Gặp gỡ người sở hữu “kho báu Kiều” lớn nhất Việt Nam

Hơn 20 năm qua, anh Trần Hữu Tài - doanh nhân đến từ TP. Hồ Chí Minh - đã dành nhiều tâm huyết sưu tầm và nghiên cứu Truyện Kiều. Từ cơ duyên với tác phẩm của Đại thi hào Nguyễn Du, anh gắn bó sâu nặng với đất và người xứ Nghệ, đồng thời xây dựng bộ sưu tập hơn 1.630 ấn phẩm, hiện vật liên quan đến Truyện Kiều, được xác lập kỷ lục lớn nhất Việt Nam. Với anh, điều quan trọng nhất là để Truyện Kiều tiếp tục sống trong đời sống hôm nay.

“Càng đi sâu vào Truyện Kiều…, tôi càng thấy đó là một di sản rất lớn của người Việt”

P.V: Thưa anh Trần Hữu Tài, nhìn vào bộ sưu tập Truyện Kiều đồ sộ hôm nay, ít ai nghĩ rằng hành trình ấy lại bắt đầu từ tình yêu rất lặng lẽ với sách. Vậy điều gì đã đưa một người con của TP. Hồ Chí Minh bước vào hành trình hơn 20 năm đi cùng Truyện Kiều của Đại thi hào Nguyễn Du?

Doanh nhân Trần Hữu Tài: Thật ra ban đầu nó đến rất tự nhiên thôi. Hơn 20 năm trước, khi mới tìm hiểu về Truyện Kiều, tôi bắt đầu từ những cuốn sách phổ thông ở các tiệm sách cũ tại Gò Vấp. Lúc đó, tôi chưa nghĩ mình sẽ đi xa như hôm nay. Những ấn bản đầu tiên chủ yếu cho tôi kiến thức về Nguyễn Du và Truyện Kiều nhiều hơn là giá trị sưu tầm.

Sau này, khi công việc đưa tôi đi nhiều nơi trong và ngoài nước, tôi có cơ hội tiếp xúc với nhiều ấn bản quý hiếm hơn. Càng tìm hiểu, tôi càng nhận ra Truyện Kiều không chỉ là một tác phẩm văn học, mà là một di sản văn hóa rất lớn của người Việt.

Doanh nhân - Nhà sưu tầm Trần Hữu Tài giới thiệu ấn bản Truyện Kiều đang được trưng bày tại CSO gallery. Ảnh: NVCC

P.V: Có lẽ cũng từ Truyện Kiều mà một người con của TP. Hồ Chí Minh như anh lại có thêm sự gắn bó rất đặc biệt với quê hương Nguyễn Du?

Doanh nhân Trần Hữu Tài: Đúng vậy. Truyện Kiều khiến tôi hiểu hơn về văn hóa Việt Nam, trong đó có văn hóa xứ Nghệ. Người xứ Nghệ rất đặc biệt, có nhiều đóng góp lớn cho văn hóa và xã hội Việt Nam trong suốt chiều dài lịch sử của đất nước. Bởi yêu Truyện Kiều và yêu vùng đất này mà bây giờ tôi đã trở thành một người con của họ Nguyễn Tiên Điền.

P.V: Để giữ được một đam mê bền bỉ suốt hơn hai thập kỷ, chắc hẳn anh đã phải đánh đổi rất nhiều?

Doanh nhân Trần Hữu Tài: Có lẽ điều dễ nhìn thấy nhất là tiền bạc và thời gian. Nhưng phía sau đó còn là rất nhiều công sức, trí tuệ và cả năng lượng sống mà tôi dành cho Truyện Kiều. Có những ấn bản cực kỳ khó tìm vì được in từ rất lâu ở nước ngoài hoặc tồn tại với số lượng rất ít. Ví dụ bản dịch tiếng Pháp của Abel des Michels xuất bản năm 1883, hay những bản chữ Nôm đầu thế kỷ XX… Không chỉ mất rất nhiều thời gian, nhiều khi còn phải có duyên mới có thể sở hữu được những ấn bản ấy.

