'Giữ lửa' nghề làm cối đá ở Thoại Sơn, An Giang

Đầu năm Bính Ngọ, ông Nguyễn Ngọc Sĩ - một trong số ít người còn gắn bó với nghề làm cối đá truyền thống tại núi Sập (xã Thoại Sơn, tỉnh An Giang) - tất bật với các đơn hàng để kịp giao cho khách.

Báo Tuổi Trẻ•19/02/2026

cối đá - Ảnh 1. — Ông Nguyễn Ngọc Sĩ đang làm những chiếc cối đá để giao cho khách - Ảnh: NGỌC KHẢI

Ngày 19-2 (tức mùng 3 Tết Bính Ngọ), ông Nguyễn Ngọc Sĩ (44 tuổi, ngụ ấp Tây Sơn, xã Thoại Sơn, tỉnh An Giang) cho biết đang tranh thủ làm khoảng 300 bộ cối đá để giao cho khách vào đầu năm Bính Ngọ.

Ông chia sẻ, từ khoảng 40 năm trước, cha ông Sĩ đã theo nghề làm cối đá ở núi Sập, khi ấy có nhiều người tại khu vực theo nghề này.

Khoảng từ năm 2000, nhiều người không còn theo nghề do khu vực núi Sập cấm khai thác đá, thiếu nguyên liệu nên người làm nghề càng ít lại.

Đến nay, khu vực trên chỉ còn khoảng 5 - 6 người còn làm cối đá. Trong đó, ông Sĩ gắn bó nghề của cha khoảng 20 năm.

Theo ông Sĩ, trước đây việc làm cối đá hoàn toàn thủ công, một thợ chỉ làm ra tối đa 2 cối mỗi ngày. Nay kết hợp máy móc hỗ trợ, năng suất có thể tăng lên 5 - 6 cối/ngày.

Người làm nghề cần thành thạo các dụng cụ như đục, búa và một số máy móc. Nguồn đá để làm ra cối được ông chọn loại chất lượng tốt từ mỏ đá ở Hòn Sóc (tỉnh Kiên Giang cũ).

Quá trình hoàn thiện một chiếc cối trải qua nhiều công đoạn, trong đó khâu làm láng cối là khó nhất. "Tay nghề yếu sẽ tạo ra sản phẩm sần sùi, không thể như thợ chuyên nghiệp", ông nói.

Bên cạnh đó, nghề này tiềm ẩn nguy hiểm khi chẳng may xảy ra lưỡi cắt vỡ, mũi đục gãy, mảnh đá văng vào người. Bản thân ông Sĩ từng phải khâu nhiều mũi vì mảnh lưỡi máy cắt văng trúng người.

Giá một bộ cối đá kèm chày thường dao động từ vài trăm ngàn đồng, tùy thuộc vào kích cỡ, đặc điểm, độ láng sản phẩm theo yêu cầu khách hàng, một số loại phổ biến thường được khách chuộng dùng có đường kính 16 - 22cm.

Riêng cối cỡ lớn có đường kính 60cm (nặng khoảng 300kg) có giá khoảng 6 triệu đồng/bộ (chưa bao gồm phí vận chuyển). Loại lớn nhất ông Sĩ từng làm có đường kính 1m (nặng 600 - 700kg) giá gần 10 triệu đồng/bộ (chưa tính phí vận chuyển).

"Có khách đặt cối lớn gồm một cặp hình tròn và vuông để chưng trong nhà, đặt hai bên cầu thang nhằm mang ý nghĩa phong thủy vuông tròn hạnh phúc", người thợ lành nghề này chia sẻ.

Ông Sĩ nói thêm sẽ tiếp tục theo nghề lâu dài và mong muốn truyền lại cho thế hệ sau. Hiện em trai ông là Nguyễn Phúc Hậu đã theo nghề được khoảng hai năm và trở thành thợ lành nghề.

"Một số bà con chuộng xài cối đá, khen cối làm ra đẹp và bền, tôi coi đây là động lực để tiếp tục phát triển nghề thêm, tiếp tục làm những mẫu mã đẹp hơn, chất lượng đến bà con tiêu dùng", ông bày tỏ.