Giải mã MV gây tranh luận của Sơn Tùng

24 tháng sau Đừng làm trái tim anh đau và 6 năm kể từ lần hợp tác với rapper đình đám Snoop Dogg, Sơn Tùng M-TP mới thật sự trở lại, trong một dự án với quy mô lập tức biến anh thành tâm điểm.

Và cũng chỉ cần 14 tiếng đồng hồ, Come My Way đã cán mốc gần 10 triệu lượt xem trên YouTube, thậm chí leo lên vị trí số 1 trên bảng xếp hạng Video nhạc của YouTube Charts toàn cầu ngày 28/5. Rõ ràng, với những gì đã diễn ra, Sơn Tùng M-TP một lần nữa chứng minh vị trí “độc tôn” của mình tại Vpop, ít nhất là trên phương diện sức hút truyền thông và khả năng tạo hiệu ứng đại chúng.

Bên cạnh âm nhạc, khối lượng chất liệu văn hóa dày đặc trong MV Come My Way cũng trở thành chủ đề được bàn tán, mở ra một “công cuộc giải mã” trên các nền tảng mạng xã hội. Song trong đó, không ít hình ảnh gây tranh luận về mức độ phù hợp, khi Sơn Tùng đưa quá biểu tượng văn hóa Việt vào một bản pop, hip-hop về tình yêu.

Nhiều lớp văn hóa xếp chồng lên nhau

Come My Way không có một câu chuyện liền mạch, thậm chí gần như lược bỏ hoàn toàn yếu tố tự sự. Thay vào đó, MV vận hành như một chuỗi hình ảnh trình hiện văn hóa, nơi nhiều lớp biểu tượng được xếp cạnh nhau: từ dấu ấn Đông Sơn (Chim Lạc), họa tiết rồng thời Lý, các yếu tố dân gian, đến cảnh quan và ký ức quốc gia (Tràng An, Khuê Văn Các).

Ngay từ những giây đầu tiên, bằng một cú revealing shot (cú máy hé lộ), hình ảnh Sơn Tùng M-TP dần xuất hiện trên lưng Chim Lạc, lơ lửng giữa không gian đô thị Los Angeles, đã tạo ấn tượng thị giác mạnh mẽ. Chim Lạc là hình tượng gắn với trống đồng Đông Sơn, thường được xem như biểu trưng cho bản sắc dân tộc, sự linh thiêng và tinh thần Việt Nam cổ xưa.

Come My Way xuất hiện nhiều yếu tố văn hóa, lịch sử.

Sự đối lập giữa biểu tượng văn hóa Việt cổ và không gian hiện đại phương Tây khiến khung hình mang màu sắc huyền ảo, chủ đích tạo nên một lớp đối thoại giữa Việt Nam và thế giới. Bên cạnh đó, chi tiết rồng thời Lý trên khuy cổ và tay áo của Sơn Tùng M-TP cũng gợi đến của mỹ thuật Việt Nam trung đại.

Đáng chú ý, mặt nạ trò Xuân Phả - biểu tượng xuyên suốt của MV và chiến dịch truyền thông, là một chi tiết ẩn chứa thông điệp của Come My Way, thể hiện tham vọng của Sơn Tùng M-TP khi đưa chất liệu văn hóa Việt ra thế giới.

Theo tiến sĩ Hoàng Minh Tường, trong bài đăng trên Tạp chí Di sản Văn hóa, Xuân Phả từng được sử dụng để phản ánh vị thế Đại Việt và quan hệ bang giao, qua cảnh các phương/lân bang đến chầu, múa hát, chúc mừng nhà vua và triều đình sau chiến thắng hoặc trong đại lễ. Nhờ đó, Xuân Phả trở thành một thông điệp về quốc gia Đại Việt độc lập, tự chủ, có vị thế và sức hút trong khu vực.

Bên cạnh đó, Come My Way tiếp tục cài cắm nhiều biểu tượng và yếu tố dân gian Việt vào hệ thống hình ảnh như: Đua bò Bảy Núi (An Giang), xiếc mô tô bay (Tây Nam Bộ), hình tượng trâu ngọc "độ chế" cơ khí, Tràng An hay Khuê Văn Các phiên bản tại chùa Bái Đính.

Ngoài các lớp văn hóa được đan xen, xếp chồng dày đặc, Come My Way còn gây chú ý khi tribute (tri ân, gợi nhắc đến một tác phẩm, biểu tượng có trước) đến nhiều tác phẩm hội họa Việt Nam thế kỷ XX.

Đầu tiên là phân cảnh Sơn Tùng M-TP đứng một mình giữa không gian núi đồi rộng lớn, gợi đến Nhớ một chiều Tây Bắc (1955; tranh sơn mài). Đây là một trong những tác phẩm nổi tiếng của Phan Kế An, ra đời trong bối cảnh ông hoạt động ở chiến khu Việt Bắc thời kháng chiến chống Pháp. Sau đó, MV tiếp tục gợi đến Đất và nước của Nguyễn Quang Thọ (1978; tranh sơn dầu). Bức tranh xoay quanh mối liên hệ mật thiết giữa đất và nước – hai yếu tố nền tảng của đời sống Việt Nam.

Phân đoạn tribute các tác phẩm hội họa trong Come My Way.

