Giải pháp ngăn chặn dịch tả lợn châu Phi

Sau một thời gian tạm lắng, từ tháng 7-2025, dịch tả lợn châu Phi (DTLCP) bất ngờ tái bùng phát và kéo dài, gây thiệt hại nặng nề cho ngành chăn nuôi tại địa phương. Dù các cấp chính quyền, ngành Nông nghiệp và người dân đã nỗ lực ứng phó, dịch bệnh vẫn diễn biến phức tạp, dai dẳng và đặt ra bài toán khó trong công tác khống chế.

Khó ngăn chặn dịch

Sau những bài học đắt giá từ đợt dịch đầu tiên năm 2019, ngành Nông nghiệp đã đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân chủ động triển khai các biện pháp an toàn sinh học. Thậm chí, cơ quan chức năng đã áp dụng nhiều chế tài mạnh tay để xử lý các vi phạm làm lây lan dịch bệnh. Báo cáo từ Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản (Sở Nông nghiệp và Môi trường) cho thấy, trong năm 2025, DTLCP đã bùng phát ở 116 xã, làm chết trên 168 nghìn con lợn, thiệt hại nặng nề cho ngành chăn nuôi.

Điều đáng nói là dịch bệnh vẫn dai dẳng, phát sinh. Ghi nhận từ đầu năm đến nay đã có 6 xã phát sinh ổ dịch gồm: Bình Thuận, Kim Bình, Yên Nguyên, Na Hang, Yên Thành, Linh Hồ. Dù số lượng lợn nhiễm bệnh không nhiều nhưng nguy cơ tái bùng phát diện rộng hoàn toàn có thể xảy ra khi một bộ phận người chăn nuôi và thương lái vẫn bất chấp vì lợi nhuận.

Lực lượng chức năng xã Mậu Duệ xử lý lợn nhiễm dịch.

Ông Vũ Minh Thảo, Trưởng phòng Thú y trăn trở: Tâm lý bán tống bán tháo khi lợn có dấu hiệu nghi ngờ vẫn diễn ra. Thay vì báo cáo cơ quan thú y, nhiều hộ chăn nuôi nhỏ lẻ vì sợ mất trắng đã chọn cách bán chạy. Việc di chuyển lợn bệnh từ vùng này sang vùng khác vô tình biến các phương tiện vận chuyển thành những cỗ máy phát tán virus trên diện rộng.

Bên cạnh tâm lý vớt vát tài sản của một bộ phận người chăn nuôi là thói quen giết mổ lén lút tại các điểm tự phát không đảm bảo vệ sinh dịch tễ cũng là mầm họa khôn lường. Nguồn nước thải và tiết lợn nhiễm bệnh không qua xử lý đúng quy trình chính là mầm mống lây truyền, phát tán dịch bệnh cho các trang trại lân cận.

Ngoài ra việc sử dụng thức ăn thừa chưa qua xử lý nhiệt hoặc lỏng lẻo trong kiểm soát người và phương tiện ra vào khu vực chăn nuôi đang khiến lá chắn an toàn sinh học trở nên mong manh hơn bao giờ hết. Ông Hà Văn Quân, thôn Tân Hoa, xã Tân An cho biết: Gia đình ông chăn nuôi cách biệt hẳn với nơi ở, tuân thủ chặt chẽ các biện pháp phòng, chống dịch bệnh. Tuy nhiên chỉ một lần lơ là, mất cảnh giác ông cho xe của thương lái vào gần khu vực chuồng nuôi dẫn đến dịch phát sinh, thiệt hại cả đàn 8 con lợn có trọng lượng 80 kg/con.

Các bác sĩ thú y đều có nhận định, nếu các nguyên nhân chủ quan có thể khắc phục bằng ý thức, thì yếu tố khách quan lại đang đặt ra bài toán hóc búa cho các nhà khoa học. Đó là sự biến đổi khó lường của virus ASF, chúng không "đứng yên" mà liên tục biến đổi để thích nghi. Gần đây, các chuyên gia ghi nhận sự xuất hiện của các phân type virus mới với độc lực thấp và trung bình, dẫn đến các triệu chứng lâm sàng không điển hình. Lợn nhiễm bệnh không chết ngay lập tức mà ủ bệnh kéo dài, gây khó khăn cho việc phát hiện sớm để cách ly ổ dịch.

