Giữ lửa nghề thuốc ở Trịnh Xuyên

Giữa nhịp sống hiện đại, làng thuốc bắc Trịnh Xuyên, xã Vĩnh Lại (Hải Phòng) vẫn bền bỉ giữ gìn một bài thuốc gia truyền chữa phong tê thấp có lịch sử hơn 7 thế kỷ.

Nghề thuốc bắc làng Trịnh Xuyên đã được gìn giữ qua hơn 300 năm.

Ơn nghĩa thành nghề

Người dân cao tuổi trong thôn Trịnh Xuyên (hay còn gọi là làng Chiềng) vẫn truyền tai nhau câu chuyện về nguồn gốc nghề thuốc. Hơn ba thế kỷ trước, một thầy lang người Hoa trong hành trình hành nghề đã dừng chân ở vùng đất Chiềng xưa. Khi ấy, ông được tổ tiên dòng họ Nguyễn Đình cưu mang, cho ăn ở mà không lấy tiền. Trước khi trở về nước, cảm kích tấm lòng nhân hậu, vị thầy lang đã truyền lại bài thuốc chữa phong tê thấp quý giá.

Từ đó, bài thuốc được lưu truyền qua nhiều thế hệ trong dòng họ. Làng Chiềng xưa, nay là thôn Trịnh Xuyên, gắn với tiếng thơm về một làng thuốc bắc lâu đời, nổi danh khắp vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Theo gia phả và lời kể của các bậc cao niên, bài thuốc đã đi qua 14 đời con cháu mà không bị thất truyền. Công thức, cách gia giảm vị thuốc, phương pháp bào chế… đều được giữ gìn nghiêm túc, cẩn thận. Những nguyên tắc “truyền con nối cháu”, “trọng đức hơn trọng lợi” trở thành gia phong của cả dòng họ Nguyễn Đình làng Chiềng xưa, thôn Trịnh Xuyên nay trong suốt 7 thế kỷ hành nghề. Người được truyền nghề không chỉ học thuộc tên vị thuốc, cách cân đong mà còn phải thấm nhuần y đức, coi người bệnh như người thân trong gia đình.

Hiện nay, thôn Trịnh Xuyên có khoảng 30 gia đình làm nghề bốc thuốc đông y, đều là con cháu họ Nguyễn Đình. Ông Nguyễn Đình Nhật, 73 tuổi, cho biết từ nhỏ ông đã theo bố mẹ học cách nhận biết từng vị thuốc qua mùi hương, màu sắc. “Làm thuốc không chỉ cần đúng bài mà còn phải đúng tâm. Mỗi thang thuốc đưa cho người bệnh đều gửi gắm trách nhiệm của mình trong đó”, ông Nhật chia sẻ.

Bài thuốc chữa phong tê thấp gia truyền gồm hai dạng: thuốc sắc và thuốc bột. Thuốc sắc có 24 vị, thuốc bột có 6 vị, kết hợp hỗ trợ lẫn nhau. Điều đặc biệt là cả hai loại đều có vị ngọt thanh, dễ uống, phù hợp với nhiều lứa tuổi. Theo ông Nhật, bài thuốc tập trung chữa các bệnh phong tê thấp, tán hàn, hoạt huyết, thông kinh lạc, giúp giảm đau nhức, cải thiện vận động cho người mắc các bệnh về xương khớp.

Dược liệu sử dụng trong bài thuốc được lựa chọn kỹ lưỡng từ những cơ sở cung cấp uy tín. Sau khi đưa về, các vị thuốc được bào chế, sao tẩm theo bí quyết riêng, bảo đảm vệ sinh và chất lượng. Có những vị phải sao vàng hạ thổ, có vị phải tẩm rượu gừng rồi phơi sương đúng số đêm mới đạt yêu cầu. Thuốc sau khi hoàn thiện được bảo quản cẩn thận trong chum sành, hộp kín hoặc bọc nhiều lớp để tránh ẩm mốc, giữ nguyên dược tính.

Không chỉ dựa vào kinh nghiệm gia truyền, nhiều người làm nghề ở Trịnh Xuyên còn chủ động học tập bài bản. Anh Nguyễn Đình Phùng cho biết, gắn bó với nghề để giữ nghề là niềm hạnh phúc của mình. Ngoài thời gian phụ giúp gia đình, anh còn tham gia các lớp bồi dưỡng chuyên môn, cập nhật kiến thức về dược liệu và quy định của ngành y tế. “Giữ nghề phải đi cùng với học hỏi, nếu không sẽ tụt hậu”, anh Phùng nói.

Nhiều người trẻ tuổi cũng theo nghề.

Giữ vững niềm tin

Uy tín của bài thuốc không chỉ lan tỏa trong khu vực mà còn thu hút nhiều người bệnh đến từ các tỉnh, thành phố khác. Anh Ngô Văn Giáp (tỉnh Quảng Ninh) cho biết, cách đây hai năm anh bị đau nhức xương khớp kéo dài, được chẩn đoán mắc phong tê thấp. Nghe bạn bè giới thiệu, anh tìm về Trịnh Xuyên cắt thuốc. Sau một tháng sử dụng đều đặn cả thuốc sắc và thuốc bột, triệu chứng giảm rõ rệt. “Tôi đi lại nhẹ nhàng hơn, ngủ ngon hơn. Từ đó năm nào tôi cũng về lấy thuốc để duy trì”, anh Giáp chia sẻ.

Không ít người ở tận miền Trung, miền Nam cũng tìm đến làng thuốc bắc Trịnh Xuyên. Vào các dịp tháng 3 và tháng 8 âm lịch, thời điểm giao mùa dễ phát sinh bệnh xương khớp, không khí trong làng lại nhộn nhịp hơn. Trước hiên nhà, những bao dược liệu được xếp ngay ngắn, trong nhà, tiếng cân thuốc, gói thuốc thoăn thoắt như một nhịp điệu quen thuộc của làng nghề.

Tuy đông khách, những người làm nghề vẫn giữ nguyên tắc: chỉ bốc thuốc tại nhà, không bán dạo. Người bệnh đến đều được hỏi han kỹ về tình trạng sức khỏe, tiền sử bệnh để cắt thuốc cho phù hợp. Với những trường hợp nặng hoặc có biểu hiện bất thường, họ khuyên người bệnh đến cơ sở y tế kiểm tra, kết hợp điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ.

Không chỉ mang lại giá trị về y học, nghề thuốc còn giúp nâng cao đời sống kinh tế cho nhiều gia đình. Chị Nguyễn Thị Thắm, Trưởng Phòng Văn hoá - Xã hội xã Vĩnh Lại cho biết, đa số người làm nghề thuốc bắc đều có cuộc sống ổn định, nhà cửa khang trang. Điều đáng quý là họ luôn gương mẫu trong các phong trào địa phương, tích cực đóng góp xây dựng đường giao thông, nhà văn hóa, các hoạt động nhân đạo.

Giữ lửa nghề thuốc cũng chính là giữ một phần hồn cốt của làng quê. Trải qua hơn 300 năm thăng trầm, từ câu chuyện ân tình thuở ban đầu đến những đổi thay của hôm nay, làng thuốc bắc Trịnh Xuyên vẫn âm thầm tỏa hương thơm như vị dược liệu trong từng thang thuốc.

MINH NGUYÊN

Nguồn: https://baohaiphong.vn/giu-lua-nghe-thuoc-o-trinh-xuyen-538565.html