Chuyển đổi số trong phát triển dược liệu

Trong những năm gần đây, xu hướng sử dụng thảo dược, thực phẩm chức năng và y học cổ truyền ngày càng mở rộng. Điều này đặt ra yêu cầu mới về nguồn nguyên liệu chất lượng, truy xuất được nguồn gốc, tuân thủ quy trình sản xuất an toàn và minh bạch. Trên nền tảng đó, chuyển đổi số đang trở thành giải pháp quan trọng giúp kết nối ngành Y tế với lĩnh vực Nông nghiệp, hình thành chuỗi giá trị dược liệu hiện đại, bền vững.

Tại nhiều địa phương, dữ liệu số được ứng dụng trong quy hoạch vùng trồng, theo dõi sinh trưởng cây dược liệu, giám sát thời tiết và điều kiện thổ nhưỡng. Thông qua hệ thống bản đồ số, cảm biến môi trường hoặc nhật ký điện tử, từng giai đoạn từ gieo trồng, chăm sóc tới thu hoạch đều được ghi nhận theo thời gian thực. Người sản xuất có thể dự báo rủi ro như dịch bệnh, biến đổi khí hậu, hạn hán; còn cơ quan chuyên môn dễ dàng kiểm soát chất lượng vùng nguyên liệu, hạn chế tình trạng khai thác tự phát.

Đối với ngành Y tế, công nghệ số hỗ trợ chuẩn hóa tri thức y dược cổ truyền. Các bộ dữ liệu về loại cây thuốc, thành phần hoạt chất, tác dụng lâm sàng, quy trình bào chế được số hóa và quản lý tập trung. Điều này giúp các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu, bệnh viện tham khảo thông tin chính xác, hạn chế tình trạng sử dụng sai nguyên liệu hoặc nhầm lẫn cây thuốc. Đồng thời, thông tin thống nhất tạo tiền đề cho nghiên cứu thử nghiệm, đánh giá tác dụng dược lý và ứng dụng trong điều trị.

Ở khâu chế biến - phân phối, hệ thống truy xuất nguồn gốc được xem là mắt xích quan trọng. Mỗi lô dược liệu có thể gắn mã định danh, lưu giữ toàn bộ hành trình từ vùng trồng, nhà thu mua đến cơ sở sản xuất. Việc minh bạch hóa thông tin không chỉ tăng uy tín sản phẩm, mà còn đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu, đặc biệt tại các thị trường khó tính như EU, Nhật Bản hay Bắc Mỹ. Khi người tiêu dùng biết rõ sản phẩm được gieo trồng ở đâu, xử lý thế nào, họ có cơ sở tin cậy để lựa chọn.

Chuyển đổi số đang trở thành giải pháp quan trọng giúp kết nối ngành Y tế với lĩnh vực Nông nghiệp.

Chuyển đổi số cũng tác động trực tiếp đến người nông dân và hợp tác xã. Trước đây, việc trồng dược liệu chủ yếu dựa vào kinh nghiệm truyền miệng, khó nhân rộng mô hình. Nay, qua các nền tảng hướng dẫn kỹ thuật trực tuyến, mô hình canh tác chuẩn được phổ biến dễ dàng hơn, giúp nâng cao năng suất và hạn chế rủi ro. Khi sở hữu dữ liệu theo dõi cụ thể, hợp tác xã có thể chứng minh chất lượng nguyên liệu với doanh nghiệp, từ đó tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Tuy vậy, hành trình số hóa ngành dược liệu còn nhiều thách thức. Hạ tầng công nghệ ở vùng trồng vẫn còn hạn chế, trong khi nông dân cần thời gian để làm quen với công cụ quản lý mới. Không ít cơ sở sản xuất chưa sẵn sàng chia sẻ thông tin vì lo ngại chi phí, quy trình kiểm soát hoặc vấn đề bảo mật. Song song với đó, hệ thống tiêu chuẩn và cơ chế pháp lý cho dữ liệu dược liệu vẫn cần hoàn thiện để đảm bảo tương thích giữa Y tế, Nông nghiệp và thương mại.

Dù vậy, xu thế liên kết số giữa hai ngành vẫn là lựa chọn tất yếu. Khi dữ liệu được kết nối, chuỗi giá trị dược liệu trở nên đồng bộ hơn: Vùng trồng chuẩn, nguyên liệu sạch, sản phẩm có chứng nhận, thị trường được mở rộng. Quan trọng hơn, tài nguyên dược liệu, vốn là di sản thiên nhiên và tri thức dân tộc được khai thác bền vững, hạn chế suy giảm nguồn gen và đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe của xã hội hiện đại.

Chuyển đổi số trong phát triển dược liệu không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà còn là chiến lược phát triển lâu dài. Khi Y tế và Nông nghiệp kết nối bằng dữ liệu, chúng ta đang xây dựng nền tảng vững chắc để đưa dược liệu Việt Nam từ quy mô nông hộ tới sản phẩm có giá trị cao, hướng tới thị trường toàn cầu.

Trung tâm Truyền thông KH&CN

Nguồn: https://mst.gov.vn/chuyen-doi-so-trong-phat-trien-duoc-lieu-197251130152019038.htm