Chung tay giữ gìn văn hóa trên không gian số

Ban Bí thư vừa ban hành Chỉ thị 57-CT/TW về tăng cường bảo đảm an ninh mạng, bảo mật thông tin, an ninh dữ liệu trong hệ thống chính trị. Trong đó, yêu cầu triển khai việc định danh và xác thực tài khoản mạng xã hội, gắn mỗi hoạt động số với một chủ thể có danh tính rõ ràng. Đây được xem là liều thuốc đắng để trị bệnh “rác” trên không gian mạng, giữ gìn nét đẹp văn hóa trên không gian số.

Hướng tới xây dựng một môi trường số có kỷ cương, nhân văn

Chỉ thị 57 của Ban Bí thư không chỉ là văn bản hành chính khô khan; cũng không dừng lại ở giải pháp kỹ thuật, mà mang ý nghĩa lớn về văn hóa, xã hội, hướng tới xây dựng một môi trường số có kỷ cương, nhân văn, phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới theo Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.

Người Việt Nam từ xưa đã có một nét đẹp văn hóa trong giao tiếp. Đó là luôn gắn lời nói với con người; danh dự gắn liền với trách nhiệm, ràng buộc bản thân vào những chuẩn mực đạo lý chung của cộng đồng. Thế nhưng, kỷ nguyên số mở ra đã mang theo sự kết nối không giới hạn trên mạng Internet thì không gian mạng đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa, xã hội.

Trước đây, việc tiếp cận văn văn hóa chủ yếu diễn ra trong không gian vật lý như gia đình, trường học...

Nếu như trước đây, việc tiếp cận văn văn hóa chủ yếu diễn ra trong không gian vật lý như gia đình, trường học, quảng trường, nhà hát, bảo tàng… thì nay, việc ấy đã chuyển phần lớn sang không gian mạng thông qua các thiết bị máy tính, điện thoại thông minh. Không gian mạng đã trở thành một “không gian văn hóa” trong kỷ nguyên số.

Nhưng cũng như bất kỳ không gian văn hóa nào, môi trường số không chỉ có ánh sáng rực rỡ mà còn có những vùng xám, vùng tối. Chúng ta đang chứng kiến một thực trạng đáng buồn khi không gian mạng đang bị vẩn đục bởi những hành vi lệch chuẩn của nhiều người dùng mạng ẩn danh.

Nấp sau những tài khoản ảo, sim rác, họ tự cho mình quyền đứng trong bóng tối để tung tin giả, buông lời thóa mạ, xúc phạm người khác, thậm chí là chống phá lợi ích quốc gia, dân tộc mà không hề lo sợ về trách nhiệm về đạo lý và pháp lý của mình. Không gian mạng, vì thế, đã biến thành một “vùng nhá nhem”, nơi thật giả lẫn lộn, thiện ác khó phân hơn bao giờ hết. Những hành vi ném đá giấu tay, lừa đảo trực tuyến hay bắt nạt trên mạng không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn để lại những vết sẹo tinh thần dai dẳng cho các nạn nhân, làm xói mòn niềm tin xã hội.

Lựa chọn văn hóa

Ở góc độ văn hóa, môi trường mạng thiếu an toàn làm méo mó đời sống tinh thần. Khi người dùng thường xuyên tiếp xúc với thông tin giả, độc hại thì giá trị tích cực dễ bị lấn át. Những người làm nghệ thuật, sáng tạo nội dung chân chính có thể bị tổn thương bởi các chiến dịch bôi nhọ nặc danh. Trong bối cảnh ấy, Chỉ thị 57 của Ban Bí thư có thể xem như một thái độ cương quyết nhằm “làm sạch” không gian văn hóa số, tạo điều kiện cho những giá trị chân, thiện, mỹ có cơ hội lan tỏa mạnh mẽ hơn.

Giữ gìn sự trong sáng trên không gian số còn mang một ý nghĩa nhân văn sâu sắc.

