Chuyển đổi số - Chìa khoá vàng mở cửa tri thức vùng cao

Thế giới chúng ta đang sống không còn vận hành theo những quy luật cũ. Cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 không gõ cửa một cách nhẹ nhàng; nó ập đến như một cơn đại hồng thủy kỹ thuật số với sức mạnh xoay chuyển toàn diện phương thức hoạt động trên mọi lĩnh vực đời sống xã hội.

Chúng ta đang đứng trước những con số đầy "sang chấn", chỉ trong vòng một phút, thế giới sản sinh ra lượng dữ liệu bằng cả thiên niên kỷ cộng lại; AI đang dần thay thế hàng triệu việc làm truyền thống, và quốc gia nào chậm chân trong cuộc đua chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế tri thức sẽ tự gạch tên mình khỏi bản đồ cường quốc.

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng xác định: “Đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia là phương thức mới có tính đột phá để rút ngắn quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa”. Đồng thời đối với nhiệm vụ chuyển đổi số trong lĩnh vực giáo dục được xác định là trách nhiệm của toàn hệ thống chính trị để xây dựng xã hội học tập, tạo cơ hội học tập suốt đời cho mọi người dân”. Nghị quyết Đại hội XVI Đảng bộ tỉnh cũng xác định rõ mục tiêu: “Tập trung phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, trọng tâm là chuyển đổi số trong các lĩnh vực ưu tiên, đặc biệt là giáo dục và y tế”.

  

Phát triển năng lực số cho giáo viên và học sinh tại Trường Tiểu học Kim Chung , xã Phiêng Khoài

Bức tranh chuyển đổi số giáo dục Sơn La - Những điểm sáng bứt phá

Dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh và sự vào cuộc quyết liệt của ngành Giáo dục, chuyển đổi số trong giáo dục Sơn La không còn là khái niệm xa vời mà đã hiện hữu qua những kết quả định lượng cụ thể:

Công tác triển khai số hóa hạ tầng dữ liệu và quản trị được quan tâm chú trọng, tính đến đầu năm 2026, toàn tỉnh đã hoàn thành việc đồng bộ hóa dữ liệu ngành giáo dục với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. 100% các cơ sở giáo dục thực hiện quản lý hồ sơ, học bạ, bảng điểm điện tử; ứng dụng phần mềm quản lý học sinh, trao đổi công việc trên môi trường số, họp trực tuyến và tăng cường kết nối giữa nhà trường với phụ huynh học sinh thông qua các nền tảng số. Qua đó góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, tiết kiệm thời gian và tạo thuận lợi trong phối hợp công tác giáo dục. Đây là bước tiến quan trọng, hiện thực hóa tinh thần "Xây dựng chính quyền số, kinh tế số,xã hội số" của Nghị quyết Đại hội XVI Đảng bộ tỉnh.

Quan tâm chú trọng đẩy mạnh xây dựng hệ sinh thái học tập số, đến nay ngành giáo dục Sơn La đã xây dựng kho học liệu số dùng chung với trên 15.000 bài giảng điện tử, video tương tác. Đặc biệt, mô hình "Lớp học không tường" đã kết nối thành công các trường trung tâm với hơn 200 điểm trường lẻ ở vùng sâu, vùng xa qua nền tảng trực tuyến.

Chất lượng nguôn nhân lực số trong hệ thống giáo dục có chuyển biến tích cực, toàn diện, tỷ lệ giáo viên có khả năng ứng dụng CNTT vào giảng dạy đạt trên 90%, trong đó có khoảng 30% giáo viên cốt cán đã bắt đầu ứng dụng AI và các phần mềm đồ họa hiện đại vào thiết kế bài giảng sinh động. Trong những năm qua hệ thống giáo dục trên địa bàn tỉnh đã tích cực ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học như: thiết kế bài giảng điện tử, sử dụng hình ảnh trực quan, video minh họa, khai thác học liệu số và từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ xây dựng nội dung bài giảng gắn  với  đổi mới phương pháp theo hướng phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh.

