Đặc điểm du lịch Sơn La và vấn đề đặt ra

Sơn La không phải là vùng đất có bề dày lịch sử văn hiến hàng ngàn năm, nên ít di tích, rất hiếm đền thờ, miếu mạo cổ kính. Bù lại, thiên nhiên nơi đây hùng vĩ, cảnh quan tươi đẹp, trong lành, hoa trái bạt ngàn, bản sắc văn hóa các dân tộc phong phú, có di tích lịch sử quốc gia đặc biệt, có công trình thủy điện lớn và hiện đại nhất đất nước, có điệu xòe Thái được UNESCO vinh danh là di sản văn hóa phi vật thể nhân loại. Sơn La phát triển đan xen với hiện đại là truyền thống, ít nhiều còn nguyên thủy...Tích hợp lại, đó là những thứ có sức hấp dẫn đối với khách du lịch, cần được phát huy.

Tài nguyên du lịch

Tài nguyên du lịch của Sơn La trước hết phải kể đến cao nguyên Mộc Châu, được mệnh danh là Đà Lạt của miền Bắc, nhiều lần được Giải thưởng du lịch thế giới vinh danh là “Điểm đến thiên nhiên hàng đầu Châu Á”, “Điểm đến thiên nhiên hàng đầu thế giới”. Nơi đây đang đầu tư xây dựng khu du lịch quốc gia lớn nhất cả nước. Đây cũng là nơi “độc lạ” có cầu kính Bạch Long giữ kỷ lục thế giới về chiều dài, cầu kính Tình yêu là cầu kính 5D đầu tiên và duy nhất cho đến hiện nay ở Việt Nam. Thứ đến là công trình thủy điện Sơn La lớn nhất cả nước về quy mô công suất và diện tích vùng lòng hồ, riêng thuộc địa phận tỉnh Sơn La dài 120km, rộng hơn 4.000 ha, với hàng trăm đảo chìm, đảo nổi, cảnh quan kỳ vĩ, được ví như “Hạ Long trên cạn”. Du lịch lòng hồ đang được quy hoạch, định hướng phát triển thành khu du lịch quốc gia. Núi Phú Luông, núi Mường Hung, dòng sông Đà, sông Mã đã đi vào văn học nghệ thuật. Đặc biệt là đèo Pha Đin vừa thuộc tứ đại đỉnh đèo nổi tiếng vừa gắn với kháng chiến chống thực dân Pháp, với chiến thắng Điện Biên Phủ, đã trở thành di tích lịch sử quốc gia. Toàn tỉnh có 5 khu bảo tồn thiên nhiên (Copia, Sốp Cộp, Tà Xùa, Xuân Nha, Mường La). Tại một số địa bàn phân bố gần 320 cây di sản thiên nhiên, tập trung nhất là cây chè shan cổ thụ trên dưới 200 năm tuổi, ở Tô Múa hơn 100 cây, đặc biệt ở Tà Xùa hơn 200 cây được mệnh danh là “đệ nhất danh trà”, nơi đây cũng là địa điểm săn mây ưa thích của du khách. Ngọc Chiến thì ít hơn với 7 cây di sản, nhưng nổi bật về sự cổ kính, hùng vĩ là cây Du sam trên 1 ngàn năm tuổi và cặp đôi cây sồi tình yêu trên 400 tuổi. Tắm khoảng nóng cũng là trải nghiệm ưa thích của du khách, nổi tiếng nhất cũng ở Ngọc Chiến, ngoài ra còn có 3 điểm khác (Bản Mòng, xã Hua La), Bò Ấm (xã Chiềng Yên), Bản Bon (xã Mường Chiên), cũng đang được khai thác phục vụ du lịch cộng đồng.

