Gen Z thổi sức sống mới cho nhạc cụ dân tộc

Lê Hà Thu vẫn nhớ cảm giác bất ngờ khi thấy một nhóm bạn trẻ nán lại rất lâu sau buổi biểu diễn chỉ để ngắm cây đàn bầu và thử gảy vài nốt nhạc. Có người lần đầu nhìn thấy đàn tranh ngoài đời, có người xin chụp ảnh cùng cây sáo trúc...

Khi nhạc cụ dân tộc gần hơn với người trẻ

Chính suy nghĩ đó đã theo Thu từ những năm còn học phổ thông. Sinh năm 2003, không lớn lên trong một gia đình có truyền thống nghệ thuật nhưng cô sớm gắn bó với đàn bầu và nuôi tình yêu với âm nhạc dân tộc.

Năm lớp 11, nữ sinh Trường THPT Chuyên Hà Nội - Amsterdam đã quyết định thành lập Câu lạc bộ Âm nhạc truyền thống Cầm Ca với mong muốn tạo không gian để những người trẻ yêu nhạc cụ dân tộc có thể gặp gỡ, biểu diễn và cùng lan tỏa tình yêu ấy đến cộng đồng.

Lê Hà Thu - Trưởng nhóm, hiện là sinh viên Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam

Nhiều năm trước, khi theo học đàn bầu, Thu từng có cảm giác lạc lõng. Trong khi các bạn chơi piano, guitar hay violin có nhiều sân khấu biểu diễn và câu lạc bộ để tham gia, những người theo đuổi nhạc cụ dân tộc lại hiếm khi tìm được một không gian dành riêng cho mình.

"Mình nhận ra có rất nhiều bạn biết chơi sáo trúc, đàn tranh hay đàn bầu nhưng ngại thể hiện trước đám đông và cũng không biết tham gia ở đâu. Vì thế mình muốn tạo ra một nơi để các bạn được bước ra ánh sáng", Thu kể.

Từ một nhóm nhỏ ban đầu, Cầm Ca dần trở thành cộng đồng quy tụ khoảng 30 thành viên là học sinh THPT, sinh viên đại học và cả những người đã đi làm. Các thành viên duy trì lịch tập luyện đều đặn mỗi tuần để chuẩn bị cho các chương trình biểu diễn, hoạt động thiện nguyện và các dự án văn hóa cộng đồng.

Những buổi biểu diễn tại trường học, không gian công cộng hay quán cà phê đã giúp các giai điệu dân tộc đến gần hơn với khán giả trẻ. Theo Hà Thu, điều thú vị là nhiều người trẻ hiện nay không hề quay lưng với văn hóa truyền thống như định kiến lâu nay.

"Các nhạc cụ như đàn tranh, đàn bầu hay sáo trúc thật ra rất mới mẻ với giới trẻ. Có nhiều bạn sau khi xem biểu diễn mới lần đầu được nhìn thấy tận mắt nên cực kỳ tò mò và thích thú", Thu nói.

Nhóm có khoảng 30 thành viên, gồm học sinh, sinh viên và người đã đi làm

Sau 16 năm gắn bó với đàn bầu và gần 7 năm xây dựng Cầm Ca, Thu nhận ra bản thân các nhạc cụ dân tộc vốn đã mang sức hấp dẫn riêng. Âm thanh, hình dáng hay cách tạo ra âm thanh của chúng đều đủ sức khơi gợi sự tò mò đối với người trẻ.

Theo Thu, cần thay đổi cách tiếp cận: Âm nhạc truyền thống đôi khi bị đặt trong một không gian quá trang nghiêm nên tạo cảm giác xa cách. Mình muốn đưa nó trở lại đời sống bình thường, gần gũi hơn với người trẻ.

"Tình yêu văn hóa không nhất thiết phải bắt đầu từ những điều lớn lao. Có thể chỉ là một lần lắng nghe tiếng đàn bầu, một buổi thử chơi sáo trúc hay tự tay gảy được vài nốt nhạc đầu tiên. Khi văn hóa hiện diện trong đời sống hằng ngày, nó sẽ luôn có sức sống riêng của mình".

