Đảo xanh: [Bài 2] Biến rác thành tài nguyên

Nhiều mô hình cộng đồng ở Côn Đảo đang thay đổi cách người dân nhìn về rác thải, từ thứ phải bỏ đi thành nguồn tài nguyên có thể tái sinh.

Những chiếc túi đi chợ được làm từ… pano cũ

Trong căn phòng nhỏ nằm gần trung tâm đặc khu Côn Đảo, những tấm pano, áp phích cũ được “hồi sinh”, phục vụ người dân với sứ mệnh mới. Những tấm pano, áp phích tuyên truyền cũ nếu bị bỏ lại ngời trời sẽ bạc màu, lâu dần rách nát và để lại vi nhựa khắp nơi. Thay vì chúng bị đưa đi đốt hoặc chôn lấp, những hội viên Hội Phụ nữ đặc khu Côn Đảo (TP.HCM) lại cắt, may thành những chiếc túi đi chợ, túi xách hay vật dụng tái sử dụng hằng ngày.

“Mỗi tấm pano bỏ đi đều có thể làm thành vài chiếc túi. Người dân thấy đẹp, tiện nên dùng nhiều hơn mình nghĩ”, chị Tống Thị Kim Hoa, thành viên tổ tái chế cộng đồng chia sẻ.

Ý tưởng này xuất phát từ thực tế, bài toán môi trường rất thật ở Côn Đảo trong nhiều năm nay. Theo bà Nguyễn Thị Thu Thảo, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ đặc khu Côn Đảo, địa phương thường xuyên tổ chức các sự kiện tuyên truyền nên lượng pano, áp phích thải bỏ sau mỗi chương trình khá lớn.

“Trước đây, những tấm pano này gần như trở thành rác thải nhựa vì rất khó tái sử dụng. Chúng tôi nghĩ tại sao không biến chúng thành vật dụng hữu ích thay vì đem bỏ”, bà Thảo nói.

Những tấm pano, áp phích cũ tại Côn Đảo được các hội viên phụ nữ tái chế thành túi đi chợ, góp phần giảm rác nhựa và lan tỏa thói quen sống xanh trong cộng đồng. Ảnh: LB.

Từ giữa năm 2024, khi địa phương triển khai đề án kinh tế tuần hoàn, Hội Liên hiệp Phụ nữ đã đăng ký mô hình “Tái chế pano, áp phích thành túi đi chợ”. Toàn bộ pano cũ được thu gom từ Trung tâm Văn hóa - Thông tin - Thể thao, sau đó vệ sinh sạch, phơi khô rồi chuyển tới các điểm may cộng đồng.

Theo thống kê, mỗi ngày Côn Đảo phát sinh khoảng 25 - 27 tấn rác sinh hoạt, trong đó khoảng 4 - 4,3 tấn là rác nhựa. Vào mùa cao điểm du lịch, lượng rác có thể tăng gần gấp đôi.

Đến nay, Hội đã xây dựng được 3 điểm may túi “vỏ xanh”, huy động nhiều phụ nữ có tay nghề may mặc tham gia. Những người trực tiếp may túi cũng có thêm một khoản thu nhập nhỏ từ nguồn quỹ Hội.

“Mỗi chiếc túi may xong được hỗ trợ chút kinh phí, vừa góp phần bảo vệ môi trường vừa có thêm tiền phụ giúp gia đình các chị em”, bà Thảo chia sẻ thêm.

Ở chợ trung tâm Côn Đảo bây giờ, hình ảnh những chiếc túi pano nhiều màu sắc đã trở nên quen thuộc. Nhiều chị em phụ nữ mang chúng đi mua cá, rau, trái cây thay cho túi nylon dùng một lần. Không chỉ người dân địa phương, nhiều du khách cũng bắt đầu thích thú với những chiếc túi tái chế này. Chúng đang dần trở thành biểu tượng nhỏ cho lối sống xanh mà địa phương hướng tới.

Theo Hội Liên hiệp Phụ nữ đặc khu Côn Đảo, đến nay, gần 1.000 chiếc túi pano tái chế đã được may và bán với giá từ 25.000 - 30.000 đồng/chiếc. Mô hình thu về hơn 20 triệu đồng để hỗ trợ hội viên khó khăn và tặng khoảng 200 túi miễn phí cho người dân. Hội vận động cán bộ, hội viên gương mẫu xách giỏ đi chợ và nói không với nhựa dùng một lần.

Khi rác không còn là thứ phải vứt bỏ

Một trong những thay đổi rõ nhất ở Côn Đảo vài năm gần đây là sự xuất hiện của các mô hình tái chế và phân loại rác cộng đồng. Tại “Tái sinh Zone”, nhiều loại rác nhựa sau khi được phân loại không còn bị xem là đồ bỏ đi.

Những chai nhựa cũ được tái chế thành chậu cây. Nắp chai trở thành vật liệu trang trí. Các vật dụng nhựa đã qua sử dụng được biến thành đồ lưu niệm hoặc sản phẩm phục vụ đời sống hằng ngày. Đó là Tái Sinh Zone - không gian cộng đồng được hình thành từ ý tưởng “hồi sinh” rác thải nhựa.

Không gian “Tái Sinh Zone” trở thành điểm đến đặc biệt ở Côn Đảo khi nhiều vật dụng tưởng chừng bỏ đi như chai nhựa, lưới cũ hay thùng phuy được “hồi sinh” thành sản phẩm tái chế và công trình nghệ thuật. Ảnh: Lê Bình.

Ra đời cuối năm 2023 trong khuôn khổ đề án kinh tế tuần hoàn của địa phương, khu vực này rộng khoảng 2.000m², được dựng chủ yếu từ vật liệu tái chế như gỗ cũ, thùng phuy, phao biển, chai nhựa hay lưới đánh cá bỏ đi.

