Quyết định này mở ra cơ hội thúc đẩy đổi mới trong chọn tạo giống cây trồng, đồng thời phản ánh sự thay đổi đáng chú ý trong cách tiếp cận quản lý công nghệ sinh học của một trong những thị trường nông nghiệp lớn nhất thế giới.
Từ quản lý công nghệ sang quản lý sản phẩm
Nghị viện châu Âu vừa thông qua Quy định về cây trồng được tạo ra bằng các Kỹ thuật Di truyền Mới (New Genomic Techniques - NGT), đánh dấu bước tiến quan trọng trong quá trình hiện đại hóa chính sách nông nghiệp của Liên minh châu Âu (EU).
Kết quả này là thành quả của nhiều năm nghiên cứu khoa học, tham vấn chính sách và đàm phán giữa Nghị viện châu Âu, Hội đồng Liên minh châu Âu và Ủy ban châu Âu. Sau gần một thập kỷ thảo luận, châu Âu đã xây dựng được một khuôn khổ pháp lý mới nhằm điều chỉnh các công nghệ chọn tạo giống cây trồng thế hệ mới, đặc biệt là công nghệ chỉnh sửa gen.
Điểm đáng chú ý nhất của quy định mới nằm ở sự thay đổi trong tư duy quản lý. Thay vì tập trung chủ yếu vào công nghệ được sử dụng để tạo ra giống cây trồng, cơ quan quản lý sẽ xem xét đặc tính di truyền cuối cùng của sản phẩm để xác định cơ chế quản lý phù hợp.
Theo đó, cây trồng NGT được chia thành hai nhóm.
Nhóm NGT-1 bao gồm những cây trồng có các thay đổi di truyền giới hạn, tương đương với những biến đổi có thể xuất hiện trong tự nhiên hoặc thông qua các phương pháp lai tạo truyền thống. Các giống cây này sau khi được xác nhận đáp ứng tiêu chí NGT-1 sẽ được quản lý tương tự như các giống cây trồng được tạo ra bằng phương pháp chọn giống thông thường và không phải tuân theo quy trình quản lý dành cho cây trồng biến đổi gen (GMO).
Tuy nhiên, theo yêu cầu của Nghị viện châu Âu, các cây trồng được chỉnh sửa gen nhằm tạo khả năng kháng thuốc trừ cỏ hoặc kháng sâu hại sẽ không được xếp vào nhóm này.
Trong khi đó, nhóm NGT-2 gồm các cây trồng có thay đổi di truyền phức tạp hơn. Những sản phẩm này tiếp tục thuộc phạm vi quản lý của các quy định hiện hành đối với GMO tại châu Âu, bao gồm đánh giá rủi ro, cấp phép trước thương mại hóa, truy xuất nguồn gốc và ghi nhãn bắt buộc.
Đáng chú ý, các quy định này không chỉ áp dụng đối với cây trồng được phát triển trong nội khối mà còn áp dụng cho các sản phẩm nhập khẩu vào thị trường châu Âu.
Với vị thế là một trong những thị trường nông nghiệp và thực phẩm lớn nhất thế giới, các quyết định quản lý của EU thường có sức ảnh hưởng vượt ra ngoài phạm vi khu vực. Việc thông qua quy định mới về NGT được nhiều chuyên gia đánh giá là dấu hiệu cho thấy xu hướng xây dựng các cơ chế quản lý riêng đối với cây trồng chỉnh sửa gen đang ngày càng rõ nét trên phạm vi toàn cầu.
Quyết định này cũng đưa châu Âu gia nhập nhóm các nền kinh tế lớn đã xây dựng hoặc triển khai cơ chế quản lý riêng cho cây trồng chỉnh sửa gen như Mỹ, Anh, Argentina, Brazil và nhiều quốc gia châu Á.
Cân bằng giữa đổi mới và minh bạch
Một trong những thách thức lớn nhất đối với các nhà hoạch định chính sách là làm thế nào để khuyến khích đổi mới công nghệ nhưng vẫn bảo đảm an toàn, tính minh bạch và quyền lợi của nông dân. Quy định mới của EU được thiết kế theo hướng tìm kiếm sự cân bằng giữa các mục tiêu này.
Đối với nhóm NGT-2, các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và ghi nhãn tiếp tục được duy trì. Các quốc gia thành viên vẫn có quyền hạn chế việc canh tác trên lãnh thổ của mình, ngay cả khi sản phẩm đã được cấp phép ở cấp độ Liên minh châu Âu.
Trong khi đó, đối với nhóm NGT-1, các giống cây trồng sẽ được đăng ký trong cơ sở dữ liệu công khai của EU. Vật liệu nhân giống và hạt giống cũng phải được ghi nhãn phù hợp nhằm bảo đảm nông dân có đầy đủ thông tin khi lựa chọn sử dụng.
Bên cạnh đó, quy định mới yêu cầu theo dõi tác động về tính bền vững của cây trồng NGT, nhằm bảo đảm công nghệ được định hướng phục vụ các mục tiêu lớn hơn như thích ứng với biến đổi khí hậu, sử dụng hiệu quả tài nguyên và phát triển nông nghiệp bền vững.
Một nội dung đáng chú ý khác liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ. EU cho phép bảo hộ sáng chế đối với các công nghệ NGT, song không áp dụng đối với những đặc tính hoặc trình tự gen vốn tồn tại trong tự nhiên hoặc được tạo ra thông qua các quá trình sinh học tự nhiên. Cách tiếp cận này nhằm tạo động lực cho hoạt động nghiên cứu, đồng thời hạn chế nguy cơ độc quyền đối với các nguồn gen tự nhiên.