Việc gắn danh tính với tài khoản mạng xã hội của cá nhân, không nhằm tước bỏ quyền tự do biểu đạt của công dân, mà chỉ đặt quyền tự do ấy trong khuôn khổ của danh dự và trách nhiệm. Khi mọi cá nhân cùng bước ra ánh sáng, bóng tối của sự gian dối và thù ghét sẽ tự khắc bị đẩy lùi. Khi mỗi người dùng danh tính thật trên không gian số, họ sẽ phải cân nhắc kỹ hơn trước mỗi cái nhấp chuột, mỗi dòng bình luận. Lúc ấy, ý thức tự giác sẽ thay thế cho sự liều lĩnh của tâm lý đám đông ẩn danh.

Hơn thế nữa, giữ gìn sự trong sáng trên không gian số còn mang một ý nghĩa nhân văn sâu sắc khi Chỉ thị 57 yêu cầu thực hiện các biện pháp bảo vệ trẻ em trước những tác động tiêu cực từ không gian số. Trẻ em hôm nay hầu như đều lớn lên cùng máy tính, điện thoại thông minh. Nếu không có cơ chế kiểm soát độ tuổi và định danh chặt chẽ, các em sẽ dễ bị tiêm nhiễm vô thức bởi các thông tin độc hại, bạo lực và đồi trụy tràn lan trên mạng. Việc xác thực danh tính chính là dựng lên “lá chắn số” ngăn chặn trẻ em tiếp cận những nội dung vượt quá nhận thức, đồng thời giáo dục các em bài học đầu đời về trách nhiệm công dân trong thời đại mới.

Đó không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà là lựa chọn văn hóa: Đặt sự an toàn và sự phát triển lành mạnh của trẻ em lên hàng đầu. Đồng thời, điều này cũng góp phần hình thành ý thức sử dụng Internet có trách nhiệm ngay từ nhỏ. Khi trẻ hiểu rằng mỗi tài khoản gắn với một con người thật, mỗi hành vi trên mạng đều có hệ quả, các em sẽ sớm hình thành thói quen ứng xử văn minh trong môi trường số.

Một trong những điểm mới trong Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng là xác định bước vào giai đoạn phát triển mới, phải kết hợp chặt chẽ giữa tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội với phát triển văn hóa; Phát triển đất nước phải lấy con người làm trung tâm, lấy văn hóa làm nền tảng.

Chuyển đổi số được xác định là một trong những động lực quan trọng để phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Nhưng chuyển đổi số không thể tách rời xây dựng con người số và văn hóa số. Trong bối cảnh ấy, Chỉ thị 57 của Ban bí thư đóng vai trò như một “cột mốc thể chế” thiết lập kỷ cương cho không gian số - nơi ngày càng có ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống văn hóa tinh thần của xã hội.

Tuy nhiên, làm trong sạch không gian số không phải là việc ngày một ngày hai, cũng không phải là nhiệm vụ của riêng cơ quan quản lý nhà nước. Đó là cuộc vận động văn hóa sâu rộng, đòi hỏi sự chung tay của cả hệ thống chính trị và mỗi người, mỗi nhà. Khi Chỉ thị 57 của Ban Bí thư và các quy định pháp luật thực sự đi vào cuộc sống, chúng ta có quyền hy vọng vào tương lai, nơi không gian mạng được thắp sáng bởi những giá trị tử tế. Ở đó, đạo đức không còn là lời kêu gọi chung chung mà được nâng đỡ bằng thể chế và công nghệ, để mỗi người Việt Nam, dù trong đời thực hay mạng ảo, đều có thể tự tin làm công dân số văn minh và trách nhiệm. Khi đó, không gian số sẽ là môi trường thuận lợi để lan tỏa tri thức, sáng tạo và các giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc./.

Nguồn: https://baonghean.vn/chung-tay-giu-gin-van-hoa-tren-khong-gian-so-10323207.html