Gìn giữ hồn cốt văn hóa Thái Nguyên

Tỉnh Thái Nguyên có hơn 414.000 hộ, gần 1,8 triệu người thuộc 39 dân tộc cùng đoàn kết sinh sống tại 92 phường, xã. Các dân tộc có số dân đông là: Kinh, Tày, Nùng, Dao, Sán Dìu, Sán Chay, Mông... Sự đa dạng các dân tộc tạo nên một không gian văn hóa phong phú, giàu bản sắc. Chính điều này đã làm nên một kho tàng di sản văn hóa phi vật thể lớn được đồng bào các dân tộc gìn giữ, trao truyền, phát huy giá trị qua bao đời nay.

Nhiều nghi lễ được các nghệ nhân tỉnh Thái Nguyên thực hành trình diễn phục vụ du khách tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam.

Hiện trên địa bàn tỉnh có 754 di sản văn hóa phi vật thể đang được đồng bào gìn giữ, trao truyền, phát huy giá trị, trong đó có 45 di sản cấp quốc gia đã được công nhận. Đặc biệt, thực hành then của người Tày, Nùng, Thái được UNESCO ghi danh vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Đó là minh chứng cho sức sống bền bỉ của văn hóa truyền thống. Đến nay trên địa bàn tỉnh đã có 3 người được Nhà nước vinh danh Nghệ nhân Nhân dân, 19 người được vinh danh Nghệ nhân Ưu tú. Các nghệ nhân là những người có đóng góp quan trọng trong hành trình bảo tồn, gìn giữ, trao truyền di sản.

Các nghệ nhân phần nhiều đã cao tuổi, nhưng họ là cầu nối giữa quá khứ, hiện tại và tương lai. Họ là người lưu giữ ký ức văn hóa và trực tiếp truyền dạy lại cho thế hệ trẻ. Ví như cụ Miêu Thị Nguyện, người dân tộc Sán Dìu ở xóm Na Quán, xã Nam Hòa. Cụ sưu tầm, chép tay hơn 5.000 bài hát soọng cô và dạy lại cho bà con trong vùng. Cụ Ma Đình Được, người dân tộc Tày ở xóm Hoàng Hà, xã Phú Đình, trong gần 30 năm qua cụ đã làm được hơn 1.000 cây đàn tính. Rồi Nghệ nhân Nhân dân Hoàng Thị Bích Hồng, với vai trò Chủ nhiệm Câu lạc bộ Hát then tỉnh đã truyền dạy hát then, đàn tính cho hàng trăm người lớp sau.

Trong cộng đồng các dân tộc ở Thái Nguyên đều có những truyền nhân đang hằng ngày lặng lẽ gìn giữ, trao truyền nét đẹp văn hóa phi vật thể của dân tộc mình cho lớp sau. Họ làm công việc này như một bản năng sinh tồn của cộng đồng dân tộc, đồng thời là trách nhiệm tự thân, không nặng nề về thời gian, kinh tế.

Đặc biệt có sự quan tâm hỗ trợ của Nhà nước, nhiều nét đẹp văn hóa phi vật thể trong đồng bào được bừng sáng trở lại. Và từ các nguồn vốn hỗ trợ của Nhà nước và xã hội hóa, nhiều đề tài khoa học về di sản văn hóa phi vật thể được triển khai, mang lại hiệu quả thiết thực.

Các hoạt động nghiên cứu, bảo tồn âm nhạc dân gian, phục dựng lễ hội, nghi lễ… không chỉ dừng lại ở việc “lưu giữ”, mà còn hướng tới “sống hóa” di sản trong đời sống hiện đại. Sau mỗi lần phục dựng, ý thức của người dân trong việc gìn giữ, trao truyền di sản được nâng lên rõ rệt.

Trong những năm gần đây, tiêu biểu phải kể đến việc phục dựng đám cưới của người Tày ở xã Lam Vỹ; Lễ Cầu mùa của người Sán Dìu ở xã Vô Tranh; Lễ Cấp sắc của người Nùng Phàn Sình ở xã Nam Hòa. Cùng với đó là đề án bảo tồn, phát huy di sản then, hát lượn cọi, lượn slương trong đồng bào Tày. Thông qua đó, những nghi thức lễ của đồng bào được tái hiện, giúp cộng đồng hiểu rõ hơn về giá trị văn hóa của dân tộc mình, từ đó nâng cao ý thức gìn giữ.

Các lễ hội truyền thống được phục dựng và duy trì thường niên cũng góp phần quan trọng trong việc bảo tồn di sản. Những lễ hội như Chợ tình Xuân Dương, Lồng tồng, Mù Là… được tổ chức hằng năm đáp ứng một phần nhu cầu hưởng thụ văn hóa của đồng bào các dân tộc, đồng thời tạo không gian cho đồng bào giao lưu, kết nối cộng đồng.

Trong bối cảnh hội nhập và phát triển, di sản văn hóa phi vật thể đứng trước nhiều thách thức. Nhưng bằng sự vào cuộc của các cấp, ngành liên quan, trực tiếp là đồng bào các dân tộc, những di sản văn hóa phi vật thể tiếp tục được phục dựng bản sắc gốc, được trao truyền, gìn giữ, phát huy giá trị.

Nguồn: https://baothainguyen.vn/van-hoa/202603/gin-giu-hon-cot-van-hoa-thai-nguyen-df22a3f/