Cơ chế quản lý không gian ngầm, không gian tầm thấp

Lần đầu tiên quy định về không gian tầm thấp được nêu trong Luật Thủ đô năm 2026. Quy định này đặc biệt có ý nghĩa khi quỹ đất tại thành phố Hà Nội ngày càng hạn hẹp, trong khi đó, nhu cầu phát triển hạ tầng gia tăng.

Các chuyên gia nhận định, việc phát triển không gian tầm thấp là yêu cầu mang tính chiến lược cấp thiết để mở ra một chương mới cho sự phát triển của Thủ đô.

Bệnh viện Đa khoa Đức Giang và Tổng công ty Bưu điện Việt Nam phối hợp triển khai mô hình “Ứng dụng thiết bị bay không người lái trong vận chuyển y tế”. Ảnh: Thành Đạt

Kinh nghiệm từ Singapore

Trong bối cảnh đô thị hóa và quỹ đất bề mặt ngày càng hạn chế, quản lý không gian ngầm trở thành một cấu phần quan trọng của quy hoạch đô thị hiện đại và Singapore là một trong những mô hình tiên tiến về thể chế hóa quyền sở hữu và quy hoạch không gian ngầm theo 3 chiều.

Đáng chú ý, về giới hạn quyền sở hữu theo chiều sâu, Singapore đã sửa đổi Luật Đất đai nhằm xác lập nguyên tắc quyền sở hữu đất tư nhân chỉ được công nhận đến một độ sâu nhất định dưới mặt đất (thông thường khoảng 30m). Phần không gian dưới ngưỡng 30m được coi là tài nguyên công, phục vụ lợi ích quốc gia. Điều này cho phép Chính phủ quy hoạch và xây dựng hệ thống metro, hạ tầng kỹ thuật liên vùng; phát triển các công trình chiến lược như: Kho ngầm, trung tâm dữ liệu, hạ tầng quốc phòng; tối ưu hóa sử dụng đất. Việc xác lập ranh giới rõ ràng giữa quyền của chủ đất và quyền của Nhà nước giúp giảm đáng kể chi phí bồi thường, đẩy nhanh tiến độ dự án hạ tầng trọng điểm. Về cơ chế bảo vệ quyền chủ đất bề mặt, Singapore quy định, công trình ngầm không được gây ảnh hưởng đến kết cấu, an toàn và khả năng khai thác hợp pháp của công trình trên mặt đất. Trường hợp có ảnh hưởng, Nhà nước phải thực hiện bồi thường theo nguyên tắc thiệt hại thực tế...

Về quy hoạch không gian ngầm 3D, Singapore không chỉ điều chỉnh pháp lý mà còn triển khai quy hoạch không gian ngầm theo tư duy 3 chiều: Tích hợp giữa mặt đất - không gian ngầm nông - không gian ngầm sâu.

Từ kinh nghiệm của Singapore có thể gợi mở một số định hướng với thành phố Hà Nội. Đó là, thiết lập cơ chế pháp lý xác định giới hạn quyền sử dụng đất theo chiều sâu, phân định rõ không gian ngầm thuộc Nhà nước quản lý; xây dựng quy hoạch không gian ngầm tổng thể theo mô hình 3D, tích hợp với quy hoạch giao thông công cộng, trung tâm thương mại và hạ tầng kỹ thuật; thiết lập cơ chế bảo đảm quyền lợi của chủ sử dụng đất bề mặt, tránh phát sinh tranh chấp và khiếu kiện; xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa về không gian ngầm, làm nền tảng cho cấp phép và quản lý.

Phát triển kinh tế tầm thấp

Luật sư Nguyễn Hưng Quang, Trưởng Văn phòng luật sư NHQuang & Cộng sự, Chủ tịch Trung tâm Hòa giải thương mại quốc tế Việt Nam cho rằng, kinh tế tầm thấp (gắn với không gian tầm thấp) đang được nhiều quốc gia tích cực áp dụng. Kinh tế tầm thấp là khái niệm để chỉ các hoạt động kinh tế khai thác không phận tầm thấp (dưới 1.000m), bao gồm: Vận tải hàng không đô thị bằng phương tiện bay điện, logistics bằng UAV, dịch vụ cứu hộ - y tế, du lịch trực thăng, khảo sát - đo đạc thông minh và các hệ sinh thái công nghệ hỗ trợ (hạ tầng số, quản lý bay thông minh, sản xuất thiết bị bay không người lái).

Theo Luật Thủ đô năm 2026, không gian tầm thấp, không gian tầm cao là phần không gian trên bề mặt đất, mặt nước thuộc địa giới hành chính thành phố có phạm vi, ranh giới, độ cao được xác định theo quy hoạch, được sử dụng cho mục đích quản lý, khai thác, sử dụng trong các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội, khoa học, công nghệ, giao thông và quản lý đô thị gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội.

Khoản 3 Điều 11 Luật Thủ đô năm 2026 nêu rõ, HĐND thành phố quy định việc lập, thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao sau khi có ý kiến thống nhất của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Xây dựng và tham vấn ý kiến của các bộ, cơ quan ngang bộ khác có liên quan; mức giới hạn độ sâu trong lòng đất mà người sử dụng đất thuộc địa bàn thành phố được sử dụng phù hợp với quy hoạch và không phải trả tiền sử dụng không gian ngầm... UBND thành phố quy định biện pháp quản lý, khai thác, sử dụng không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao; quản lý hạ tầng, công nghệ, phương tiện hoạt động trong không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao.

Điểm mới của Luật Thủ đô năm 2026 là việc bổ sung phạm vi điều chỉnh đối với không gian tầm thấp. Quy định tại khoản này được xây dựng trên cơ sở kế thừa đầy đủ các nguyên tắc quản lý, sử dụng không gian ngầm đã được quy định tại Khoản 1 Điều 19 Luật Thủ đô năm 2024, đồng thời mở rộng phạm vi điều chỉnh để bao quát thêm không gian tầm thấp, không gian tầm cao nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý, phát triển đô thị hiện đại của Thủ đô trong giai đoạn mới.

Việc xác lập khái niệm không gian tầm thấp trong Luật Thủ đô năm 2026 có ý nghĩa quan trọng. Trước hết là tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho việc quy hoạch, quản lý, khai thác, sử dụng không gian tầm thấp trên địa bàn Thủ đô. Quy định khái niệm không gian tầm thấp là tiền đề để xây dựng các cơ chế, chính sách đặc thù, thí điểm mô hình quản lý và phát triển kinh tế tầm thấp, đô thị thông minh. Cùng với đó, việc chế định không gian tầm thấp cũng bảo đảm kiểm soát rủi ro, giữ vững quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội trong quá trình phát triển các công nghệ và loại hình kinh tế mới.

Nguồn: https://hanoimoi.vn/co-che-quan-ly-khong-gian-ngam-khong-gian-tam-thap-972267.html