Lê Hà Thu

Vì vậy, thay vì chỉ xuất hiện trên những sân khấu lớn hay trong các chương trình mang tính học thuật, Cầm Ca đưa nhạc cụ dân tộc vào giảng đường, quán cà phê, không gian cộng đồng và cả môi trường số.

Một trong những điều giúp Cầm Ca nhận được sự quan tâm của nhiều bạn trẻ là cách nhóm "làm mới" âm nhạc dân gian. Thay vì chỉ biểu diễn các làn điệu cổ, nhóm thử nghiệm phối lại những ca khúc pop hiện đại hay nhạc phim quen thuộc bằng đàn bầu, đàn tranh, sáo trúc... Sự kết hợp giữa âm hưởng dân gian với tiết tấu đương đại tạo cảm giác vừa quen vừa lạ, giúp khán giả dễ tiếp cận hơn.

Thay vì tìm cách "hiện đại hóa" nhạc cụ dân tộc, Cầm Ca lựa chọn một hướng đi khác: giữ nguyên giá trị cốt lõi nhưng thay đổi cách tiếp cận khán giả.

“Điều chúng mình muốn làm không phải là biến nhạc cụ dân tộc thành một thứ khác, mà là đưa chúng đến gần hơn với đời sống của người trẻ”, Hà Thu chia sẻ.

Nhóm còn tận dụng mạng xã hội để lan tỏa âm nhạc truyền thống thông qua các video ngắn, hình ảnh trực quan và những buổi livestream biểu diễn. Với Hà Thu, công nghệ đã trở thành cầu nối giúp âm nhạc truyền thống tiếp cận công chúng theo cách gần gũi hơn.

"Bình dân học nhạc"

Một trong những dự án cộng đồng được Cầm Ca duy trì suốt nhiều năm qua là "Bình dân học nhạc", hiện đã bước sang mùa thứ 6. Dự án hướng tới những người chưa từng học nhạc lý nhưng vẫn muốn tiếp cận nhạc cụ dân tộc.

Câu lạc bộ Âm nhạc truyền thống Cầm Ca biểu diễn phục vụ khán giả

Những kiến thức vốn mang tính truyền khẩu hoặc khá phức tạp được hệ thống lại theo hướng đơn giản, dễ hiểu để bất kỳ ai cũng có thể bắt đầu. Theo Hà Thu, điều khó nhất với Cầm Ca là thay đổi suy nghĩ của nhiều người rằng, nhạc cụ dân tộc khó học, khó theo đuổi và ít cơ hội phát triển.

Vì thế, nhóm thường xuyên tổ chức các buổi trải nghiệm, nơi người tham gia có thể trực tiếp cầm đàn, thử gảy vài nốt nhạc hay thổi một đoạn sáo ngắn.

“Nhiều bạn ban đầu chỉ đến vì tò mò. Nhưng khi được tự tay chơi thử, các bạn nhận ra nhạc cụ dân tộc không khó và xa cách như mình từng nghĩ”, Thu chia sẻ.

Sau mỗi khóa học, có những người quyết định mua đàn để tiếp tục tập luyện. Với Hà Thu, đó là niềm vui lớn nhất. “Chỉ cần có thêm một người muốn tìm hiểu hoặc gắn bó với nhạc cụ dân tộc lâu dài là mình đã thấy những gì Cầm Ca làm có ý nghĩa rồi”, cô nói.

Theo Hà Thu, người trẻ hôm nay cần trở thành những người đồng sáng tạo. Trong thời đại hội nhập, càng mang tính bản sắc thì văn hóa càng có giá trị. Với tư duy công nghệ, khả năng sáng tạo nội dung và góc nhìn toàn cầu, thế hệ trẻ hoàn toàn có thể biến những giá trị truyền thống thành những sản phẩm văn hóa hấp dẫn.

Thông qua các lớp học cộng đồng, những buổi biểu diễn nhỏ hay các dự án trên mạng xã hội, Cầm Ca mong muốn kéo gần khoảng cách giữa người trẻ với nhạc cụ dân tộc.

Nguồn: https://phunuvietnam.vn/gen-z-thoi-suc-song-moi-cho-nhac-cu-dan-toc-23826053108373369.htm