Ngồi xuống cạnh bà Lạc, tôi bị thu hút bởi ngón trỏ được quấn chặt một lớp vải rất dày, gọi là đồ bảo hộ của những người làm nghề vót tre. Vừa nói, bà vừa đưa 2 bàn tay ra cho tôi xem. Những ngón tay gầy guộc, sạm màu, có vô số vết cắt li ti chồng chéo lên nhau. Ở các đầu ngón tay, lớp da đã mòn đi rồi lại dày lên thành những mảng chai cứng. “Làm nghề này tay ai cũng xấu hết chơn á con ơi”, bà Lạc cười lớn nói.
Bà Lạc kể, trước đây, ở xóm này, đâu đâu cũng nghe tiếng dao vót tre, những bó tre chất đầy trước sân. Bà và những người em của bà lớn lên cùng với nghề này. “Nghề được truyền lại từ thời ông nội tôi. Ngoài vót đũa, vót cần câu, vót câu cắm rào vịt thì ông của tôi còn đan lọp tre để bán cho người ta đi bắt cá. Tới đời cha mẹ rồi đời của mấy chị em tôi, ai cũng sống khấm khá bằng nghề. Từ nhà cửa, xe cộ, rồi đồ đạc trong nhà được mua sắm đầy đủ cũng nhờ cái nghề này mà có”, bà Lạc nói.
Nói dứt câu, bà Lạc đứng dậy dẫn tôi vào bên trong nhà, bà mở tủ lấy ra vài chiếc lọp tre đã ngả màu do ông nội và cha bà đan. Khoảnh khắc nhìn người phụ nữ tuổi gần 60 vuốt tay nhẹ lên những chiếc lọp tre, tôi cảm nhận sự mến tiếc của bà đối với nghề truyền thống của gia đình. “Tụi nhỏ lớn lên đi học rồi làm xa nhà, có đứa lấy vợ, lấy chồng rồi cũng đi làm ăn xa. Nghề này giờ thu nhập không còn cao như trước nên không thể kêu chúng tiếp tục gắn bó được”, bà Lạc thở dài nói.
Câu chuyện về những người trẻ tiếp nối nghề truyền thống khiến không khí bỗng chùng xuống. So với niềm vui, sự tò mò, háo hức ban đầu khi đến nhà bà Lạc thì giờ đây lòng tôi lại nặng trĩu bởi những trăn trở. Rồi đây, khi những người giữ nghề như bà không còn thì liệu những nghề truyền thống này có còn được duy trì nữa không?
Thế nhưng, giữa những trăn trở ấy, bà Lạc lại nhắc đến một người với đầy sự hy vọng. Đó là cháu gái tên Thị Bé Thu. Dù còn nhỏ nhưng Thu lại rất yêu thích việc vót tre và theo mẹ học nghề từ sớm. Đi cùng với bà Lạc, chúng tôi đến ngôi nhà bên cạnh. Vừa bước vào sân, tôi có cảm giác như đang nhìn thấy hình ảnh ở căn nhà của bà Lạc, chỉ khác là nơi đây đông vui hơn. Dưới mái hiên nhỏ, những bó tre được xếp gọn thành từng chồng. Tiếng dao lách cách vang lên liên hồi khi 3 người ngồi quây quần bên nhau, mỗi người một việc.
Gia đình của chị Thị Ngọc cùng nhau vót tre để tạo nên những sản phẩm thủ công. Ảnh: TƯỜNG VI
Chị Thị Ngọc - mẹ Thu thoăn thoắt vót những thanh tre vừa chẻ thành những chiếc đũa đều nhau. Bên cạnh, Thu đang tỉ mỉ lựa từng cây đũa đạt yêu cầu bó lại thành từng chục. Ngồi cạnh mẹ con chị Ngọc là anh Danh Chầm, đang vót những thanh tre dài hơn để tạo thành cây câu. Khung cảnh ấy khiến tôi bất giác liên tưởng đến những gì bà Lạc vừa kể về một thời cả xóm cùng làm nghề. Dù không còn rộn ràng như trước, nhưng trong khoảng sân nhỏ này, nghề vót tre vẫn hiện diện như một phần không thể thiếu trong nếp sinh hoạt của gia đình.
Tiến lại gần chỗ Thu, tôi thấy cô bé gần như không để ý đến sự xuất hiện của người lạ. Đôi mắt em chăm chú dõi theo từng đường dao trên thanh tre nhỏ. Mỗi lần đưa dao vót xong một đoạn, Thu lại nghiêng đầu ngắm nghía thành quả rồi đưa mắt nhìn sang mẹ. Khi nhận được cái gật đầu của chị Ngọc, Thu mới đặt dao để tiếp tục vót.
