Giảm nghèo đa chiều: Từ chủ trương đến thực tiễn

Sau sáp nhập, công tác giảm nghèo ở Lào Cai bước sang một giai đoạn mới: rộng hơn về địa bàn, đa dạng hơn về điều kiện và quyết liệt hơn về cách làm. Từ bản người Mông trên đỉnh Cu Vai đến những bản Dao bên dãy Nhìu Cồ San, từ vùng quế trùng điệp Văn Yên đến các tổ dân phố ven sông Hồng của phường trung tâm, công cuộc giảm nghèo đa chiều ở Lào Cai đang được triển khai đồng bộ, lấy người dân làm trung tâm với quyết tâm cao của cả hệ thống chính trị.

Quyết tâm giảm nghèo đồng bộ và toàn diện

Theo công bố của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Lào Cai tại Lễ phát động ủng hộ Quỹ “Vì người nghèo” năm 2026, đến hết năm 2025, toàn tỉnh còn 22.944 hộ nghèo, chiếm 5,5% và 24.685 hộ cận nghèo, chiếm 5,93%. Phần lớn số hộ nghèo tập trung tại 23 xã vùng cao, biên giới với tỷ lệ từ 20 - 40%.

Hộ nghèo xã Chấn Thịnh được hỗ trợ bò giống để phát triển chăn nuôi.

Thách thức đối với công tác giảm nghèo càng lớn hơn khi từ ngày 15/02/2026, theo Nghị định số 351/2025/NĐ-CP, chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2026 - 2030 được điều chỉnh tăng. Theo đó, chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn nâng từ 1,5 triệu đồng lên 2,2 triệu đồng/người/tháng. Việc thay đổi “thước đo” đồng nghĩa số hộ nghèo, cận nghèo theo chuẩn mới sẽ tăng lên, đòi hỏi cách tiếp cận giảm nghèo tiếp tục triển khai quyết liệt và toàn diện hơn.

Không chỉ dừng ở nâng cao thu nhập, giảm nghèo đa chiều còn gắn với bảo đảm các dịch vụ xã hội cơ bản như y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch, vệ sinh và thông tin.

Ảnh minh họa.

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Lào Cai lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 xác định quan điểm “lấy con người làm trung tâm”, chăm lo toàn diện 7 trụ cột hạnh phúc gồm: y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch, điện, thông tin và việc làm - thu nhập. Lào Cai cũng là địa phương đầu tiên trong cả nước triển khai Chỉ số Hạnh phúc, hiện đạt 68,3%, phản ánh rõ định hướng phát triển lấy chất lượng sống của người dân làm thước đo.

Quang cảnh Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Lào Cai lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030.

Cụ thể hóa mục tiêu đó, UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch số 138/KH-UBND về thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững năm 2026 với tổng kinh phí dự kiến hơn 5.181 tỷ đồng. Trong đó, ngân sách Nhà nước khoảng 4.328 tỷ đồng, phần còn lại huy động từ nguồn xã hội hóa và các nguồn hợp pháp khác.

Tỉnh đặt mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2021 - 2025 từ 1,5% trở lên; riêng khu vực đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giảm từ 2,25% trở lên.

Tỉnh tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp để đạt mục tiêu giảm nghèo năm 2026.

Cùng với đó, Quyết định số 16/2026/QĐ-TTg về nguyên tắc phân bổ ngân sách trung ương tiếp tục ưu tiên nguồn lực ở mức cao nhất cho các xã, thôn đặc biệt khó khăn, vùng biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Nguồn lực ngân sách trung ương tiếp tục được ưu tiên cho các xã, thôn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Sinh kế đa dạng trên những tầng đất quê hương

Xã Mường Bo, nơi trên 97% dân số là người dân tộc thiểu số, từng được xem là “lõi nghèo”, nay đã trở thành “miền quê đáng sống”.

Từ nguồn vốn các chương trình mục tiêu quốc gia, địa phương đã phát triển nhiều mô hình kinh tế hiệu quả như trồng cây ăn quả, trồng nấm, du lịch cộng đồng… góp phần tạo sinh kế ổn định cho người dân. Năm 2025, thu nhập bình quân đầu người đạt 40 triệu đồng/năm; tỷ lệ giảm hộ nghèo giai đoạn 2021 - 2025 đạt 8,7%/năm.

Ông Nguyễn Trung Kiên - Bí thư Đảng ủy xã Mường Bo

Người dân xã Mường Bo thu hoạch nấm hương tươi.

