Điều cần có trong khu đô thị và chung cư

Mỗi khu dân cư từ 1.000 người trở lên cần có ít nhất một thư viện hoặc phòng đọc cộng đồng. Các khu chung cư cần có góc đọc sách hoặc thư viện nhỏ phục vụ cư dân.

ZNews•27/05/2026

Độc giả nhí hào hứng với hội sách được tổ chức ngay tại chung cư ở phường Cát Lái (TP.HCM). Ảnh: Khương Nguyễn.

Trong nhiều năm qua, tôi luôn trăn trở về một vấn đề: Tại sao chúng ta xây dựng rất nhiều khu đô thị mới, chung cư mới, khu dân cư mới với đầy đủ hạ tầng kỹ thuật và tiện ích như trung tâm thương mại, siêu thị, khu vui chơi, sân thể thao, công viên, bể bơi..., nhưng lại thiếu một không gian vô cùng quan trọng cho sự phát triển trí tuệ và văn hóa của cộng đồng, đó là thư viện và phòng đọc sách.

Tôi cũng thường xuyên trao đổi vấn đề này với những cá nhân, đại diện đơn vị trong ngành xuất bản như ông Phạm Minh Tuấn, Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam; ông Nguyễn Nguyên, Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành; ông Nguyễn Hữu Giới, Chủ tịch Hội Thư viện Việt Nam; ông Nguyễn Ngọc Hồi, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM…, cùng một số lãnh đạo các doanh nghiệp bất động sản. Tất cả đều đồng tình rằng đây là một vấn đề đáng quan tâm, cần được nghiên cứu để đưa vào các quy định pháp luật và quy hoạch đô thị trong tương lai.

Thư viện là hạ tầng văn hóa thiết yếu

Từ trước đến nay, khi nói đến hạ tầng, chúng ta thường nghĩ đến đường sá, điện, nước, viễn thông, trường học hay bệnh viện. Tuy nhiên, một đô thị văn minh không chỉ cần hạ tầng kỹ thuật mà còn cần hạ tầng văn hóa.

Thư viện chính là một trong những thiết chế văn hóa cơ bản nhất.

Một thư viện cộng đồng không chỉ là nơi lưu giữ sách. Đó còn là nơi học tập suốt đời, nơi gặp gỡ, trao đổi tri thức, nơi nuôi dưỡng thói quen đọc, nơi trẻ em hình thành nhân cách, nơi người lớn tiếp cận kiến thức mới và nơi người cao tuổi tiếp tục học tập, chia sẻ kinh nghiệm sống.

Trong thời đại chuyển đổi số, khi con người có thể tiếp cận vô vàn thông tin trên Internet, vai trò của thư viện càng trở nên quan trọng hơn. Thư viện không chỉ cung cấp tri thức mà còn giúp con người lựa chọn tri thức đúng đắn, có giá trị và đáng tin cậy.

Cần quy định bắt buộc trong luật

Tôi cho rằng đã đến lúc cần nghiên cứu để đưa nội dung xây dựng thư viện cộng đồng, phòng đọc sách và tủ sách cộng đồng vào các quy định pháp luật.

Luật Thủ đô và các quy định đặc thù dành cho TP.HCM hoàn toàn có thể đi đầu trong việc này. Tương tự việc quy định tỷ lệ cây xanh, diện tích công viên, trường học, bãi đỗ xe hay các công trình công cộng khác, các khu đô thị mới cũng cần được yêu cầu bố trí không gian dành cho thư viện và phòng đọc.

Theo quan điểm cá nhân của tôi, mỗi khu dân cư từ 1.000 người trở lên cần có ít nhất một thư viện hoặc phòng đọc cộng đồng. Các khu chung cư cần có góc đọc sách hoặc thư viện nhỏ phục vụ cư dân. Mỗi xã, phường cần có thư viện cộng đồng hoặc không gian đọc sách mở cho người dân. Các nhà văn hóa, trung tâm sinh hoạt cộng đồng cần được tích hợp thêm tủ sách hoặc thư viện phục vụ học tập suốt đời.

