Đánh thức di sản thành nguồn lực phát triển

Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị tạo chuyển biến tích cực khi di sản văn hóa được phát huy giá trị trong đời sống đương đại, từng bước trở thành nguồn lực cho phát triển kinh tế và xã hội.

Biểu diễn hát xoan tại Phú Thọ.

Di sản được “đánh thức” trong đời sống đương đại

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã tạo dấu ấn rõ nét trong tư duy tiếp cận di sản, chuyển từ bảo tồn đơn thuần sang phát huy giá trị, từ gìn giữ sang khai thác sáng tạo để di sản thực sự “sống” trong đời sống hiện đại.

Thực tiễn triển khai tại nhiều địa phương cho thấy những chuyển động tích cực, khi các giá trị văn hóa không còn tồn tại trong không gian tĩnh mà được khơi dậy bằng những cách làm linh hoạt, phù hợp với bối cảnh mới.

Tại phường Nông Trang, tỉnh Phú Thọ, việc cụ thể hóa Nghị quyết 80 đã được triển khai bài bản, gắn với phát huy giá trị các di tích lịch sử - văn hóa trên địa bàn. Ông Đinh Ngọc Tiến, Phó trưởng Ban Quản lý di tích Đình Nông Trang, tỉnh Phú Thọ cho biết đây là vùng đất cổ có từ thời đại Hùng Vương, mang đậm lớp trầm tích văn hóa của các làng quê trung du, song từng chịu tác động của quá trình đô thị hóa khiến một số thiết chế văn hóa bị mai một.

Di tích đình Nông Trang, nơi thờ Đức vua Đinh Tiên Hoàng đế và Công chúa Hùng Duệ Nương Thị Xuân, từ lâu là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng của người dân địa phương. Những năm gần đây, với sự quan tâm của chính quyền và sự chung tay của cộng đồng, đình đã được tu bổ, tôn tạo, từng bước khôi phục giá trị nguyên gốc, đồng thời mở rộng không gian sinh thái để phục vụ các hoạt động văn hóa quy mô hơn.

Việc phục dựng các nghi thức truyền thống như rước kiệu, hát Xoan kết nước nghĩa, múa lân, khai trống hội, tổ chức trò chơi dân gian… đã góp phần làm sống động không gian di tích, thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia. Nhờ lợi thế nằm trên trục đường dẫn tới Khu Di tích lịch sử Đền Hùng, đình Nông Trang còn có điều kiện kết nối với các tuyến du lịch tâm linh, qua đó mở ra cơ hội phát triển dịch vụ và kinh tế địa phương.

Không chỉ riêng đình Nông Trang, nhiều cụm di tích trên địa bàn cũng được phục hồi và phát huy giá trị. Các hoạt động tín ngưỡng, lễ hội truyền thống được tái hiện, mở rộng không gian sinh thái, tăng cường liên kết giữa các di tích, góp phần tạo nên một hệ thống sinh hoạt văn hóa phong phú, gắn kết cộng đồng.

Tại Thanh Hóa, Di tích lịch sử kiến trúc nghệ thuật quốc gia đặc biệt Bà Triệu tiếp tục khẳng định sức hút với du khách. Lễ hội Bà Triệu được tổ chức với các nghi thức truyền thống trang trọng, đồng thời kết hợp với các hoạt động quảng bá du lịch và giới thiệu sản phẩm đặc trưng, tạo thêm trải nghiệm đa dạng cho người tham gia.

Việc ứng dụng công nghệ hiện đại như trình chiếu 3D, số hóa tư liệu lịch sử hay thiết kế không gian tương tác đã góp phần làm cho di sản trở nên sinh động, gần gũi hơn, đặc biệt với giới trẻ và du khách quốc tế. Nhờ đó, di sản không còn bó hẹp trong khuôn khổ lễ hội mà được lan tỏa rộng rãi trong cộng đồng.

Theo Ban Quản lý Di sản Thành nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa, thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục đẩy mạnh trùng tu, tôn tạo di tích gắn với số hóa, chuẩn hóa dữ liệu, đồng thời tăng cường liên kết với nhà trường và doanh nghiệp lữ hành để đưa di sản vào giáo dục và phát triển du lịch, mở ra những không gian sáng tạo mới, nâng cao hiệu quả quảng bá hình ảnh địa phương và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp, đúng với định hướng mà Nghị quyết 80 đã đề ra.

Di sản Thành nhà Hồ tại Thanh Hóa.

Phát huy giá trị di sản gắn với phát triển bền vững

Từ thực tiễn triển khai, có thể thấy Nghị quyết 80 đã xác lập cách tiếp cận toàn diện đối với di sản văn hóa, coi đây không chỉ là kết tinh của lịch sử mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng, góp phần tạo nên sức mạnh mềm quốc gia trong tiến trình phát triển.

Theo tinh thần của Nghị quyết, việc bảo tồn di sản cần gắn với phát huy giá trị trong đời sống hiện đại, bảo đảm hài hòa giữa truyền thống và phát triển. Di sản được đặt trong mối liên kết chặt chẽ với giáo dục, đời sống xã hội, đặc biệt là tăng cường tiếp cận đối với thế hệ trẻ, nhằm nuôi dưỡng bản sắc văn hóa.

Nghị quyết cũng nhấn mạnh vai trò của nhân dân với tư cách là chủ thể sáng tạo, gìn giữ và thụ hưởng di sản. Đây được xem là yếu tố then chốt để các giá trị văn hóa được lan tỏa bền vững, đồng thời tạo nền tảng cho sự phát triển lâu dài.

Một trong những mục tiêu quan trọng là xây dựng hệ sinh thái văn hóa, thúc đẩy đổi mới sáng tạo với sự tham gia của doanh nghiệp và cộng đồng. Di sản văn hóa được xác định là trung tâm, trong khi tài nguyên văn hóa số trở thành thế mạnh để nâng cao hiệu quả bảo tồn và khai thác.

Việc đầu tư cho di sản được lồng ghép với các mục tiêu phát triển bền vững về môi trường, kinh tế và xã hội, gắn với sinh kế cộng đồng, hình thành các mô hình đô thị di sản và phát triển kinh tế di sản. Đây là hướng đi giúp nâng cao giá trị văn hóa đồng thời tạo động lực tăng trưởng mới.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Lê Hồng Lý, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam, Nghị quyết 80 đã tạo điều kiện thuận lợi cho công tác bảo tồn và phát huy di sản. Khi được quan tâm đầu tư đúng mức, di sản không chỉ góp phần gìn giữ giá trị truyền thống mà còn nâng cao đời sống tinh thần của người dân, đồng thời mang lại lợi ích kinh tế trong bối cảnh phát triển hiện nay.

Nhiều chuyên gia và nhà quản lý văn hóa cũng cho rằng, khi được “đánh thức” bằng tư duy mới, công nghệ mới và sự tham gia của cộng đồng, di sản sẽ không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành nguồn lực quan trọng, góp phần thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa và đưa văn hóa Việt Nam vươn xa.

Nhìn từ thực tiễn tại Phú Thọ và Thanh Hóa, có thể thấy di sản đang từng bước “sống” trong đời sống đương đại, trở thành cầu nối giữa các thế hệ, đồng thời góp phần tạo nền tảng cho phát triển bền vững của địa phương trong tương lai.

TT (tổng hợp)

Nguồn: https://baohaiphong.vn/danh-thuc-di-san-thanh-nguon-luc-phat-trien-540340.html