P.V: Vậy, có khi nào giữa một hành trình dài và nhiều đánh đổi như vậy, anh tự hỏi vì sao mình vẫn tiếp tục đi cùng Truyện Kiều?

Doanh nhân Trần Hữu Tài: Chưa bao giờ. Có thể mình không hình dung được quy mô của bộ sưu tập sẽ lớn đến vậy, nhưng càng đi sâu càng thấy đây là một hành trình đáng để theo đuổi. Tôi nghĩ Truyện Kiều là một tác phẩm nâng tầm con người Việt Nam thông qua danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Du. Chính điều đó khiến tôi muốn tiếp tục.

“Mỗi ấn bản là một lát cắt văn hóa, một cách đọc của thời đại”

P.V: Điều khó nhất trong hành trình sưu tầm Truyện Kiều, theo anh, nằm ở việc tìm kiếm hay ở việc hiểu được giá trị của từng ấn bản?

Doanh nhân Trần Hữu Tài: Theo tôi, khó nhất không phải là tiền bạc mà là kiến thức. Mình phải hiểu được giá trị của từng ấn bản: Nó xuất hiện ở giai đoạn nào, giấy gì, bản in nào, tác giả nào, có vai trò gì trong lịch sử xuất bản Truyện Kiều. Nếu không hiểu sâu thì rất khó xây dựng được một bộ sưu tập có giá trị thực sự.

P.V: Với hơn 1.630 ấn phẩm hiện nay, anh đã hình dung và sắp đặt “kho báu Kiều” của mình ra sao để người xem có thể nhìn thấy cả một hành trình của Truyện Kiều qua từng thời kỳ?

Doanh nhân Trần Hữu Tài: Tôi chia khá rõ theo từng giai đoạn. Có các bản chữ Nôm, chữ quốc ngữ trước năm 1900, trước năm 1945, trước năm 1975 và sau năm 1975. Ngoài ra còn có các ấn bản đặc biệt in trên giấy dó, các bản giới hạn hoặc phát hành để tặng không bán. Bên cạnh sách còn có tranh, thư pháp, gốm sứ, hiện vật mỹ thuật liên quan đến Truyện Kiều.

Một ấn bản Truyện Kiều đã được xuất bản cách đây 110 năm (1915). Ảnh: NVCC

P.V: Trong hàng nghìn ấn bản ấy, có cuốn sách nào khiến anh nhớ mãi như một “cơ duyên đặc biệt” với Truyện Kiều?

Doanh nhân Trần Hữu Tài: Tôi rất ấn tượng với bản “Kim Túy Tình Từ” xuất bản tại Sài Gòn năm 1917 của Phạm Kim Chi. Nó gắn với một câu chuyện rất thú vị của học giả Vương Hồng Sển. Trong cuốn “Thú chơi sách”, cụ Vương Hồng Sển từng viết rằng, nếu ai có bản sách này mà nhường lại cho cụ, “Ở gần thì bổn vương xin đến nhà bằng cách tam bộ nhất bái, ở xa thì bổn vương xin chạy tới”. Khi đọc những dòng ấy, tôi cảm nhận được tình yêu sách và giá trị đặc biệt của ấn bản này.

P.V: Anh từng nói: “Mỗi ấn bản là một lát cắt văn hóa”. Điều gì khiến anh nhìn Truyện Kiều không chỉ như một tác phẩm văn học?

Doanh nhân Trần Hữu Tài: Vì mỗi thời đại đọc Truyện Kiều theo một cách khác nhau. Một bản in thời đầu thế kỷ XX sẽ phản ánh tư duy tiếp nhận khác với một bản minh họa đương đại hôm nay. Có những bản dịch nước ngoài giúp mình thấy thế giới nhìn Nguyễn Du như thế nào. Có những bản tranh, bản thư pháp cho thấy Truyện Kiều đã bước ra khỏi văn chương để đi vào mỹ thuật, đời sống và văn hóa đại chúng.