Nhìn con gái với ánh mắt tự hào, chị Ngọc kể, Thu bắt đầu học nghề từ khi còn tiểu học. “Ban đầu, Thu chỉ làm những việc đơn giản như phụ lựa tre, gom tre hay mang sản phẩm ra phơi. Lớn hơn một chút, bé bắt đầu học chẻ tre, làm cây câu, cây cắm rào vịt. Hiện, Thu đã được học làm sản phẩm khó nhất là đũa tre. Vót đũa khó hơn làm cây câu hay cây cắm rào vịt nhiều. Đũa phải đều tăm tắp, chỉ cần lệch một chút là người ta trả hàng lại liền. Giờ ở đây chỉ có tôi là làm đũa tre, mọi người thì phụ làm những sản phẩm khác”, chị Ngọc bộc bạch.
Khi được tôi hỏi về lý do yêu thích công việc này, Thu đặt dụng cụ vót tre xuống đất, chạy nhanh vào nhà lấy ra một chiếc cần câu nhỏ rồi đưa cho tôi. Thu cười tươi rói và nói: “Đây là món đồ chơi hiếm hoi mà em còn giữ lại được. Ngày bé, ông của em làm cho em nhiều món đồ chơi bằng tre nên có thể nói em lớn lên với phần lớn ký ức là tre và những sản phẩm thủ công bằng tre. Tuy công việc này có hơi cực nhưng mỗi khi làm em lại có cảm giác thân thuộc, hơn hết là cảm nhận mình còn được gần gũi với những thế hệ trước của gia đình. Sau khi học hết cấp 3, em sẽ tiếp tục phát triển nghề truyền thống của gia đình”.
Cuộc trò chuyện giữa tôi và Thu dang dở bởi tiếng trò chuyện rôm rả từ xa vọng đến. Không lâu sau, họ xuất hiện ngay trong sân nhà chị Ngọc, đi cùng là chị Nguyễn Thị Xuyên - Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Hòa Thuận. Chị Xuyên đi trước, vừa bước vào vừa giới thiệu ngắn gọn từng người trong nhóm. Họ là những phụ nữ trẻ trong ấp, có người trước đây làm ruộng, có người làm thời vụ, nay đến để học nghề vót tre, trước mắt là phụ việc cho chị Ngọc, lâu dài có thể nhận hàng về làm tại nhà, kiếm thêm thu nhập.
Chị Nguyễn Thị Xuyên (bìa phải) đến thăm gia đình chị Thị Ngọc. Ảnh: TƯỜNG VI
Chị Ngọc đứng nhanh dậy, dẫn các chị em vào bên trong. Trên chiếc bàn gỗ đã cũ, những con dao nhỏ, những thanh tre vừa chẻ được xếp ngay ngắn. Chị cầm từng dụng cụ lên giới thiệu, hướng dẫn cách cầm dao, cách lựa mắt tre, cách vót sao cho đều tay. Nhìn khung cảnh ấy, chị Xuyên không giấu được niềm vui. Chị đứng lặng một lúc rồi quay sang tôi rồi nói: “Thấy chị em trẻ yêu thích nghề này như vầy tôi mừng lắm. Bởi giữ được một nghề truyền thống không chỉ là giữ được kế sinh nhai cho bà con mà còn là giữ lại một phần ký ức, một phần văn hóa của địa phương. Với bà con nơi đây, đây không chỉ là một công việc mà là cái hồn của xóm ấp. Nếu một ngày tiếng dao vót tre không còn vang lên nữa thì rất đáng tiếc. Thời gian tới, Hội Liên hiệp Phụ nữ xã tiếp tục phối hợp với các ban, ngành, đoàn thể vận động người dân tham gia học nghề, hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn vay để mở rộng sản xuất, đồng thời tìm thêm đầu ra cho sản phẩm, kết nối với các cơ sở thu mua và các kênh tiêu thụ phù hợp”.
Lòng tôi nhẹ đi phần nào khi biết nghề vót tre ở Xẻo Cui đang dần nhận được sự quan tâm của chính quyền địa phương và các tổ chức đoàn thể. Giữa những nỗi lo về đầu ra, về lớp người kế nghiệp hay sự cạnh tranh của các sản phẩm công nghiệp, vẫn còn đó những người đang cố gắng níu giữ nghề bằng những hành động cụ thể. Các nghề truyền thống như đang âm thầm chống chọi với sự khắc nghiệt của thời gian để không bị lãng quên, để còn được nhắc nhớ trong đời sống hiện đại thay vì chỉ còn tồn tại trong ký ức của những người lớn tuổi.
Nguồn: https://baoangiang.com.vn/giu-hon-nghe-xua-a491112.html
