Trùng ý tưởng: Bị ảnh hưởng, hay cố tình “cầm nhầm”?
Đây không phải là lần đầu tiên xảy ra những nghi án “đạo thơ” gây bức xúc trong dư luận.
Cuối năm 2025, thi đàn xôn xao trước vụ việc tác phẩm “Những ngọn gió tháng Tư” của nhà thơ Trần Mai Hưởng bị sao chép. Đây là bài thơ đã được đăng trên báo Tin tức điện tử từ tháng 4-2022, ấy thế mà hơn hai năm sau, lại được đăng trên Tạp chí Văn Nghệ Kon Tum nhưng dưới tên người khác.
Thực ra lâu nay, tình trạng đạo thơ không hề ít, “kẻ trộm thơ” thường gửi đăng tải trên các tờ văn học nghệ thuật địa phương nên ít bị phát hiện. Vài năm trở lại đây, với sự phát triển của mạng xã hội, những vụ sao chép thơ mới dễ bị phanh phui, nhất là khi những bài thơ ấy lại được trao giải.
Như trường hợp của tác giả Nguyễn Thị Thanh Long từng có tác phẩm “chịu ảnh hưởng” của bài thơ “Chiều cuối năm” của nhà thơ Lê Huy Mậu. Chỉ khi được nhận tặng thưởng của Hội Nhà văn thành phố Hồ Chí Minh, tác giả mới bị “lộ” ra ánh sáng, cùng với một bài thơ bị cho là “đạo” của tác giả Thy Minh. Điều khiến nhiều người lấy làm lạ là có những cây bút tài năng, từng có những tác phẩm hay, được đánh giá cao, lại đánh đổi “thương hiệu văn chương” của mình bởi một hành vi “cầm nhầm thơ”.
Nhà thơ Nguyễn Việt Chiến, tác giả của bài thơ “Tổ quốc nhìn từ biển” đã được nhận nhiều giải thưởng văn chương và nhiều lần được nhiều nhạc sĩ phổ nhạc, chia sẻ: "Một bài thơ nổi tiếng như 'Tổ quốc nhìn từ biển' của tôi mà còn ngang nhiên bị "đạo" đến mấy lần đăng trên báo văn nghệ địa phương, thậm chí còn gửi dự thi và được trao giải trong một cuộc thi thơ ở tỉnh, thì những bài thơ chưa nổi tiếng lắm rất dễ bị sao chép".
Theo nhà thơ Nguyễn Việt Chiến, trong sáng tác thơ, người viết có thể bị ảnh hưởng một cách vô thức bởi một cấu trúc, một tứ thơ của tác giả khác, nhưng ở các trường hợp đạo thơ sẽ là sự giống nhau một cách có chủ ý ở nhiều câu thơ, mà bằng các phân tích cả về hình thức và nội dung của bài thơ đều có thể cho thấy rõ.
Tập thơ “Nhặt xác em chất chồng bảo tàng” của cây bút Lâu Văn Mua vừa bị rút khỏi giải của Hội Nhà văn Việt Nam là một ví dụ. Trên thi đàn, nhiều ý kiến phân tích sự sao chép ngang nhiên của Lâu Văn Mua từ các bài thơ phỏng dịch của các tác giả nước ngoài, trong đó có cả cây bút nghiệp dư cũng như những tên tuổi nổi tiếng như nhà thơ Chile Pablo Neruda từng đoạt giải Nobel Văn học.
Trách nhiệm của người cầm bút và người trao giải
Theo thông báo của Ban Chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam ngày 20-1, Giải thưởng Tác giả trẻ năm 2025 cho tập thơ “Nhặt xác em chất chồng bảo tàng” của tác giả Lâu Văn Mua bị thu hồi vì vi phạm quy chế giải thưởng. Tác giả này đã thừa nhận sai sót, nhận hoàn toàn trách nhiệm về mình, và xem đây là bài học sâu sắc trên con đường sáng tạo thi ca. Câu chuyện nhận sai, rút giải thưởng rồi “đi vào quên lãng” có vẻ như đã thành motip quen thuộc trong các vụ việc “đạo thơ” bị phát hiện.
