Đánh giá tác động chính sách phải thực chất

Việc đánh giá tác động của chính sách phải thực chất, kỹ lưỡng, phản ánh khách quan, trung thực tác động của chính sách đối với kinh tế, xã hội, môi trường, chi phí tuân thủ, thủ tục hành chính... Tuyệt đối tránh hình thức, đưa ra phương án để lựa chọn “cho có”; kiên quyết ngăn chặn mọi biểu hiện trục lợi, “hướng lái chính sách”.

Báo Đại biểu Nhân dân•24/05/2026

Lựa chọn chính sách trong một số trường hợp còn nặng về định tính

Qua tổng kết việc thi hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật cho thấy, tại các địa phương, quy trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) có nhiều chuyển biến tích cực, từng bước đi vào nền nếp. Bên cạnh những kết quả đạt được, Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng VBQPPL (Bộ Tư pháp) Nguyễn Quốc Hoàn cũng chỉ rõ, việc xây dựng chính sách ở một số cơ quan chưa thực sự đáp ứng yêu cầu đổi mới tư duy của luật. Nội dung chính sách còn mang tính khái quát, chưa phân định rõ giữa mục tiêu và nội dung chính sách; phương án thực hiện chưa cụ thể, thiếu tính khả thi và chưa bảo đảm cơ sở lựa chọn chính sách. Công tác đánh giá tác động chính sách chưa được lượng hóa bằng các tiêu chí cụ thể. Việc thuyết minh quy phạm hóa chính sách còn thiếu rõ ràng, thuyết minh chưa đi vào trọng tâm.

Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng VBQPPL (Bộ Tư pháp) Nguyễn Quốc Hoàn phát biểu

Bên cạnh đó, việc tổ chức lấy ý kiến, tham vấn chính sách, tiếp thu, giải trình được quan tâm nhưng việc tổ chức thực hiện còn chưa đồng bộ. Tình trạng gửi ý kiến góp ý không bảo đảm thời hạn vẫn còn xảy ra, làm ảnh hưởng đến tiến độ xây dựng văn bản.

“Cơ chế tiếp thu, giải trình chưa được thực hiện thật sự đầy đủ, thống nhất, dẫn đến hoạt động tham vấn còn mang tính hình thức, hiệu quả chưa cao; chất lượng góp ý của một số cơ quan, tổ chức còn hạn chế, chưa kịp thời hoặc còn sơ sài” - ông Nguyễn Quốc Hoàn chỉ rõ.

Cùng quan điểm này, đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Đồng Ngọc Ba cho rằng, Quy trình chính sách trong nhiều trường hợp còn chưa được thực hiện đồng bộ, thực chất, có nơi còn mang tính hình thức. Tình trạng chưa thật sự coi trọng giai đoạn hoạch định chính sách vẫn tồn tại, dẫn đến tâm lý không muốn thực hiện quy trình chính sách mà muốn “đi tắt” sang ngay quy trình soạn thảo văn bản để đẩy nhanh tiến độ trình dự án luật, trong khi nhiều vấn đề lớn, phức tạp chưa được đánh giá đầy đủ về cơ sở chính trị, pháp lý, thực tiễn và tác động kinh tế - xã hội.

Trong khi đó, đối với các dự án có thực hiện quy trình chính sách vẫn còn tình trạng việc phân tích, lựa chọn chính sách trong một số trường hợp còn nặng về định tính, chưa dựa trên đầy đủ bằng chứng, dữ liệu và tổng kết thực tiễn; chưa làm rõ được các phương án chính sách khác nhau cũng như ưu điểm, hạn chế và hệ quả của từng phương án để làm cơ sở lựa chọn phương án tối ưu.

Cần lượng hóa bằng các tiêu chí cụ thể

Việc tham vấn chính sách là một nội dung mới trong quy trình lập pháp nói chung và quy trình chính sách nói riêng, thể hiện yêu cầu đổi mới theo hướng dân chủ, công khai, tăng cường phản biện, nhất là phản biện của cơ quan chủ trì thẩm tra và nâng cao chất lượng chính sách ngay từ giai đoạn đầu. Tuy vậy, trên thực tế, cơ chế này chưa phát huy được hiệu quả tương xứng với vai trò, ý nghĩa đặt ra.

Theo ông Đồng Ngọc Ba, việc tổ chức tham vấn ở nhiều trường hợp còn mang tính hình thức, chưa thực sự trở thành diễn đàn trao đổi, phản biện chuyên sâu về chính sách. Trong nhiều trường hợp, phiên họp tham vấn về cơ bản chưa có sự khác biệt rõ nét so với các hội nghị, hội thảo, tọa đàm góp ý dự thảo văn bản, chưa hình thành được cơ chế đối thoại chính sách thực chất, đa chiều và có tính phản biện cao. Vai trò của cơ quan chủ trì thẩm tra và các cơ quan của Quốc hội trong giai đoạn tham vấn chính sách chưa được phát huy đầy đủ; việc tham gia còn chủ yếu dừng ở mức góp ý chung, chưa thực sự tham gia sâu vào quá trình phân tích, phản biện, sàng lọc và định hướng chính sách từ sớm, từ xa. Việc tiếp thu, giải trình ý kiến tham vấn, về chính sách chưa đạt hiệu quả như mong muốn, chưa bảo đảm tính minh bạch và trách nhiệm giải trình đầy đủ.