Người khởi xướng mô hình là anh Đan Vi Phương - thường được nhiều người gọi bằng cái tên quen thuộc “Phương rác”.

Ban đầu, anh cùng nhóm tình nguyện viên chỉ đi nhặt rác trên biển. Nhưng càng dọn, họ càng nhận ra nếu chỉ thu gom thì rác vẫn sẽ tiếp tục xuất hiện. “Chúng tôi nghĩ cần có nơi kể câu chuyện về rác để thay đổi nhận thức cộng đồng”, anh Phương chia sẻ.

Từ đó, Tái Sinh Zone ra đời như một “bảo tàng sống” của rác tái chế. Không chỉ là nơi tham quan, đây còn là điểm tổ chức các hoạt động nhặt rác, workshop tái chế và giáo dục môi trường cho học sinh, du khách.

Nhiều sản phẩm như đàn cá làm từ xốp, tranh ghép từ nắp chai hay đèn từ chai thủy tinh trở thành góc check-in quen thuộc của du khách khi đến Côn Đảo.

Theo bà Võ Thị Vân, Giám đốc Ban Quản lý Khu du lịch Quốc gia Côn Đảo, điều quan trọng nhất mà Tái Sinh Zone mang lại không nằm ở số lượng rác được tái chế mà là khả năng truyền cảm hứng sống xanh cho cộng đồng.

Tại không gian này cũng thường xuyên tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh và du khách nhằm lan tỏa thói quen phân loại rác tại nguồn.

“Mình muốn mọi người hiểu rằng rác không hoàn toàn vô giá trị. Nếu được phân loại đúng cách, nhiều thứ vẫn có thể quay lại phục vụ cuộc sống”, anh Phương chia sẻ thêm.

Mô hình “Ngôi nhà xanh” cũng được người dân Côn Đảo thực hiện khá hiệu quả - nơi mọi người mang giấy vụn, chai nhựa, lon nước hay đồ tái chế đến tập kết. Số tiền thu được từ bán phế liệu được sử dụng cho các hoạt động cộng đồng hoặc hỗ trợ những hoàn cảnh khó khăn trên đảo.

Nhiều học sinh ở Côn Đảo bắt đầu quen với việc gom chai nhựa, phân loại rác hay mang đồ tái chế đến các điểm thu gom sau giờ học.

Mô hình “Ngôi nhà xanh” giúp người dân và học sinh tại Côn Đảo hình thành thói quen phân loại rác, thu gom phế liệu và chung tay giảm nhựa dùng một lần ngay từ những việc nhỏ hằng ngày. Ảnh: LB.

Theo cô giáo Phạm Phương Mai, Hiệu trưởng trường Tiểu học Cao Văn Ngọc, thay đổi lớn nhất nằm ở nhận thức của trẻ em trong ý thức bảo vệ môi trường.

“Trước đây nhiều em nghĩ vứt một chai nhựa xuống biển là chuyện bình thường. Bây giờ các em lại là người nhắc phụ huynh hạn chế dùng túi nilon”, cô giáo Phương Mai nói.

Ở Côn Đảo, nhiều nơi tập kết rác tự phát trước đây được chính quyền và người dân địa phương cải tạo thành vườn thuốc nam với hàng chục loại cây xanh. Những luống sả, tía tô, bạc hà hay nha đam được trồng nối nhau giữa nền đất từng bốc mùi rác thải.

“Mình muốn biến nơi này thành không gian xanh để mọi người thấy rằng môi trường hoàn toàn có thể thay đổi nếu cộng đồng cùng chung tay”, một người dân tham gia mô hình chia sẻ.

Theo UBND đặc khu Côn Đảo, những mô hình cộng đồng như vậy đang góp phần quan trọng vào việc thay đổi thói quen phân loại rác và giảm nhựa dùng một lần tại địa phương.

Từ ngày 4-6/6/2026 tại phường Cửa Lò (Nghệ An), Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND tỉnh Nghệ An tổ chức Chuỗi sự kiện truyền thông hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới (05/6), Ngày Đại dương thế giới (08/6), Tháng hành động vì môi trường và Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2026.

1. Diễn đàn Quốc gia về Môi trường và Khí hậu - Từ chính sách đến hành động

- Thời gian: 8h00 ngày 5/6/2026

- Địa điểm: Vinpearl Cửa Hội, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.

- Tham dự trực tuyến: ID: 942 6837 3034. Mật mã: KH0605.

2. Hội thảo Quốc gia “Hoàn thiện thể chế, chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững”

- Thời gian: 14h00 ngày 5/6/2026

- Địa điểm: Vinpearl Cửa Hội, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.

- Tham dự trực tuyến: ID: 934 2999 5099. Mật mã: HT0506.

3. Chương trình nghệ thuật “Biển Việt Nam - Hành trình không gian xanh”

- Thời gian: 20h00 ngày 5/6/2026

- Địa điểm: Quảng trường Bình Minh, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.

4. Lễ Phát động Quốc gia hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới, Ngày Đại dương thế giới, Tháng hành động vì môi trường và Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2026; Phát động phong trào “Toàn dân chung tay bảo vệ môi trường, vì một Việt Nam xanh - sạch - đẹp”

- Thời gian: 6h00 ngày 6/6/2026 

- Địa điểm: Quảng trường Bình Minh, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.

5. Triển lãm Kinh tế Biển xanh - Nông nghiệp và Môi trường bền vững

- Thời gian: Từ ngày 4-6/6/2026

- Địa điểm: Quảng trường Bình Minh, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.

Nguồn: https://nongnghiepmoitruong.vn/dao-xanh-bai-2-bien-rac-thanh-tai-nguyen-d813502.html