Đáng chú ý, dù Việt Nam tự hào là quốc gia tiên phong sản xuất vaccine ASF, thực tế triển khai vẫn đối mặt với những thách thức khổng lồ. Các chủng virus mới khiến vaccine đôi khi không mang lại hiệu quả bảo hộ tuyệt đối; cấu trúc phức tạp và khả năng chịu đựng môi trường cực tốt có thể tồn tại trong thịt đông lạnh trong thời gian dài gây khó cho công tác tiêu độc khử trùng.

Giải pháp chăn nuôi bền vững

Tại phiên họp thường kỳ tháng 2 của UBND tỉnh, lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường đã báo cáo chi tiết về diễn biến phức tạp của DTLCP. Dù không phải là dịch bệnh mới, song với khả năng lây lan nhanh và độc lực biến đổi, không một địa phương nào có thể tự tin khẳng định mình đang ở trong trạng thái an toàn tuyệt đối.

Lực lượng chức năng phun thuốc khử trùng khu vực, phương tiện vận chuyển lợn nhiễm bệnh.

Nguyên nhân cốt lõi khiến dịch bệnh khó kiểm soát là ở lỗ hổng trong chăn nuôi an toàn sinh học, đặc biệt tại các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ nằm xen kẽ trong khu dân cư. Khi mầm bệnh đã tồn tại trong môi trường, chỉ cần một sơ hở nhỏ trong quy trình vệ sinh, virus sẽ ngay lập tức xâm nhập trở lại. Ông Vũ Minh Thảo nhận định: Vaccine hiện nay chưa thể là biện pháp duy nhất thay thế hoàn toàn các biện pháp truyền thống, bởi nó chủ yếu mới chỉ đáp ứng cho nhóm lợn thịt, chưa bảo hộ toàn diện cho đàn lợn giống và lợn nái. Do đó, cái gốc của việc kiểm soát dịch vẫn phải bắt đầu từ ý thức và kỹ thuật an toàn sinh học của người chăn nuôi.

Đồng quan điểm này, ông Nguyễn Ngọc Sáng, Giám đốc HTX Sản xuất chế biến thực phẩm an toàn Sáng Nhung, xã Đông Thọ, chia sẻ kinh nghiệm thực tế: Yếu tố then chốt là phải siết chặt kỷ luật an toàn sinh học từ đội ngũ công nhân đến quy trình nhập - xuất vật tư, phương tiện vận chuyển. Tuy nhiên, ông Sáng cũng nhấn mạnh: Nguyên tắc an toàn sinh học phải hướng tới sự hiệu quả nhưng phải đủ đơn giản để công nhân dễ dàng thực thi. Nếu quy trình quá phức tạp, người lao động dễ nảy sinh tâm lý làm đối phó, tạo ra những khe hở cho virus.

Để cụ thể hóa các giải pháp kỹ thuật, đồng chí Trịnh Văn Bình, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, Sở đang phối hợp với Công ty Cổ phần Kinh doanh thuốc thú y AMAVET triển khai thí điểm mô hình Chăn nuôi lợn không tiếp xúc tại xã Tân Thanh. Đây là mô hình được đánh giá có độ bảo hộ rất cao với các đặc điểm xây dựng lưới chắn triệt để nhằm ngăn chặn tuyệt đối côn trùng, chuột bọ - những vật chủ trung gian truyền bệnh; xây dựng hệ thống rãnh mương chứa nước vôi bao quanh chuồng nuôi, duy trì nồng độ sát khuẩn 24/24 giờ. Đặc biệt, mọi thao tác từ cho ăn, vệ sinh đến tiêm phòng đều được thực hiện qua hệ thống tự động hoặc gián tiếp, tuyệt đối không để công nhân tiếp xúc tay trực tiếp với vật nuôi.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Văn Bình cho rằng: Cuộc chiến với DTLCP không còn là câu chuyện riêng của ngành thú y mà đã trở thành bài kiểm tra về tính kỷ luật của người chăn nuôi và năng lực thích ứng của khoa học. Trong bối cảnh hiện nay, việc thắt chặt quy trình an toàn sinh học là điều kiện cần và việc không ngừng nghiên cứu, cập nhật các biến chủng để cải tiến vaccine chính là điều kiện đủ để ngành chăn nuôi phát triển bền vững.

Bài, ảnh: Đoàn Thư

Nguồn: https://baotuyenquang.com.vn/kinh-te/202603/giai-phap-ngan-chan-dich-ta-lon-chau-phi-45467d4/