Sơn La đứng đầu cả nước về quy mô vùng cây ăn quả, gồm cả cây quả nhiệt đới và cây quả ôn đới; đứng đầu vùng cà phê chè Arabica, chiếm gần 50% cả nước, đứng thứ 6 vùng chè shan tuyết, đứng thứ 3 về bò sữa, mật ong... Khách du lịch có xu hướng đi trải nghiệm cảnh quan thiên nhiên gắn với sản xuất nông nghiệp vào mùa hoa, mùa quả. Nhiều nơi đã tổ chức lễ hội hái cà phê, hái chè, hái quả (nhãn, mận, xoài, na...). Sơn La là nơi duy nhất trong cả nước thường niên tổ chức thi hoa hậu bò sữa tại Mộc Châu. Cả tỉnh có 18 sản phẩm được bảo hộ mang địa danh địa phương, trong đó có 3 chỉ dẫn địa lý thuộc tài sản quốc gia. Có hơn 80 sản phẩm OCOP, trong đó 51 sản phẩm 3 sao, 31 sản phẩm 4 sao và 1 sản phẩm 5 sao cấp quốc gia. Có 5 sản phẩm mang thương hiệu quốc gia là chè, cà phê, nhãn, mật ong, sữa. Sữa tươi, sữa chua Mộc Châu được trao giải thưởng thương hiệu quốc gia nhiều lần. Khách du lịch đến Sơn La có nhiều lựa chọn để mua quà sau chuyến đi. Sơn La cũng đã có khách sạn 5 sao, nhà hàng lớn có thiết kế độc đáo được giải thưởng kiến trúc quốc tế. Quảng trường Tây Bắc rộng 24 ha, có tượng đài và đền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh - đây cũng là không gian văn hóa lớn vào tốp 6 cả nước, nơi ghé thăm thường xuyên của du khách.

Di sản văn hóa vật thể thì có phần khiêm tốn, cả tỉnh hiện có 113 di tích, trong đó đã xếp hạng  65 di tích, đứng thứ 32/34 tỉnh trong cả nước và thứ 7/9 vùng Trung du và miền núi phía Bắc. Trong số đã xếp hạng, có 2 di tích quốc gia đặc biệt, 16 di tích quốc gia, 47 di tích cấp tỉnh, gồm 8 di tích lịch sử - văn hóa, 40 di tích lịch sử, 2 di tích kiến trúc nghệ thuật, 4 di tích khảo cổ, 11 danh thắng. Các di tích phân bố rộng ở 3 phường, 43 xã không liền vùng mà phân tán. Mật độ bình quân thấp, dưới 0,15 di tích/km2. Nổi tiếng nhất là di tích quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La, điểm đến của các cuộc hành trình về nguồn của khách du lịch trong cả nước.

Phi vật thể có 01 di sản cấp quốc tế (Điệu xòe Thái) và 15 di sản cấp quốc gia, đứng thứ 14 cả nước và thứ 5 trong vùng, gồm nghệ thuật khèn của dân tộc Mông; nghệ thuật trang trí hoa văn trên trang phục của người Mông và người Dao; chữ viết cổ của dân tộc Thái; Lễ Xên Lẩu Nó của người Thái Đen; Nghi lễ Kin Pang Then của người Thái Trắng; Lễ hội Púng Hiéng (Tết Hạ Niên) của người Dao Tiền; Mo Mường - thực hành tín ngưỡng dân gian; Nghi lễ Mạng Ma (Cầu sức khỏe) của người Xinh Mun Dạ; nghề làm giấy truyền thống của người Mông.., và nhiều nghi lễ, tập quán xã hội tín ngưỡng truyền thống khác của các dân tộc đang sinh sống trên địa bàn.  

Toàn tỉnh hiện có 20 điểm du lịch cộng đồng. Theo địa bàn (tên gọi cũ), thành phố 6 điểm, Mộc Châu 7 điểm, Vân Hồ 4 điểm, Quỳnh Nhai 3 điểm. Du lịch nông nghiệp kết hợp danh lam thắng cảnh có 7 điểm (Mộc Châu 5, Vân Hồ 1, Sông Mã 1). Danh thắng, gồm 3 danh thắng cấp quốc gia và 8 danh thắng cấp tỉnh (Mộc Châu 2, Sông Mã 2, Bắc Yên 1, Quỳnh Nhai 1, Mường La 2, Thuận Châu 3). Du lịch thiên nhiên, cảnh quan có 10 điểm (1 khu du lịch quốc gia, 1 khu du lịch nghỉ dưỡng cấp tỉnh và 8 điểm du lịch cấp tỉnh). Du lịch sử - văn hóa có 65 điểm (gồm 18 di tích cấp quốc gia và 47 di tích cấp tỉnh).

