Điệu soọng cô chưa 'tắt' ở Trung Thần

Ở xóm Trung Thần (xã Đồng Hỷ), những câu hát soọng cô của người Sán Dìu vẫn vang lên mỗi tối cuối tuần. Giữa ánh điện cùng âm thanh điện thoại thông minh, người già vẫn kiên trì dạy con cháu từng câu hát cổ. Với họ, giữ soọng cô là giữ một làn điệu dân ca, hơn thế còn là cách để giữ lại tiếng nói và bản sắc của cha ông.

Những thành viên cao tuổi trong đội hát đi giao lưu văn nghệ.

Xóm Trung Thần hiện có gần 200 hộ dân, 98% là người Sán Dìu. Theo chia sẻ của bà Trương Thanh Tâm, Chủ nhiệm Câu lạc bộ bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc Sán Dìu xóm Trung Thần, điều khiến bà trăn trở nhất hiện nay không phải thiếu người thích văn hóa dân tộc, mà là lớp trẻ dần ít nói tiếng Sán Dìu. Không chỉ tiếng nói, không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng của người Sán Dìu cũng thay đổi nhiều theo thời gian.

Cụ Trương Văn Khánh, 82 tuổi, nhớ lại: Ngày xưa thanh niên trong làng cứ tối đến là kéo nhau đi hát giao duyên. Hát từ xóm này sang xóm khác. Hát từ đầu hôm cho đến sáng, có khi mấy đêm liền mới về. Ngày ấy soọng cô là một phần không thể thiếu trong đời sống. Còn bây giờ thanh niên ít người còn đủ kiên nhẫn học hát lời cổ.

Sự thay đổi của đời sống hiện đại đang khiến điệu hát soọng cô của xóm đứng trước nguy cơ mai một. Người trẻ trong xóm, một số cũng bận học hành, đi làm xa, tiếp xúc nhiều với mạng xã hội và các loại hình giải trí mới nên ít quan tâm đến dân ca truyền thống. Nhiều người biết hát trong xóm hiện nay đều đã lớn tuổi. Một số cụ còn nhớ lời cổ nhưng sức khỏe yếu, ngại đi biểu diễn hay tham gia giao lưu.

Điều đáng lo hơn là không ít người Sán Dìu trẻ tuổi hiện nay chỉ nghe hiểu tiếng dân tộc chứ không nói và biết thành thạo. Có người muốn học hát nhưng phải học nói lại từ đầu.

Từ trăn trở ấy, năm 2023, người dân Trung Thần bắt đầu đứng ra thành lập Câu lạc bộ bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc Sán Dìu. Ban đầu chỉ có 20 người tham gia, nay câu lạc bộ đã có hơn 80 thành viên thuộc nhiều thế hệ. Có khoảng 30 người biết hát soọng cô, đặc biệt là trong số ấy có cả những em nhỏ mới 8-9 tuổi.

Bà Trương Thanh Tâm cho biết, hiện đã có một số cháu nhỏ hát được soọng cô bằng tiếng Sán Dìu. Bà Tâm nói chắc: Các cháu thấy hay thì mới thích học. Nhưng muốn giữ được, thì ông bà phải nói tiếng dân tộc trong nhà, phải hát cho các cháu nghe.

Không có nhà tập riêng, các thành viên câu lạc bộ chia thành nhiều nhóm nhỏ học hát tại nhà dân. Ông Minh, một thành viên trong câu lạc bộ, còn photo từng quyển sổ lời hát cho các cụ mang về học. Những buổi tập không có nhạc cụ hiện đại, chỉ có chiếc loa nhỏ trước đây được huyện hỗ trợ từ một lớp tập huấn văn hóa năm 2023.

Bà Trương Thanh Tâm cho biết: Từ ngày thành lập đến giờ gần như chưa có kinh phí hỗ trợ hoạt động. Nhưng khó khăn lớn nhất của câu lạc bộ hiện nay không chỉ là kinh phí mà là làm sao để lớp trẻ thực sự yêu và muốn gắn bó với văn hóa dân tộc mình. Bởi giữ được tiếng hát cũng đồng nghĩa giữ được tiếng nói, giữ được ký ức, lịch sử của cộng đồng người Sán Dìu giữa đời sống hiện đại đang đổi thay từng ngày.

Những năm gần đây, câu lạc bộ thường xuyên được mời đi giao lưu tại các địa phương. Những bộ trang phục truyền thống, những câu hát cổ từng chỉ vang lên trong làng nay đã theo chân người dân đi nhiều nơi hơn. Nhưng với những người giữ “lửa” soọng cô  ở Trung Thần, điều họ mong nhất là một ngày nào đó trẻ con trong xóm lại nói tiếng Sán Dìu tự nhiên như tiếng phổ thông...

Nguồn: https://baothainguyen.vn/van-hoa/202605/dieu-soong-co-chua-tat-o-trung-than-b5a2589/