Đồng thời, việc ứng dụng công nghệ số trong giảng dạy và học tập đã góp phần tích cực trong hình thành kỹ năng số cho học sinh hướng tới mục tiêu xây dựng công dân số, Đặc biệt Ngành giáo dục luôn quan tâm giáo dục học sinh về kỹ năng sử dụng internet an toàn, kỹ năng tìm kiếm thông tin phù hợp, kỹ năng học tập trên môi trường số và văn hóa ứng xử trên không gian mạng.

Những rào cản, điểm nghẽn và nút thắt cần tháo gỡ

Bên cạnh những điểm sáng, thực trạng chuyển đổi số trong ngành giáo dục Sơn La vẫn tồn tại những rào cản cần tháo gỡ đó là.

Sự chênh lệch trong tiếp cận hạ tầng số đang tạo ra một "bức tường ngăn cách" thực sự giữa học sinh vùng thuận lợi và vùng đặc biệt khó khăn. Tại các khu vực đô thị, tỷ lệ học sinh có thiết bị thông minh đạt trên 85%, thì tại các địa bàn còn khó khăn  con số này chỉ dừng lại ở mức 15-20%.

"Vùng lõm" sóng và điện: Hiện toàn tỉnh vẫn còn hàng chục điểm trường lẻ chưa có điện lưới quốc gia ổn định hoặc nằm trong vùng "lõm" sóng viễn thông. Điều này khiến các nền tảng học tập trực tuyến hiện đại trở nên vô hiệu tại những địa bàn cần nó nhất.

Sức ỳ tư duy và năng lực thích ứng: Một bộ phận cán bộ quản lý và giáo viên vẫn còn tâm lý "ngại thay đổi", coi CĐS là một gánh nặng hành chính thay vì là công cụ giải phóng sức lao động. Tư duy giảng dạy vẫn nặng về truyền thụ kiến thức một chiều, chưa chuyển mạnh sang phát triển năng lực tự học, tự nghiên cứu trên không gian mạng – một mục tiêu cốt lõi của Nghị quyết 29-NQ/TW.

Từ  thực tiễn trên  đòi hỏi Ngành giáo dục Sơn La  cần tiếp tục có những giải pháp đột phá theo tinh thần “Tăng tốc chuyển đổi số” của Đại hội XIV.

Những giải pháp đột phá - “Chìa khoá vàng” mở cửa tri thức vùng cao

Từ việc nhận diện những rào cản giữa yêu cầu và thực tiễn, Giáo dục Sơn La cần tập trung triển khai hiệu quả những giải pháp đột phá -  "chìa khóa" then chốt để mở ra cánh cửa tri thức cho giáo dục vùng cao:

Trước hết, cần thiết lập "Mạng lưới giáo dục số đa tầng" – Phẳng hóa rào cản địa lý.

Xây dựng trục kết nối hạ tầng và học liệu số thích ứng với mục tiêu đảm bảo mọi học sinh vùng khó khăn đều được tiếp cận giáo dục chất lượng cao. Đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin xóa bỏ các điểm  “ lõm sóng” công nghệ thông tin và hạ tầng điện.

Triển khai mô hình "Lớp học không tường", thiết lập hệ thống dạy học trực tuyến thời gian thực giữa trường trung tâm và các trường vệ tinh vùng khó khăn. Đẩy mạnh triển khai ứng dụng học liệu số ngoại tuyến - "Offline-Digital". Phát triển ứng dụng học tập tích hợp sẵn nội dung bài giảng số vào máy tính bảng/máy học tập chuyên dụng có thể hoạt động không cần mạng internet liên tục cho học sinh vùng đặc biệt khó khăn.

Thứ hai, thực hiện chiến lược "Người thầy số" – tạo đột phá nguồn nhân lực thích ứng với kỷ nguyên số.

