Gìn giữ “mạch sống” giữa vùng cao Đakrông

Tại điểm Cupua, thôn Vùng Kho, xã Đakrông, tỉnh Quảng Trị, có thời điểm vào giữa mùa khô, dòng sông dưới chân bản gần như cạn trơ đá, song từ sự chung sức của người dân cùng sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế, một công trình nước tự chảy đã được hình thành. Công trình không chỉ giúp bảo đảm nguồn nước sinh hoạt ổn định cho người dân mà còn mở ra hướng đi bền vững trong thích ứng với biến đổi khí hậu tại khu vực vùng cao.

Sự khắc nghiệt của biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu với những đợt nắng nóng kéo dài đang khiến tình trạng thiếu nước sinh hoạt tại nhiều vùng miền núi ngày càng trở nên nghiêm trọng. Tại điểm Cupua, thôn Vùng Kho, xã Đakrông, tỉnh Quảng Trị có thời điểm vào giữa mùa khô, dòng sông dưới chân bản gần như cạn trơ đá. Với 11 hộ dân sinh sống nơi đây, đó không chỉ là sự thiếu hụt nguồn nước mà còn kéo theo hàng loạt khó khăn trong sinh hoạt thường ngày.

Chị Ngô Thị Bích (36 tuổi) nhớ lại quãng thời gian trước đây, mỗi ngày chị đều phải dậy từ rất sớm để xuống sông gùi nước về phục vụ sinh hoạt gia đình. Chồng đi làm xa, mọi việc trong nhà gần như dồn lên vai chị. “Lấy nước là công việc quen thuộc của phụ nữ ở đây. Nhưng nước nặng lắm, đi bộ giữa trời nắng rất vất vả mà mỗi lần chỉ mang được ít nước về dùng,” chị Bích chia sẻ.

Chị Ngô Thị Bích chia sẻ về những khó khăn khi đi lấy nước vào mùa khô.

Theo người dân địa phương, những năm gần đây, tác động của biến đổi khí hậu khiến thời tiết tại khu vực miền núi Quảng Trị ngày càng khắc nghiệt. Mùa khô kéo dài, nắng nóng gay gắt khiến nguồn nước sinh hoạt vốn đã thiếu thốn lại càng bấp bênh hơn. Có thời điểm vào các tháng 6 và 7, dòng sông gần như cạn kiệt hoàn toàn.

Từ thực tế đó, người dân điểm Cupua đã cùng nhau bàn bạc, thống nhất đề xuất phương án dẫn nước tự chảy từ đầu nguồn trên núi về khu dân cư. Với sự hỗ trợ kỹ thuật và vật tư từ Plan International Việt Nam trong khuôn khổ Chương trình “Tiến về phía trước” do Chính phủ Ireland tài trợ thông qua Đại sứ quán Ireland tại Việt Nam, công trình nước tự chảy dần được hình thành.

Hệ thống gồm gần 3.000m đường ống HDPE, đập và hố thu nước đầu nguồn, điểm lấy nước cùng bồn chứa dung tích 1.500 lít. Điều đáng nói, phần lớn các hạng mục như giải phóng mặt bằng, kéo ống, nạo vét đập hay làm nhà tắm đều do chính người dân đóng góp ngày công thực hiện.

Sau thời gian triển khai, công trình hoàn thành vào tháng 5/2025, mang nguồn nước sạch ổn định đến cho 52 nhân khẩu tại điểm Cupua và các hộ dân lân cận. Trong đó có cả người khuyết tật - nhóm đối tượng trước đây gặp nhiều khó khăn nhất trong việc tiếp cận nguồn nước.

Nâng cao chất lượng đời sống

Không chỉ dừng ở việc xây dựng, người dân còn chủ động thành lập nhóm quản lý và duy tu hệ thống nước gồm 4 thành viên. Chị Ngô Thị Bích được giao phụ trách quản lý quỹ bảo dưỡng công trình, theo dõi các khoản chi sửa chữa và thông báo cho cộng đồng khi hệ thống xảy ra sự cố. Mỗi tháng, các hộ dân cùng đóng góp 10.000 đồng để duy trì hoạt động của công trình. Hằng tháng, các thành viên trong nhóm tiếp tục kiểm tra đường ống, vệ sinh khu vực đầu nguồn, gia cố các vị trí có nguy cơ hư hỏng trong mùa mưa lũ.

“Các hộ gia đình không chỉ đóng quỹ mà còn rất có ý thức giữ gìn hệ thống nước. Chúng tôi thường xuyên lên đầu nguồn cách đây hơn 3 cây số để dọn dẹp, kiểm tra đường ống. Chúng tôi được hỗ trợ bước đầu rồi thì việc giữ gìn, duy trì công trình là trách nhiệm của cả cộng đồng,” chị Bích nói.

Từ ngày có hệ thống nước tự chảy, người dân không còn thấp thỏm lo thiếu nước vào mùa khô; trẻ em, người già có thể sử dụng nước sạch ngay tại khu dân cư mà không phải đi xa như trước.

Theo đánh giá của địa phương, sự tham gia chủ động của người dân, đặc biệt là phụ nữ, không chỉ giúp công trình vận hành hiệu quả mà còn tạo sự gắn kết, nâng cao ý thức cộng đồng trong bảo vệ nguồn nước và thích ứng với biến đổi khí hậu. Từ ngày có hệ thống nước tự chảy, cuộc sống của các hộ dân vùng cao Đakrông từng bước ổn định hơn. Người dân không còn thấp thỏm lo thiếu nước vào mùa khô; trẻ em, người già có thể sử dụng nước sạch ngay tại khu dân cư mà không phải đi xa như trước.

Chia sẻ trong chuyến thăm vùng dự án, anh Hồ Ê Nót, một trong những hộ dân được hưởng lợi từ công trình cho biết, điều quan trọng nhất là người dân được tham gia ngay từ đầu trong quá trình xây dựng và quản lý công trình. “Phải cùng làm, cùng đóng góp thì bà con mới có trách nhiệm giữ gìn để công trình bền vững lâu dài,” anh nói.

Theo bà Edel Cribbin, Trưởng Bộ phận Hợp tác Phát triển, Đại sứ quán Ireland tại Việt Nam, Ireland luôn mong muốn các chương trình hỗ trợ phát triển không chỉ góp phần giải quyết khó khăn trước mắt mà còn tăng cường năng lực tự lực, tự phát triển của cộng đồng địa phương.

Trong quá trình hợp tác tại Việt Nam, Ireland ưu tiên các lĩnh vực như sinh kế bền vững, tăng quyền năng kinh tế cho phụ nữ và bảo vệ môi trường. Thông qua Chương trình “Tiến về phía trước”, Chính phủ Ireland cùng Plan International Việt Nam kỳ vọng sẽ tiếp tục đồng hành cùng các cộng đồng dễ bị tổn thương trong thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời thúc đẩy các giải pháp phát triển do chính người dân cùng xây dựng, vận hành và gìn giữ.

Giữa vùng cao Đakrông còn nhiều khó khăn, công trình nước tự chảy hôm nay không chỉ mang ý nghĩa cải thiện điều kiện sinh hoạt, mà còn cho thấy hiệu quả của những mô hình phát triển dựa vào cộng đồng - nơi người dân vừa là đối tượng thụ hưởng, vừa là chủ thể trực tiếp gìn giữ thành quả cho tương lai lâu dài.

Nguồn: https://daibieunhandan.vn/gin-giu-mach-song-giua-vung-cao-dakrong-10418565.html