Đa chiều trong giảm nghèo trước hết là đa dạng sinh kế. Tại xã Phong Dụ Thượng, mô hình quế hữu cơ, chăn nuôi đại gia súc kết hợp trồng dược liệu dưới tán rừng đang tạo ra “mạng lưới” thu nhập đan xen cho người dân.

Ở xã Lâm Thượng, nhiều sản vật địa phương như măng mai, vịt bầu, gạo nếp được đưa vào chuỗi OCOP, từng bước nâng cao giá trị hàng hóa.

Tại Trạm Tấu, hướng chuyển đổi cây trồng trên đất dốc - từ ngô, lúa kém hiệu quả sang khoai sọ, sơn tra, măng tre Bát độ - đang góp phần thay đổi diện mạo kinh tế ở địa phương từng thuộc nhóm nghèo nhất cả nước.

Trong khi đó, tại các xã Nậm Có, Lâm Giang, các chương trình vay vốn ưu đãi trở thành “đòn bẩy” giúp hàng trăm hộ dân phát triển sản xuất, vươn lên thoát nghèo.

Hỗ trợ con giống cho hộ nghèo ở Phong Dụ Hạ.

Tại xã Phong Dụ Hạ, năm 2025 có 38 hộ thoát nghèo, đưa tỷ lệ hộ nghèo giảm còn 1,99%; tỷ lệ giảm nghèo đa chiều đạt 2,24%. Theo lãnh đạo địa phương, quan điểm xuyên suốt là “hỗ trợ có điều kiện”, lấy sự chủ động của người dân làm nền tảng cho giảm nghèo bền vững.

Ông Đỗ Quang Trung - Bí thư Đảng ủy xã Phong Dụ Hạ cho biết: Trên cơ sở nguồn lực của Nhà nước, người dân phải chủ động đối ứng, thay đổi tư duy và cách làm thì mới có thể thoát nghèo bền vững. Việc lựa chọn các hộ hưởng lợi được thực hiện công khai, dân chủ thông qua bình xét tại thôn, bản; các hộ cũng phải cam kết làm chuồng trại, tham gia tập huấn để nâng cao kỹ thuật chăn nuôi.

Thôn Thác Tiên, xã Mỏ Vàng ngày càng xuất hiện nhiều ngôi nhà được xây dựng khang trang.

Tại thôn Thác Tiên, xã Mỏ Vàng, diện mạo nông thôn đang đổi thay rõ nét với 100% đường liên thôn được bê tông hóa, 88,4% nhà ở kiên cố và 100% hộ dân được sử dụng điện thường xuyên. Động lực lớn nhất cho sự đổi thay ấy đến từ cây quế - loại cây trồng chủ lực của địa phương.

Ông Đặng Nho Hưng - Bí thư Chi bộ thôn Thác Tiên, chia sẻ: “Thác Tiên hôm nay đã có những tỷ phú, triệu phú, phần lớn nhờ hơn 1.500 ha quế. Người dân được hướng dẫn kỹ thuật sản xuất quế hữu cơ để nâng cao giá trị sản phẩm. Hạ tầng giao thông thuận lợi cũng giúp việc sản xuất, tiêu thụ hiệu quả hơn”.

Khi du lịch cộng đồng mở lối giảm nghèo

Nếu sinh kế nông - lâm nghiệp được xem là “trục dọc” của giảm nghèo, thì du lịch cộng đồng đang trở thành “trục ngang” mở ra dư địa phát triển mới cho các xã vùng cao, biên giới.

Ngày 24/3/2026, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 780/QĐ-UBND chuyển hạng Khu bảo tồn thiên nhiên Bát Xát thành Vườn quốc gia Bát Xát - vườn quốc gia thứ 36 của Việt Nam, có diện tích hơn 18.510 ha trên địa bàn các xã Mường Hum, Dền Sáng và Y Tý. Từ một khu bảo tồn thiên nhiên được thành lập năm 2016, nơi đây đang dần trở thành “lá phổi xanh” cấp quốc gia và là lợi thế quan trọng để phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng ở vùng cao biên giới.

Khu bảo tồn thiên nhiên Bát Xát được thành lập năm 2016.

Báo cáo tại buổi làm việc của Thường trực Tỉnh ủy với cụm 7 xã ngày 12/5/2026 cho thấy nhiều tín hiệu tích cực từ hướng đi này. Xã Dền Sáng năm 2025 đón hơn 40.000 lượt khách, doanh thu đạt 12,2 tỷ đồng; xã Y Tý trong 4 tháng đầu năm 2026 đón trên 16.000 lượt khách với doanh thu gần 20 tỷ đồng.