Sức thu hút của Sơn La là bản sắc văn hóa đa dạng của các dân tộc về lễ hội, phong tục, kiến trúc, trang phục, ẩm thực... Tỉnh Sơn La đứng đầu cả nước với trên 2.500 đội văn nghệ cơ sở. Xòe đã tạo nên thương hiệu, nhất là điệu xòe Thái. Trải nghiệm, giao lưu với các sơn nữ trong đêm xòe hay ngắm và quay phim, chụp ảnh các sơn nữ quay xa, kéo sợi, dệt vải thổ cẩm đầu hiên nhà sản quả là thú vị với khách du lịch tại cộng đồng. Một điểm nhấn khác là Lễ hội văn hóa Mộc Châu đã phát triển thành lễ hội lớn tầm quốc gia, quốc tế, có thương hiệu, được tổ chức thường niên vào dịp quốc khánh 2/9. Trong dịp này, trai thanh nữ tú như gấm, như hoa khắp nơi đổ về để giao duyên, có cả cảnh “bắt vợ ” của thanh niên Mông, nên còn gọi là chợ tình Mộc Châu. Lễ hội thu hút hàng chục vạn khách trong tỉnh, trong nước và một số nước trong khu vực (Lào, Thái Lan, Trung Quốc) đến giao lưu, trải nghiệm. Ẩm thực truyền thống đặc sắc của Sơn La được khách ưa chuộng là cơm lam, rượu cần, thịt hun khói gác bếp, cáy mọ, pa pỉnh tộp, nậm pịa, thắng cố, canh bon, canh đuôi bò lá chua, măng đắng, nộm hoa ban, chẩm chéo, gia vị ma khén...

Mảnh đất Sơn La, Tây Bắc cũng đã đi vào thơ ca, tạo nên những tác phẩm nổi tiếng, như trường ca Xống chụ xôn xao (tiễn dặn người yêu), các bài hát Inh lả ơi, Tình ca Tây Bắc, Chiếc khăn Piêu, Truyện và phim Vợ chồng A Phủ (Hiện nay hang vợ chồng A Phủ ở xã Bắc Yên được xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh). Trong danh sách 100 bài thơ được vinh danh hay nhất thế kỷ 20 của Việt Nam, có 4 bài về non nước và con người Tây Bắc, Sơn La, đó là các bài Tây Tiến, Núi Mường Hung - dòng sông Mã, Nhớ vợ, Em tắm. Những chi tiết như vậy thật đáng giá để khai thác phục vụ du lịch.

Có thể bạn quan tâm

Sơn La tăng cường quản lý di tích và hoạt động bảo quản, tu bổ phục hồi di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh(sonla.gov.vn) Nhằm tăng cường công tác quản lý di tích và hoạt động bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh trên địa bàn tỉnh trong thời gian tới, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch có văn bản số 1783/SVHTT&DL-QLVHGĐ ngày 19 tháng 6 năm 2026 về tăng cường quản lý di tích và hoạt động bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh.

Đoàn kết, đổi mới, phát huy vai trò nòng cốt trong phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xãHòa cùng bức tranh kinh tế - xã hội, Liên minh Hợp tác xã tỉnh Sơn La đang tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, toàn diện tư duy, phương thức hoạt động, tập trung nguồn lực để thực hiện hiệu quả Chiến lược phát triển kinh tế tập thể, tiếp tục khẳng định và phát huy vai trò là thành phần kinh tế quan trọng, đóng góp cho nền kinh tế của tỉnh, đồng hành cùng Sơn La thực hiện mục tiêu phát triển “xanh - thông minh - bền vững”.