Yêu cầu đặt ra là cần tăng cường nâng cao nhận thức sâu sắc về sứ mệnh, vai trò, tiên phong, xung kích của đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên trong hệ thống giáo dục của Tỉnh. Chuyển đổi mạnh mẽ tư duy từ "ngại công nghệ" sang "làm chủ công nghệ" cho đội ngũ cán bộ, giáo viên. Đưa chỉ số CĐS và sự sáng tạo trong giảng dạy số vào tiêu chí đánh giá xếp loại đảng viên, cán bộ giáo viên hàng năm.

Nâng cao năng lực quản trị số và kỹ năng thiết kế giáo án tương tác hiện đại trên các nền tảng số. Tăng cường hình thức đào tạo "nhúng", tổ chức các đợt tập huấn thực hành, giáo viên trực tiếp xây dựng bài giảng bằng AI, sử dụng các nền tảng phân tích dữ liệu.  

Từng bước xây dựng đội ngũ giáo viên vùng cao “tinh nhuệ”, có khả năng tự sản xuất học liệu số mang bản sắc văn hóa địa phương.  Đẩy mạnh xây dựng cộng đồng học tập số, Xây dựng mạng lưới báo cáo viên và giáo viên cốt cán hỗ trợ trực tuyến 24/7 cho giáo viên tại các bản làng qua nhóm chuyên môn số.

Thứ ba, xây dựng và triển khai hiệu quả mô hình "Công dân số bản làng" – Gắn giáo dục với chuyển đổi số cộng đồng.

Xây dựng mỗi cơ sở  giáo dục thành trung tâm lan tỏa văn hóa số, giúp học sinh vùng cao trở thành những “tuyên truyền viên số” trong cộng đồng. Cùng với đó cần gắn giáo dục kỹ năng số với định hướng nghề nghiệp và giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc, đặc biệt là  kỹ năng “tự đề kháng” trên không gian mạng. Lồng ghép giáo dục về an ninh mạng, phòng chống tin giả và bảo vệ bản thân trên không gian mạng vào chương trình ngoại khóa trong các cơ sở giáo dục, các giải pháp nêu trên đều phải hướng tới mục tiêu xây dựng một hệ sinh thái giáo dục Sơn La nhân văn, hiện đại và giàu bản sắc.

Lời kết. Chuyển đổi số không phải là mục tiêu tự thân, mà là phương thức ưu việt nhất để hiện thực hóa khát vọng đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVI. Đây chính là con đường ngắn nhất để xóa bỏ sự chênh lệch về giáo dục giữa các địa bàn. Chúng ta cần chuyển từ nhận thức sang hành động thực chất: Không hình thức, không dàn trải, lấy sự thành công và kỹ năng số của mỗi học sinh và cộng đồng  làm thước đo giá trị cho mọi nỗ lực chuyển đổi.

Nếu coi tri thức là ánh sáng, thì chuyển đổi số chính là mạng lưới dẫn truyền ánh sáng ấy tới những nẻo đường mờ sương. Với tinh thần của Đại hội XIV - tinh thần của khát vọng vươn mình, giáo dục Sơn La sẽ không dừng lại ở việc "thích nghi" mà sẽ chủ động "dẫn dắt" để mỗi bản làng xa xôi nhất đều trở thành một trung tâm tri thức số.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết Đại hội XVI Đảng bộ tỉnh đã thắp lửa, thực tiễn giáo dục Sơn La đang vẫy gọi. Cánh cửa tương lai đã mở - "Chiếc chìa khóa vàng" đã sẵn sàng trong tay mỗi nhà giáo. Hãy cùng nhau hành động để thắp sáng khát vọng giáo dục, để mỗi cú "click" chuột của học trò hôm nay sẽ mở ra một tương lai rạng rỡ cho Sơn La và cho một Việt Nam vươn mình trong kỷ nguyên mới.

Nguyễn Duy Lương - Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy

Nguồn: https://sonla.dcs.vn/tin-tuc-su-kien/noi-dung/chuyen-doi-so-chia-khoa-vang-mo-cua-tri-thuc-vung-cao-8021.html