Một tác phẩm khác cũng xuất hiện trong MV là Núi đỏ và ngựa trắng của Nguyễn Văn Đa (1986; sơn dầu). Núi đỏ mang cảm giác nóng, rắn và dữ dội; trong khi ngựa trắng gợi sức sống, chuyển động và tự do. Từ đó, tác phẩm diễn tả ý niệm về con người giàu nghị lực, kiên cường và khát khao tự do dù đứng trước những môi trường khắc nghiệt. Cuối cùng là Phố Hàng Mắm của Bùi Xuân Phái (1984; sơn dầu), gợi một Hà Nội cũ, lặng lẽ, đậm dấu vết thời gian nhưng vẫn tràn đầy hồn sống.

Dưới bàn tay của Phương Vũ, các tác phẩm hội họa được tái cấu trúc thành những không gian thị giác giàu chuyển động. Anh lấy những yếu tố cốt lõi của tranh: màu sắc, bố cục, đường nét, không gian và biểu tượng, rồi chuyển hóa chúng thành một môi trường mà người xem như có thể bước vào bên trong.

Bên cạnh đó, MV biến các bức tranh thành những trường cảnh có nhịp điệu liên tục, nơi người xem có thể đi từ bức này sang bức khác mà không bị ngắt quãng.

Tranh luận xoay quanh "Come My Way"

Dù được đầu tư lớn về mặt thị giác, Come My Way vẫn gây tranh luận bởi cách tổ chức hình ảnh có phần ôm đồm. Dễ thấy, MV đưa vào quá nhiều biểu tượng văn hóa, song phần lớn trong số đó chưa tạo được mối liên kết rõ ràng trong đường dây thông điệp. Các hình ảnh có thể gây ấn tượng ở từng khung hình riêng lẻ, nhưng khi đặt cạnh nhau lại dễ tạo cảm giác chồng xếp, phô diễn nhiều hơn là phục vụ cho một ý tưởng trung tâm.

Điểm gây tranh luận khác nằm ở việc MV gần như thiếu một mạch kể chuyện xuyên suốt. Thay vì dẫn người xem qua một hành trình có mở đầu, phát triển và điểm rơi cảm xúc, Come My Way giống như chuỗi cảnh được lắp ghép rời rạc, chủ yếu phục vụ yếu tố thị giác. Cũng từ đó, người xem khó nắm bắt câu chuyện mà MV muốn kể, thậm chí phần nào cảm thấy khó hiểu trước cách các biểu tượng văn hóa được đặt trong sản phẩm.

Sự lệch pha giữa phần nghe và phần nhìn cũng khiến tổng thể trở nên thiếu thuyết phục. Ca khúc vốn là một bản nhạc tình yêu bằng tiếng Anh, xoay quanh lời mời gọi, sự mê đắm và cảm xúc chinh phục đối phương. Trong khi đó, phần hình ảnh lại đi theo hướng trình hiện văn hóa với quy mô lớn, mang màu sắc di sản, bản sắc và biểu tượng dân gian. Chính khoảng cách này khiến MV bị đặt câu hỏi về độ phù hợp, đồng thời nhận về không ít ý kiến trái chiều.

Một trong những chi tiết gây tranh luận khác là hình ảnh Sơn Tùng M-TP đứng trên mô hình chim Lạc. Với nhiều khán giả, việc nam ca sĩ đứng lên hình tượng này bị xem là hành động có phần không phù hợp, chưa đặt chim Lạc trong một vị trí trang trọng, đúng với ý nghĩa văn hóa vốn có.

Chia sẻ với Tri Thức - Znews về vấn đề trên, PGS.TS Trần Hữu Sơn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu ứng dụng văn hóa và du lịch, cho biết chim Lạc được xem là biểu tượng chung mà cả dân tộc hướng tới, vì thế hành động này ảnh hưởng rất nhiều tới khán giả trẻ, những người theo dõi MV.

Hình ảnh gây tranh luận của Sơn Tùng M-TP.

"Đó là niềm tự hào của cả dân tộc Việt. Nền văn hóa Đông Sơn rất lớn mạnh, lâu đời nên niềm tự hào càng lớn hơn. Các nghệ sĩ với sức ảnh hưởng lớn và lượng fan đông đảo phải có trách nhiệm lan tỏa tinh thần yêu nước, bản sắc dân tộc Việt chứ không phải lan tỏa hành động như vậy”, ông nhận định.

Trong khi đó, nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Hùng Vĩ cho rằng đây là thiếu sót nhỏ, ê-kíp của Sơn Tùng cần rút kinh nghiệm. Theo ông, nam ca sĩ không nên có hành động đứng trên một biểu tượng văn hóa. Dù vậy, hành động của giọng ca sinh năm 1994 không đáng bị quy kết hay công kích.

Bên cạnh tranh luận về cách sử dụng biểu tượng văn hóa, một số cảnh trong MV Come My Way của Sơn Tùng M-TP còn bị cho là giống với Open Your Eyes, sản phẩm từng được MONO phát hành trước đó. Trên mạng xã hội, nhiều khán giả chỉ ra hai MV có nét tương đồng ở cách xây dựng không gian thị giác rộng lớn, bố cục nhân vật đứng giữa thiên nhiên, chuyển động máy chậm và màu sắc mang hơi hướm huyền ảo.

Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng những điểm giống nhau này chủ yếu nằm ở cảm quan hình ảnh và phong cách dàn dựng, chưa đủ cơ sở để quy kết là sao chép ý tưởng. Trong các sản phẩm âm nhạc theo hướng art-film, việc sử dụng thiên nhiên, biểu tượng và những khung hình giàu tính trình diễn là lựa chọn không hiếm gặp.