Phụ nữ vùng biên khởi nghiệp từ kinh tế sốNhững năm gần đây, nhiều phụ nữ vùng biên giới tỉnh ta đã tiếp cận công nghệ, ứng dụng các nền tảng số vào sản xuất, kinh doanh và quảng bá sản phẩm. Công nghệ số đang mở ra cơ hội mới giúp phụ nữ dân tộc thiểu số mở rộng thị trường, nâng cao thu nhập và khẳng định vai trò trong phát triển kinh tế địa phương.

Thu hút khách du lịch

Năm 2025, tỉnh Sơn La đón gần 5,4 triệu lượt khách du lịch, đứng thứ 25/34 cả nước và thứ 4/9 vùng Trung du và miền núi phía Bắc. Tính bình quân đầu người thì Sơn La đạt 3,8 lượt khách du lịch, đứng thứ 15 và thứ 5 vùng. Tốc độ phát triển so với trước đại dịch Covid-19, tăng gấp 2,15 lần, thuộc tốp hàng đầu, cao vượt trội so với bình quân cả nước (1,52 lần). Nhưng Sơn La mới thành công thu hút khách nội địa (tăng đột biến), nhưng chưa thành công đối với khách quốc tế. Sau đại dịch Covid-19, khách quốc tế phục hồi rất chậm, năm 2019 đã có 110 ngàn lượt khách, năm 2025 vẫn chỉ ở mức 47 ngàn lượt, đứng thứ 31 cả nước và thứ 7 của vùng, chiếm dưới 0,9% tổng lượng khách du lịch, tỷ lệ đứng thứ 33 cả nước và cuối cùng của vùng Trung du và miền núi phía Bắc. Nguyên nhân chủ yếu là đường giao ở Sơn La thuộc diện chưa thuận lợi, chưa có đường cao tốc kết nối, mặt khác có thể do nhiều nơi trong tỉnh chậm hơn các tỉnh trong việc chuyển hướng phát triển du lịch trải nghiệm tại cộng đồng, du lịch sinh thái - mạo hiểm để cạnh tranh thu hút khách quốc tế.

Khách du lịch cả nước tập trung chủ yếu vào các loại hình Du lịch biển đảo (kết hợp nghỉ dưỡng), Du lịch văn hóa - lịch sử (trọng tâm là di sản), Du lịch sinh thái và trải nghiệm bản địa. Khách du lịch Sơn La chủ yếu là Du lịch sinh thái - nông nghiệp, Du lịch cộng đồng (trải nghiệm phong tục tập quán, ẩm thực, sản xuất, sinh hoạt bản địa), Du lịch  Văn hóa - lịch sử (chủ yếu là hành trình về nguồn tại Di tích quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La).

Xu hướng chung là khách du lịch tự đi nhiều hơn, đi theo tour của các công ty lữ hành ít hơn, nhưng mức độ có sự khác biệt giữa các vùng miền và các địa phương. Tỷ lệ khách du lịch đi cá nhân/đi theo tour năm 2025 cả nước khoảng 60-65/35-40, các tỉnh miền núi có tỷ lệ cao hơn, tỉnh Sơn La khoảng 70-80/20-30.

Cả nước thì khách du lịch tập trung chủ yếu ở 10 tỉnh, thành phố tốp đầu (TP Hồ Chí Minh, Hà Nội, các tỉnh, thành phố ven biển, các tỉnh có thương hiệu), chiếm gần 65% tổng lượng khách, riêng khách quốc tế 80%. Ở Sơn La, khách du lịch tập trung nhiều ở hai địa bàn Mộc Châu, Vân Hồ (cũ) khoảng 55-60%, chủ yếu là Mộc Châu; còn lại là các địa bàn khác, thành phố, Quỳnh Nhai, Bắc Yên, Mường La nhiều hơn, nơi khác không đáng kể.