Cùng với phát triển du lịch cộng đồng, sản xuất nông nghiệp của cụm 7 xã cũng chuyển dịch theo hướng hàng hóa gắn với chương trình OCOP. Toàn cụm hiện có 47 sản phẩm OCOP 3 sao; hình thành vùng rau ôn đới tại Y Tý, vùng chuối A Mú Sung - Trịnh Tường, vùng chè và lê tại Mường Hum. Nhờ đó, tỷ lệ giảm nghèo bình quân của cụm đạt từ 2 - 3%/năm.

Quang cảnh buổi tập huấn phát triển du lịch cộng đồng.

Ở Dền Sáng, giảm nghèo giờ đây không chỉ là câu chuyện “trồng cây gì, nuôi con gì”, mà còn là hành trình đưa một bản làng vùng cao trở thành điểm đến du lịch.

Trong các ngày 06 - 07/5/2026, tại Ban Quản lý Vườn quốc gia Bát Xát, dự án “Thúc đẩy bình đẳng giới thông qua nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất nông nghiệp và phát triển du lịch - GREAT 2” do Công ty TNHH Clickable Việt Nam phối hợp với Vườn quốc gia Bát Xát và UBND xã Dền Sáng tổ chức đã đào tạo 45 cán bộ, hướng dẫn viên và porter tại Dền Sáng, Y Tý, Mường Hum về tiêu chuẩn an toàn trong du lịch mạo hiểm, kỹ năng trekking và leo núi an toàn.

Từ những lớp tập huấn như vậy, nhiều lao động địa phương - đặc biệt là phụ nữ và thanh niên dân tộc thiểu số - có thêm cơ hội tham gia chuỗi dịch vụ du lịch, từng bước tạo sinh kế mới ngay trên quê hương mình.

Đông đảo người dân và du khách tham gia Lễ hội Văn hóa truyền thống cộng đồng các dân tộc xã Dền Sáng năm 2026.

Trước đó, trong các ngày 27 - 28/02/2026, xã Dền Sáng tổ chức Lễ hội Văn hóa truyền thống cộng đồng các dân tộc Xuân Bính Ngọ 2026 - lễ hội lớn đầu tiên sau sáp nhập, thu hút đông đảo du khách. Từ những hoạt động du lịch cộng đồng, nhiều phụ nữ Dao đỏ, H’Mông, Giáy giờ đây không chỉ gắn bó với ruộng nương, nghề thêu truyền thống mà còn trở thành chủ homestay, hướng dẫn viên, porter, tạo thêm nguồn thu nhập ngay tại địa phương.

Đồng chí Bí thư Tỉnh ủy Dương Quốc Huy phát biểu kết luận buổi làm việc với Thường trực Đảng ủy cụm 7 xã khu vực phía Bắc của tỉnh.

Về định hướng phát triển du lịch, đồng chí Dương Quốc Huy, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Lào Cai đề nghị các địa phương bám sát quy hoạch, tập trung khai thác hiệu quả giá trị văn hóa truyền thống, bản sắc dân tộc và cảnh quan thiên nhiên đặc sắc để phát triển du lịch bền vững. Trong đó, cần tiếp tục làm nổi bật các sản phẩm du lịch đặc trưng như du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm văn hóa, lễ hội và ẩm thực.

Đến nay, 100% hộ nghèo, cận nghèo và đối tượng bảo trợ xã hội trên địa bàn tỉnh đã được cấp thẻ bảo hiểm y tế; khoảng 62.000 người hưởng trợ cấp bảo trợ xã hội hằng tháng.

Giai đoạn 2021 - 2025, toàn tỉnh giải quyết 78.525 lượt hồ sơ người có công, chi trả trợ cấp thường xuyên cho hơn 8.000 người; bình quân mỗi năm đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho trên 30.000 lao động. Cùng với đó, hơn 26.000 căn nhà đã được hỗ trợ xây dựng cho người có công, hộ nghèo, cận nghèo và các hộ bị ảnh hưởng bởi thiên tai.

Với mục tiêu năm 2026 giảm tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh từ 1,5% trở lên, riêng vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giảm từ 2,25% trở lên, Lào Cai đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu nâng cao chất lượng sống cho người dân, hướng tới xây dựng một vùng đất biên cương "xanh, hài hòa, bản sắc và hạnh phúc".​

​

​

​

​

​

Nguồn: https://baolaocai.vn/giam-ngheo-da-chieu-tu-chu-truong-den-thuc-tien-post899942.html