Theo lộ trình đã được thông qua, quy định sẽ có hiệu lực sau 20 ngày kể từ khi được công bố trên Công báo chính thức của EU và bắt đầu được áp dụng sau đó hai năm.
Kỳ vọng nâng cao khả năng chống chịu của nông nghiệp
Quy định mới nhận được sự ủng hộ rộng rãi từ nhiều tổ chức đại diện cho ngành nông nghiệp, thực phẩm và hạt giống quốc tế.
Bà Jessica Polfjärd, báo cáo viên của Nghị viện châu Âu về hồ sơ NGT, cho rằng:
Đây là chiến thắng mang tính lịch sử với nông dân châu Âu và tương lai của châu Âu. Việc cho phép ứng dụng các kỹ thuật di truyền mới sẽ giúp nông dân tiếp cận các công cụ chọn tạo giống hiện đại nhằm phát triển những giống cây có khả năng chống chịu tốt hơn trước sâu bệnh, điều kiện thời tiết cực đoan và các thách thức mới của sản xuất nông nghiệp.
Hơn 30 tổ chức đại diện cho chuỗi giá trị nông nghiệp - thực phẩm châu Âu cũng đã ra tuyên bố chung bày tỏ sự ủng hộ đối với khuôn khổ pháp lý mới. Các tổ chức này cho rằng quy định đã thiết lập được một cơ chế cân bằng giữa đổi mới, an toàn và tính minh bạch, đồng thời tạo điều kiện để phát triển các giống cây trồng thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu, dịch hại và áp lực về tài nguyên.
CropLife Quốc tế đánh giá đây là dấu mốc quan trọng đối với đổi mới trong nông nghiệp và hệ thống lương thực. Trong tuyên bố chính thức, CropLife Quốc tế nhấn mạnh:
Việt Nam khuyến khích doanh nghiệp Hoa Kỳ mở rộng đầu tư vào công nghệ caoSáng 26/6, tại Trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng tiếp ông Jeff Place, Giám đốc Chuỗi cung ứng của Tập đoàn Coherent (Hoa Kỳ). Tại buổi tiếp, Phó Thủ tướng khẳng định Việt Nam khuyến khích các doanh nghiệp Hoa Kỳ mở rộng đầu tư, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và công nghiệp bán dẫn.Khuyến khích các doanh nghiệp Hoa Kỳ mở rộng đầu tư trong lĩnh vực công nghệ caoPhó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết Việt Nam hoan nghênh các doanh nghiệp Hoa Kỳ tiếp tục mở rộng hoạt động tại Việt Nam, nhất là trong các ngành công nghệ cao và lĩnh vực có giá trị gia tăng lớn.Việt Nam - Hoa Kỳ tăng cường hợp tác khắc phục hậu quả chiến tranhVTV.vn - Ngày 22/6, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp Quyền Bộ trưởng Bộ Hải quân Hoa Kỳ Hùng Cao.Quyết định này thể hiện bước tiến đáng kể của Châu Âu trong việc tạo điều kiện cho các công nghệ chọn tạo giống tiên tiến phát huy vai trò trong phát triển nông nghiệp bền vững, đồng thời củng cố mục tiêu xây dựng một ngành nông nghiệp - thực phẩm có khả năng chống chịu cao, cạnh tranh và thích ứng tốt hơn trước các thách thức trong tương lai.
CropLife Quốc tế cũng cho rằng việc hoàn thiện khung pháp lý không phải là điểm kết thúc mà là bước khởi đầu cho giai đoạn triển khai trên thực tế. Trong giai đoạn tiếp theo, việc tăng cường truyền thông, đối thoại và nâng cao nhận thức về công nghệ sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc đưa các thành tựu khoa học vào sản xuất.
Liên đoàn Hạt giống Quốc tế (ISF) nhận định quyết định của EU gửi đi tín hiệu tích cực đối với hoạt động nghiên cứu và phát triển giống cây trồng. Ông Michael Keller, Tổng Thư ký ISF, nhận định: Khuôn khổ mới sẽ giúp các nhà chọn tạo giống rút ngắn thời gian phát triển những giống cây có năng suất cao hơn, khả năng chống chịu tốt hơn và phù hợp hơn với các yêu cầu của nền nông nghiệp bền vững.
Hiện nay, nhiều sản phẩm được phát triển bằng công nghệ chỉnh sửa gen đã được thương mại hóa hoặc đang ở giai đoạn hoàn thiện tại nhiều quốc gia trên thế giới. Trong số đó có lúa mì ít gluten, khoai tây kháng bệnh và ngô chịu hạn.
Việc EU chính thức thông qua quy định về NGT không chỉ tạo ra hành lang pháp lý mới cho các công nghệ chọn tạo giống tiên tiến mà còn phản ánh sự thay đổi trong cách nhìn nhận của một trong những thị trường nông nghiệp có ảnh hưởng lớn nhất thế giới. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, áp lực an ninh lương thực và yêu cầu phát triển bền vững ngày càng gia tăng, quyết định này có thể trở thành một trong những dấu mốc quan trọng định hình tương lai của ngành nông nghiệp toàn cầu trong những năm tới.
Nguồn: https://daibieunhandan.vn/eu-mo-duong-cho-cay-trong-chinh-sua-gen-10421249.html