“Thông qua Truyện Kiều, thế giới nhìn thấy giá trị con người Việt Nam”

P.V: Điều khiến nhiều người ấn tượng không chỉ là bộ sưu tập đồ sộ, mà còn là việc anh chọn mở không gian trưng bày tại CSO Gallery ở Hội An. Vì sao anh lại muốn đưa “kho báu Kiều” ấy bước ra đời sống, thay vì giữ như một tài sản riêng?

Doanh nhân Trần Hữu Tài: Tôi thực tâm muốn chia sẻ. Tôi nghĩ bộ sưu tập như vậy không nên nằm yên trong kho hay chỉ thuộc về cá nhân mình. Nó cần được trưng bày để công chúng, đặc biệt là học sinh, sinh viên và bạn bè quốc tế, cùng tiếp cận và đón nhận.

Khi khách nước ngoài đến CSO Gallery, tôi thường giới thiệu rằng, Truyện Kiều là tác phẩm gồm 3.254 câu thơ lục bát, nếu đọc thuộc lòng phải mất gần 9 tiếng mới hết. Họ rất kinh ngạc. Và cũng từ những điều tưởng như rất cụ thể ấy, họ bắt đầu hình dung rõ hơn về quy mô và chiều sâu của văn hóa Việt Nam.

Một góc trưng bày ấn bản Truyện Kiều tại CSO Gallery. Ảnh: NVCC

P.V: Vậy theo anh, cần làm gì để Truyện Kiều không trở thành một “di sản xa cách” với giới trẻ hôm nay?

Doanh nhân Trần Hữu Tài: Tôi nghĩ trước tiên phải giúp các bạn thấy được sự thú vị của Truyện Kiều, chứ không chỉ tiếp cận như một bài học văn học. Mỗi người có thể bắt đầu từ một câu thơ mình thích, một đoạn mình đồng cảm rồi từ đó đi sâu hơn. Ví dụ như bản thân tôi rất ấn tượng với chữ “tài” trong Truyện Kiều. Khi đọc kỹ Truyện Kiều, tôi phát hiện Nguyễn Du nhắc đến chữ “tài” tới 28 lần. Từ đó mình thấy có rất nhiều điều để suy ngẫm về con người và số phận.

P.V: Trong quá trình lan tỏa bộ sưu tập Truyện Kiều đến công chúng, điều gì khiến anh trăn trở nhất, đặc biệt với thế hệ trẻ hôm nay?

Doanh nhân Trần Hữu Tài: Tôi nghĩ hiện nay nhiều học sinh vẫn học Truyện Kiều theo kiểu tiếp cận kiến thức, nhưng chưa thực sự cảm nhận được tầm vóc văn hóa của nó. Ngay cả những thông tin rất căn bản như Truyện Kiều có bao nhiêu câu, đọc mất bao lâu, đôi khi các em cũng chưa được nhấn mạnh đầy đủ.

Tôi mong trong chương trình học, Bộ Giáo dục có thể nhấn mạnh rõ hơn những “con số định danh” ấy: 3.254 câu thơ lục bát 6-8; Nguyễn Du được UNESCO công nhận là Danh nhân văn hóa thế giới… Khi hiểu được điều đó, các em sẽ thấy Truyện Kiều không chỉ là một tác phẩm văn học, mà còn là một phần chiều sâu văn hóa và nhân cách Việt Nam.

P.V: Có lẽ vì vậy mà trong nhiều chia sẻ, anh luôn nhắc đến “giá trị con người Việt Nam” khi nói về Truyện Kiều?

Doanh nhân Trần Hữu Tài: Đúng vậy. Tôi nghĩ điều lớn nhất mà Nguyễn Du và Truyện Kiều mang lại không chỉ là văn chương. Văn chương thì thế giới đã công nhận rồi. Điều quan trọng hơn cả là thông qua Nguyễn Du và Truyện Kiều, thế giới có thể nhìn thấy chiều sâu văn hóa, tâm hồn và phẩm giá của con người Việt Nam.

P.V: Xin trân trọng cảm ơn anh Trần Hữu Tài về cuộc trò chuyện!

ADQuảng cáo

Nguồn: https://baonghean.vn/gap-go-nguoi-so-huu-kho-bau-kieu-lon-nhat-viet-nam-10336579.html