Thơ ca là kết tinh của cảm xúc, tư duy, trải nghiệm và tài hoa của từng cá nhân. Mỗi bài thơ, mỗi câu từ là kết quả của lao động sáng tạo nghiêm túc mang dấu ấn riêng của người viết. “Đạo” thơ, bởi vậy, không chỉ vi phạm bản quyền, xâm phạm trực tiếp đến danh dự và uy tín của chủ sở hữu thực sự của tác phẩm, mà còn làm xói mòn niềm tin của bạn đọc vào các giải thưởng văn chương, gây tổn thương cho những người sáng tác chân chính, và dễ khiến những cây bút mới có thể nảy sinh mong muốn tìm những phương cách tinh vi hơn trong “vay mượn” ý thơ nhằm đạt thành công trong sáng tác. Khi những tác phẩm được tôn vinh không xuất phát từ lao động sáng tạo sẽ khiến môi trường văn chương bị vẩn đục, công lý trong nghệ thuật bị đảo lộn.
Sau các “án” trộm thơ, độc giả đặt ra những câu hỏi về đạo đức và trách nhiệm của người sáng tạo, cho rằng những “kẻ trộm thơ” liệu có còn đủ tư cách để tiếp tục cầm bút? Ở thời đại văn hóa nghe nhìn đang ngày càng lấn át văn hóa đọc, văn thơ ít được công chúng quan tâm so với các ngành nghệ thuật khác thì những lùm xùm xảy ra quanh các vụ việc nhái văn, đạo thơ càng dễ khiến văn chương trở nên “mất giá” trong mắt độc giả.
Nhà thơ Đặng Huy Giang cho biết: “Mỗi một giải thưởng văn chương phải là uy tín, chất lượng, là thước đo của các giá trị văn chương. Nếu cứ chấm thi, trao giải rồi lại phải thu hồi là điều rất đáng tiếc, khiến chất lượng giải ngày càng thấp, ít người quan tâm”.
Do đó, những người “cầm cân nảy mực” trong các cuộc thi văn chương cũng phải nâng cao vai trò và trách nhiệm của mình. “Người chấm giải phải có kiến văn phong phú, phải đọc rất nhiều, rất kĩ, không được hời hợt, qua loa để có thể phát hiện ra những giọng điệu thơ quen thuộc từng gặp ở đâu đó, cũng như có đủ bản lĩnh và năng lực thẩm định trước những bài thơ kém chất lượng” - nhà thơ Đặng Huy Giang chia sẻ.
Đồng tình với ý kiến trên, nhà thơ Nguyễn Việt Chiến khẳng định: “Ban giám khảo các cuộc thi thơ hiện nay có thể gặp nhiều khó khăn khi thơ trí tuệ nhân tạo xuất hiện nhiều, không dễ phát hiện trong các dòng thơ mới hiện nay. Ban giám khảo có lẽ cũng phải đọc rất nhiều, nhưng điều quan trọng hơn cả vẫn là sự trung thực, thành thật của người sáng tác”.
Chống "đạo thơ", bởi thế, cần xây dựng ý thức tôn trọng bản quyền, đạo đức, trách nhiệm và lòng tự trọng nghề nghiệp của người sáng tạo. Bên cạnh đó, có ý kiến cho rằng nên có chế tài cụ thể như cấm những tác giả “đạo thơ” dự giải trong vòng 3 năm hay xây dựng thêm quy trình trong các cuộc thi văn chương với độc giả là ban giám khảo nhằm tạo thêm lớp rào chắn để lọc những tác phẩm “đạo”, “nhái”.
Nguồn: https://hanoimoi.vn/giu-niem-tin-tho-truoc-nan-cam-nham-732381.html
Bình luận (0)