Nếu chúng ta có thể dành hàng nghìn mét vuông cho các tiện ích thương mại thì việc dành vài chục hoặc vài trăm mét vuông cho tri thức là hoàn toàn khả thi.

Một khu đô thị có thể rất hiện đại về kiến trúc, nhưng nếu thiếu không gian học tập và đọc sách thì sẽ khó trở thành một cộng đồng phát triển bền vững.

Điều làm nên giá trị lâu dài của một đô thị không chỉ là những tòa nhà cao tầng mà còn là chất lượng con người sống trong đó.

Sách góp phần hình thành con người có tri thức, có văn hóa, có trách nhiệm xã hội và có khả năng học tập suốt đời.

Một đứa trẻ lớn lên trong khu dân cư có thư viện sẽ có nhiều cơ hội tiếp cận sách hơn. Một gia đình có thói quen đến thư viện cuối tuần sẽ có thêm thời gian gắn kết. Một cộng đồng có không gian đọc sách sẽ có thêm cơ hội chia sẻ tri thức và lan tỏa các giá trị tốt đẹp.

Đó chính là nền tảng cho một xã hội học tập mà Đảng và Nhà nước ta đang hướng tới.

Những nỗ lực âm thầm, bền bỉ

Trong khi chờ đợi các chính sách và quy định cụ thể hơn, nhiều tổ chức xã hội và doanh nghiệp đã chủ động hành động. Thái Hà Books hiện đang triển khai mô hình ATM Tủ sách Khuyến đọc và đã triển khai được tại 135 địa điểm trên khắp cả nước. Không phải tại tất cả 135 điểm đó đều thành công nhưng ít nhất là cũng đã và đang mang lại những hiệu quả nhất định; có những nơi rất tốt như mới đây nhất tại Đại học Y Hà Nội, bệnh viện Đại học Y Hà Nội,…

Mô hình này hướng tới việc đưa sách đến gần hơn với cộng đồng, giúp người dân có thể dễ dàng tiếp cận tri thức ngay tại nơi mình sinh sống, học tập và làm việc. Đây bản chất là thư viện cộng đồng nhưng chúng tôi gọi là ATM tủ sách, là Góc đọc sách – Reading Corner.

Mỗi tủ sách, mỗi góc đọc sách này không chỉ là nơi cho mượn sách mà còn là một điểm kết nối cộng đồng yêu đọc sách, góp phần xây dựng văn hóa đọc từ cơ sở.

Tôi tin rằng nếu mỗi khu dân cư, mỗi chung cư, mỗi xã phường đều có một góc đọc sách hoặc một thư viện cộng đồng, chúng ta sẽ tạo nên một mạng lưới tri thức rộng khắp cả nước.

Đầu tư cho thư viện là đầu tư cho tương lai

Một đất nước muốn phát triển bền vững cần xây dựng được xã hội học tập. Một xã hội học tập cần có văn hóa đọc. Và văn hóa đọc chỉ có thể phát triển mạnh mẽ khi người dân được tiếp cận sách một cách thuận tiện, thường xuyên và bình đẳng.

Vì vậy, tôi tha thiết đề nghị các cơ quan quản lý nhà nước, các nhà làm luật, các nhà quy hoạch đô thị và các doanh nghiệp bất động sản cùng quan tâm hơn đến việc xây dựng thư viện, phòng đọc và tủ sách cộng đồng trong các khu đô thị mới.

Hãy coi thư viện là một phần không thể thiếu của hạ tầng đô thị hiện đại.

Bởi xây dựng một tòa nhà chỉ mất vài năm, nhưng xây dựng một thế hệ ham đọc sách, yêu tri thức và có năng lực học tập suốt đời là công việc của nhiều thập kỷ.

Và muốn làm được điều đó, chúng ta cần bắt đầu từ những thư viện nhỏ ngay trong chính nơi mình đang sống. Càng sớm càng tốt. Và tôi luôn nghĩ nếu không bắt đầu từ bây giờ thì bao giờ và nếu không mình làm thì ai!