do đặc thù tự luận, dù đáp án và hướng dẫn chấm có chi tiết đến đâu cũng khó loại bỏ hoàn toàn yếu tố chủ quan của người chấm. Vì vậy, cần có những giải pháp phù hợp để việc chấm thi giữa các hội đồng, giữa các địa phương được đồng đều, phản ánh đúng thực chất năng lực của học sinh.

Những tranh luận gần đây về đề thi Ngữ văn của một số trường chuyên cũng cho thấy áp lực bảo đảm công bằng trong đánh giá ngày càng lớn. Tại kỳ thi vào lớp 10 năm học 2026-2027, đề Ngữ văn của Trường THPT Chuyên Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) đã thu hút nhiều ý kiến trái chiều.

Cô giáo Hoàng Thị Tú Anh (Trường THPT Việt Nam Ba Lan, Hà Nội) cho rằng, đề thi có định hướng đánh giá năng lực đọc hiểu và tư duy cảm thụ nhưng một số câu hỏi sử dụng thuật ngữ lý luận chưa thật sự phù hợp với học sinh THCS.

Trong khi đó, một số ý kiến nhận xét đề có tinh thần đổi mới, song một số khái niệm và cách đặt vấn đề có thể dẫn tới nhiều cách hiểu khác nhau. Ngược lại, PGS.TS Nguyễn Thị Phương Thùy - giảng viên cao cấp Khoa Ngôn ngữ học và Việt Nam học, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng, những cách tiếp cận khác nhau là điều có thể chấp nhận với một đề thi chuyên theo hướng mở. Chính những trường hợp như vậy càng đặt ra yêu cầu hướng dẫn chấm phải đủ linh hoạt, khoa học để bảo đảm quyền lợi cho thí sinh.

Đáp án mở để không bỏ sót những bài làm sáng tạo

Cô Tú Anh cho biết, với kinh nghiệm nhiều năm tham gia chấm thi các kỳ thi vào lớp 10 THPT cũng như thi tốt nghiệp THPT, ban chấm thi luôn dành thời gian để chấm chung 10 bài thi trước khi chấm chính thức nhằm thống nhất cách hiểu và cách vận dụng hướng dẫn chấm.

Thực tế hiện nay, đề thi và hướng dẫn chấm môn Ngữ văn đều được xây dựng theo hướng mở nên trong quá trình chấm chung, nhiều tình huống phát sinh đã được các giám khảo thảo luận kỹ để tránh gây thiệt thòi cho học sinh.

Với môn Ngữ văn, cùng một vấn đề nghị luận nhưng học sinh có thể lựa chọn nhiều cách tiếp cận khác nhau. Nếu không có sự thống nhất từ đầu, việc đánh giá rất dễ bị ảnh hưởng bởi góc nhìn riêng của từng người chấm.

Đặc biệt, với môn Ngữ văn, học sinh thậm chí có thể viết hay hơn đáp án nên những bài làm như vậy cần được giáo viên ghi nhận và đánh giá xác đáng. Không tìm kiếm những bài văn giống đáp án mẫu, việc chấm thi môn Ngữ văn hướng tới đánh giá khả năng lập luận và mức độ đáp ứng yêu cầu đề bài của học sinh.

Bên cạnh đó, quy trình chấm hai vòng độc lập cũng được xem là cơ chế quan trọng bảo đảm công bằng. Các giáo viên tham gia chấm thi đều được tập huấn kỹ về nghiệp vụ và quy chế. Trong thực tế, mức chênh lệch điểm giữa hai giám khảo thường không lớn; những trường hợp chênh lệch cao đều được kiểm tra và xử lý theo quy định.

Theo PGS.TS Đỗ Ngọc Thống, điều quan trọng nhất là kết quả chấm thi phải phản ánh đúng thực chất năng lực học sinh. Ông Thống cho rằng không nên để bất kỳ áp lực nào khiến việc đánh giá bị lệch theo hướng chạy theo thành tích hoặc quá khắt khe trong cho điểm.

Đây cũng là mong muốn chung của nhiều giáo viên đang trực tiếp giảng dạy và tham gia công tác chấm thi. Khi đề thi đã hướng tới đánh giá năng lực, việc chấm thi cũng cần chuyển từ tư duy “đếm ý” sang đánh giá chất lượng tư duy, khả năng lập luận và mức độ thuyết phục của bài viết.

Hàn Minh

Nguồn: https://daidoanket.vn/cham-thi-mon-ngu-van-lam-the-nao-de-cong-bang.html