Điều đáng nói, quá trình xử lý ý kiến tham vấn chưa được công khai rộng rãi để các cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia tham vấn có thể theo dõi, giám sát việc nghiên cứu, tiếp thu; chưa làm rõ ý kiến nào được tiếp thu, ý kiến nào không được tiếp thu và lý do, căn cứ của việc không tiếp thu có thực sự hợp lý, thuyết phục hay không. “Điều này dẫn đến tình trạng có dự án luật khi bước vào giai đoạn thẩm tra, thảo luận, chỉnh lý vẫn còn những vấn đề mang tính chính sách chưa đạt được sự đồng thuận cao, áp lực xử lý trong thời gian ngắn làm ảnh hưởng đến chất lượng và tiến độ hoàn thiện dự thảo luật” - ông Đồng Ngọc Ba chỉ rõ.

Để nâng cao hiệu quả công tác tham vấn chính sách, cũng như chất lượng các văn bản quy phạm pháp luật, Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng VBQPPL (Bộ Tư pháp) Nguyễn Quốc Hoàn cho rằng, cần quy định đầy đủ chặt chẽ việc thực hiện các khâu, các bước trong quy trình xây dựng, ban hành VBQPPL. Theo đó, nội dung chính sách phải cụ thể rõ ràng, phân định rõ giữa mục tiêu và nội dung chính sách. Công tác đánh giá tác động chính sách được lượng hóa bằng các tiêu chí cụ thể; thuyết minh quy phạm hóa chính sách phải rõ ràng. Việc tổ chức lấy ý kiến, tham vấn chính sách, tiếp thu, giải trình được thực hiện đầy đủ, thống nhất và hiệu quả. Quy định cụ thể về cơ chế thẩm định, thẩm tra, giá trị của báo cáo thẩm định, thẩm tra, hoạt động của tổ soạn thảo, tiếp thu chỉnh lý, rà soát kỹ thuật VBQPPL trước khi thông qua, ký ban hành...

Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Đồng Ngọc Ba phát biểu

Nhấn mạnh tiếp tục đổi mới, hoàn thiện quy trình xây dựng chính sách, ông Đồng Ngọc Ba kiến nghị, nâng cao chất lượng chính sách ngay từ đầu, làm cơ sở để quy phạm hóa chính sách; nghiên cứu đổi mới quy trình tham vấn. Theo đó, tiếp tục thực hiện tốt quy trình chính sách, tuân thủ đầy đủ các bước theo quy định, từ khâu xác định chính sách, đánh giá tác động của chính sách, lấy ý kiến, tham vấn chính sách, thẩm định chính sách và thông qua chính sách, bảo đảm tính khách quan, công khai, minh bạch, khả thi, hiệu lực, hiệu quả. Việc đánh giá tác động của chính sách phải thực chất, kỹ lưỡng, phản ánh khách quan, trung thực tác động của chính sách đối với kinh tế, xã hội, môi trường, chi phí tuân thủ, thủ tục hành chính..., tuyệt đối tránh hình thức, đưa ra phương án để lựa chọn “cho có”; kiên quyết ngăn chặn mọi biểu hiện trục lợi, “hướng lái chính sách”. Mở rộng phạm vi đối tượng lấy ý kiến nhưng có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào các đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của chính sách; công khai, minh bạch, mở rộng các kênh lấy ý kiến, nhất là trên môi trường số và ứng dụng công nghệ vào việc tiếp nhận, tổng hợp và tiếp thu, giải trình các ý kiến góp ý.

Bên cạnh đó, nghiên cứu đổi mới quy trình tham vấn chính sách theo hướng do cơ quan của Quốc hội chủ trì thực hiện, cơ quan lập đề xuất chính sách có trách nhiệm thuyết trình, giải trình các ý kiến tại hội nghị tham vấn sao cho thỏa đáng, thuyết phục, nhận được sự đồng tình, ủng hộ cao của cơ quan của Quốc hội phụ trách lĩnh vực đó; đồng thời, cơ quan lập đề xuất chính sách có trách nhiệm xây dựng báo cáo kết quả tham vấn để báo cáo cơ quan trình dự án, phục vụ quá trình xem xét, quyết định trình dự án.

“Việc đổi mới này sẽ giúp cho việc tham vấn chính sách trở nên thực chất, hiệu quả hơn, các cơ quan của Quốc hội có điều kiện tiếp cận dự án luật sớm hơn, không chờ đến khi cơ quan soạn thảo gửi hồ sơ thẩm tra mới biết được dự án có những nội dung gì. Đồng thời, các cơ quan của Quốc hội sẽ tham gia sâu hơn vào quy trình chính sách và có ý kiến từ sớm đối với các vấn đề có liên quan đến chính sách; các ý kiến đó phải được nghiên cứu tiếp thu, giải trình đầy đủ, thuyết phục”, ông Đồng Ngọc Ba nêu ý kiến.

Nguồn: https://daibieunhandan.vn/danh-gia-tac-dong-chinh-sach-phai-thuc-chat-10417992.html