Doanh thu du lịch năm 2025 của tỉnh đạt gần 6.400 tỷ đồng, đứng thứ 26 cả nước và thứ 5 vùng Trung du và miền núi phía Bắc. Khách du lịch của tỉnh bằng 3,4% cả nước, nhưng doanh thu chỉ bằng 0,64%. Mức doanh thu của Sơn La chỉ bằng 58% tỉnh Tuyên Quang, trong khi lượt khách du lịch nhiều gấp gần 1,4 lần của Tuyên Quang. Đó là do thời gian lưu trú của khách tại Sơn La ngắn hơn mặt bằng chung (thường 1,5-2 ngày/khách, trong khi bình quân các tỉnh là 2,5-3 ngày/khách, nơi  nhiều đến 4-6 ngày). Đặc biệt là khách quốc tế của Sơn La quá thấp so với mặt bằng chung (chỉ bằng 9% của Tuyên Quang, bằng 3% tỉnh Lào Cai). Khách quốc tế thường lưu trú dài ngày gấp 3 lần và chi tiêu gấp hơn 4 lần khách nội địa.

Một số vấn đề đặt ra

Mục tiêu phát triển du lịch Sơn La đến năm 2030 đón 9 triệu lượt khách, tăng 1,67 lần năm 2025, doanh thu đạt trên 12.400 tỷ đồng, gấp 1,94 lần năm 2025. Để thực hiện được mục tiêu, vừa phải tiếp tục tăng nhanh được lượng khách, vừa tăng được thời gian lưu trú của khách lên ngang với mặt bằng cả nước, đồng thời phải cải thiện được cơ cấu khách, tăng tỷ lệ khách quốc tế. Cần tập trung cao hơn vào 3 đối tượng với 3 loại hình du lịch là hành trình về nguồn tại Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt nhà tù Sơn La gắn với tham quan Nhà máy thủy điện Sơn La; du lịch sinh thái kết hợp trải nghiệm nông nghiệp tại địa bàn Mộc Châu, Vân Hồ (cũ); du lịch những địa danh, di tích, sự kiện trên địa bàn Sơn La đã đi vào các tác phẩm văn học nghệ thuật, lịch sử, địa lý thuộc chương trình giáo dục phổ thông và đại học (với đối tượng thu hút chủ yếu là học sinh, sinh viên). Bổ sung, hoàn thiện quy hoạch các tour du lịch theo hướng tích hợp các tài nguyên đậm đặc hơn theo địa bàn, kết nối mạnh hơn với các tỉnh trong tiểu vùng Tây Bắc và vùng Trung du và miền núi phía Bắc. Đầu tư, làm mới kịch bản kết hợp ứng dụng công nghệ số để làm phong phú, sinh động hơn nội dung tham quan các di tích lịch sử trọng điểm, mở rộng và nâng cao chất lượng các hoạt động trải nghiệm tại cộng đồng. Đối với khách quốc tế, cần tăng cường quảng bá, giới thiệu loại hình du lịch trải nghiệm tại cộng đồng đồng bào các dân tộc ít người (Homstay), trải nghiệm du lịch sinh thái - mạo hiểm trên nền tảng đa phương tiện, đa ngôn ngữ.

Với 113 di tích, mật độ di tích của Sơn La vào tốp thấp nhất cả nước. Mới xếp hạng 57,5%, trong số đã xếp hạng, mới bảo tồn, tôn tạo 38%. Quá trình đô thị hóa đang được đẩy nhanh, một số di tích đã mai một, một số di tích đang có nguy cơ tiếp tục mai một. Đây là vấn đề cần được quan tâm hơn.

Tầm chiến lược tỉnh đang theo đuổi là thu hút đầu tư, đẩy nhanh tiến độ xây dựng đồng bộ khu du lịch quốc gia Mộc Châu; phát triển khu du lịch lòng hồ thủy điện Sơn La theo hướng lên tầm quốc gia; đặc biệt là xây dựng đường cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu, Môc Châu - Sơn La - Điện Biên, kết nối với hệ thống đường bộ trong tỉnh, trong vùng. Đây là điều kiện để tỉnh tạo động lực đột phá thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và thu hút khách du lịch nội địa và quốc tế.

                                                                                                               Phan Đức Ngữ

Nguồn: https://sonla.dcs.vn/tin-tuc-su-kien/noi-dung/dac-diem-du-lich-son-la-va-van-de-dat-ra-8059.html