Chuyển đổi số là thay đổi tư duy và cách làm

Tại Diễn đàn cấp cao Chuyển đổi số Việt Nam - châu Á 2026 diễn ra sáng 28/5 tại Hà Nội, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương nhấn mạnh, chuyển đổi số không đơn thuần là đầu tư công nghệ, mà cốt lõi là thay đổi tư duy quản lý, phương thức vận hành và cách làm việc bằng công nghệ.

Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương phát biểu tại sự kiện. Ảnh: Bộ KHCN.

Theo Thứ trưởng, năm 2025 đánh dấu bước ngoặt khi lần đầu tiên Việt Nam ban hành đồng bộ các luật liên quan đến chuyển đổi số, gồm Luật Chuyển đổi số, Luật Công nghiệp công nghệ số, Luật Trí tuệ nhân tạo và Luật Dữ liệu. Đây được xem là nền tảng pháp lý quan trọng nhằm mở ra không gian phát triển mới cho kinh tế số, chính phủ số và xã hội số.

“Chuyển đổi số không chỉ là mua sắm công nghệ, dữ liệu hay xây dựng hệ thống thông tin. Điều quan trọng hơn là phải thay đổi tư duy, thay đổi cách làm bằng công nghệ”, Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương nhấn mạnh.

Ông cho rằng, sau giai đoạn “khởi động, chạy đà”, năm 2026 sẽ là thời điểm Việt Nam bước vào giai đoạn “tăng tốc” chuyển đổi số với phương châm “Hành động đột phá, lan tỏa kết quả”. Mục tiêu không chỉ dừng ở việc ban hành chính sách mà phải đưa các cơ chế, quy định đi vào thực tiễn, phục vụ hiệu quả người dân và doanh nghiệp.

Tại diễn đàn, nhiều ý kiến cho rằng, chuyển đổi số đang trở thành nền tảng quan trọng để Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững trong giai đoạn mới. Theo ông Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng, Cục Chuyển đổi số quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ), năng suất của nền kinh tế không được quyết định bởi các ứng dụng công nghệ ở “lớp trên cùng”, mà phụ thuộc vào chất lượng của hạ tầng nền tảng và tốc độ hấp thụ công nghệ của toàn xã hội.

Đại diện Cục Chuyển đổi số quốc gia cho biết, hiện Việt Nam vẫn tồn tại hai “điểm nghẽn” lớn là hạ tầng số dàn trải và dữ liệu bị phân mảnh. Nhiều cơ quan đầu tư trùng lặp hệ thống công nghệ, trong khi dữ liệu chưa được kết nối và chia sẻ hiệu quả giữa các bộ, ngành, địa phương. Hệ quả là người dân và doanh nghiệp vẫn phải kê khai nhiều lần những thông tin mà cơ quan quản lý đã có sẵn.

Theo ông Hoàng Hữu Hạnh, đây chính là một dạng “thuế vô hình” làm gia tăng chi phí giao dịch và kéo giảm năng suất của nền kinh tế. Để khắc phục tình trạng này, Luật Chuyển đổi số 2025 định hướng phát triển các nền tảng số dùng chung ở cấp quốc gia và chuyên ngành, theo nguyên tắc “đầu tư một lần, dùng chung”. Hiện danh mục đã có 84 nền tảng số dùng chung được xây dựng phục vụ cho toàn hệ thống.

Một trong những mục tiêu quan trọng của chuyển đổi số là hướng đến cung cấp dịch vụ công chủ động thay vì yêu cầu người dân thực hiện nhiều thủ tục thủ công như trước đây. Ví dụ, dữ liệu giấy chứng sinh được liên thông với cơ sở dữ liệu dân cư sẽ giúp hệ thống tự động khởi tạo đăng ký khai sinh, cấp mã định danh và các dịch vụ an sinh mà không cần người dân kê khai lại. Hay với giấy phép lái xe, hệ thống có thể chủ động cảnh báo trước thời hạn để người dân gia hạn đúng quy định.

Không chỉ dừng ở hạ tầng và dữ liệu, chuyển đổi số còn đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy quản lý. Theo các chuyên gia, Việt Nam đang từng bước chuyển từ mô hình “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, tức giảm các thủ tục giấy tờ đầu vào, tăng giám sát bằng dữ liệu và tiêu chuẩn công nghệ. Cách tiếp cận này được kỳ vọng giúp giảm chi phí tuân thủ, tạo dư địa cho đổi mới sáng tạo và thúc đẩy doanh nghiệp công nghệ phát triển.

Tại diễn đàn, các chuyên gia quốc tế cũng cảnh báo Việt Nam đang đứng trước “ngã rẽ” quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế số và trí tuệ nhân tạo (AI). Theo chuyên gia số cao cấp Trần Thị Lan Hương (World Bank) , dù công nghệ và AI được nhắc đến nhiều, nhưng chúng vẫn chưa thực sự “ăn sâu bén rễ” vào nền kinh tế trong nước.

Năng suất lao động của Việt Nam hiện mới đạt khoảng 6,7 USD mỗi giờ, thấp hơn đáng kể so với Trung Quốc hay Malaysia. Trong khi đó, chi cho nghiên cứu và phát triển chỉ chiếm khoảng 0,42% GDP, thuộc nhóm thấp trong khu vực. Thủ tục xuất khẩu qua biên giới vẫn mất trung bình khoảng 55 giờ cho mỗi lô hàng, cao hơn nhiều quốc gia trong khu vực.

Các đại biểu tham dự sự kiện. Ảnh: Bộ KHCN.

Theo bà Lan Hương, quy tắc cạnh tranh toàn cầu đang thay đổi mạnh mẽ, từ lợi thế lao động giá rẻ sang cạnh tranh bằng dữ liệu, AI và năng suất. Quốc gia nào làm chủ được hạ tầng số, dữ liệu, năng lực điện toán và nhân lực AI sẽ có lợi thế lớn trong cuộc đua phát triển kinh tế số.

Tuy nhiên, Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều khoảng cách trong quá trình phát triển AI như hạ tầng chưa đồng bộ, dữ liệu phân mảnh, thiếu nhân lực chất lượng cao và chưa có đầy đủ khung quản trị AI có trách nhiệm. Theo khảo sát của Ngân hàng Thế giới, AI đang được sử dụng ngày càng phổ biến nhưng hành lang pháp lý và cơ chế giám sát vẫn còn thiếu, tiềm ẩn nhiều rủi ro liên quan đến bảo mật dữ liệu, thiên kiến thuật toán hay trách nhiệm giải trình.

Các chuyên gia cho rằng, để chuyển đổi số thực sự tạo ra động lực tăng trưởng mới, Việt Nam cần đầu tư đồng bộ cho hạ tầng số, dữ liệu mở, nguồn nhân lực và thể chế quản trị. Đồng thời, sự tham gia của cộng đồng doanh nghiệp công nghệ số sẽ đóng vai trò then chốt trong việc đưa các chính sách vào thực tiễn.

Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương khẳng định, chuyển đổi số không phải nhiệm vụ riêng của cơ quan quản lý nhà nước mà cần sự đồng hành của các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp. Theo ông, khi tư duy quản lý thay đổi, dữ liệu được kết nối và công nghệ được ứng dụng thực chất vào vận hành, chuyển đổi số sẽ trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng suất và chất lượng phục vụ người dân trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Thu Hương

Nguồn: https://daidoanket.vn/chuyen-doi-so-la-thay-doi-tu-duy-va-cach-lam.html