Giữ “trận địa” văn hóa thời số hóa - Bài cuối: Tăng “sức đề kháng” văn hóa

“Xâm lăng văn hóa” nguy hiểm bởi nó âm thầm làm phai nhạt niềm tin, bào mòn bản sắc văn hóa dân tộc, làm lệch chuẩn hệ giá trị và thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” từ bên trong. Vì thế, xây dựng “sức đề kháng” văn hóa không chỉ là yêu cầu trước mắt, mà còn là nhiệm vụ chiến lược lâu dài để giữ vững nền tảng tư tưởng, vun đắp sức mạnh nội sinh và bảo vệ tương lai dân tộc trong kỷ nguyên số.

Việc duy trì các hoạt động văn hóa, văn nghệ sẽ góp phần lan tỏa giá trị văn hóa trong cộng đồng, giữ bản sắc dân tộc. Ảnh: LÊ TRUNG HIẾU

Giữ “trận địa” văn hóa từ sớm, từ xa

Đảng ta luôn xác định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển đất nước. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu phát triển, lan tỏa các giá trị văn hóa, chuẩn mực đạo đức; tăng cường “sức đề kháng” của văn hóa; đấu tranh phản bác những luận điệu xuyên tạc lịch sử, văn hóa và truyền thống cách mạng. Đây vừa là định hướng phát triển văn hóa, đồng thời là yêu cầu bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong điều kiện mới.

Những năm gần đây, các thế lực thù địch ngày càng đẩy mạnh chiến lược “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực văn hóa, tư tưởng với nhiều thủ đoạn tinh vi, nhưng nguy hiểm. Vì vậy, phòng, chống “xâm lăng văn hóa” hôm nay phải được nhìn nhận như nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa. Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam tiếp tục khẳng định văn hóa là nền tảng quan trọng để bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng. Khi văn hóa thấm sâu vào đời sống xã hội, mỗi người dân sẽ tự hình thành “hệ miễn dịch” trước các luận điệu xuyên tạc, đồng thời khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”

Trước những thủ đoạn chống phá tinh vi của các thế lực thù địch, muốn giữ vững “trận địa” văn hóa đòi hỏi phải thực hiện đồng bộ cả giải pháp “chống” lẫn “xây”. Trước hết cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách quản lý văn hóa và không gian mạng. Luật An ninh mạng cùng nhiều quy định liên quan đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng để đấu tranh với tin giả, thông tin sai sự thật và nội dung độc hại. Tuy nhiên, thực tế cho thấy thông tin xấu độc vẫn xuất hiện với tốc độ lan truyền nhanh trên các nền tảng xuyên biên giới. Điều đó đòi hỏi phải nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan chức năng, tăng trách nhiệm của các nền tảng số trong kiểm duyệt nội dung, đồng thời chủ động xây dựng cơ chế quản trị phù hợp để bảo vệ chủ quyền và an ninh văn hóa quốc gia trên môi trường số.

Việc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa ban hành Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số cho thấy chúng ta đang chuyển từ tư duy “ứng phó” sang tư duy “kiến tạo”. Để góp phần giữ vững những chuẩn mực văn hóa, đạo đức, pháp luật trong đời sống, không chỉ xử lý cái xấu, Việt Nam còn định hình chuẩn mực ứng xử văn minh trên không gian mạng.

Muốn chống lại những tác động độc hại từ bên ngoài, trước hết phải xây dựng nền tảng nhận thức đúng, củng cố niềm tin và năng lực tự vệ về tư tưởng cho cán bộ, đảng viên và Nhân dân. Một dân tộc chỉ thật sự vững vàng khi thế hệ trẻ hiểu lịch sử, tự hào truyền thống và có lý tưởng sống đúng đắn.

Giáo dục giữ vai trò then chốt trong việc nâng cao “sức đề kháng” văn hóa. Bộ Chính trị định hướng đặt giáo dục đạo đức và văn hóa lên hàng đầu; tăng cường phối hợp giữa gia đình - nhà trường - xã hội trong hình thành nhân cách con người Việt Nam, đặc biệt là thế hệ trẻ. Ở các trường học, việc giáo dục lịch sử, truyền thống và lòng yêu nước cần được đổi mới bằng những câu chuyện sống động, hình ảnh trực quan và nền tảng số phù hợp với giới trẻ hôm nay.

Để tăng “kháng thể” tư tưởng cho thanh thiếu niên cần có sự phối hợp đồng bộ giữa gia đình, nhà trường và xã hội. Gia đình phải quan tâm, đồng hành và định hướng giá trị sống cho con em. Nhà trường cần dạy kỹ năng sử dụng Internet an toàn. Các tổ chức đoàn thể cần tăng cường tuyên truyền, định hướng nhận thức để thanh thiếu niên chủ động bảo vệ văn hóa dân tộc. Xã hội cũng cần tạo thêm nhiều môi trường văn hóa lành mạnh để người trẻ được trải nghiệm, cống hiến và trưởng thành.

Trong bối cảnh thông tin hỗn loạn, báo chí chính thống cần giữ vai trò trụ cột định hướng dư luận. Nếu thông tin xấu độc lan truyền từng phút từng giây trên mạng xã hội thì báo chí chính thống càng phải đổi mới mạnh mẽ để giữ vai trò định hướng dư luận. Báo chí phải nhanh hơn, hấp dẫn hơn nhưng vẫn giữ được bản lĩnh chính trị và giá trị định hướng. Bên cạnh phản bác thông tin sai trái, báo chí cần lan tỏa cái đẹp, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và củng cố niềm tin xã hội.

Muốn bảo vệ văn hóa hiệu quả còn phải xây dựng được “thế trận lòng dân” vững chắc, bắt đầu từ việc chăm lo đời sống vật chất, tinh thần của Nhân dân. Các địa phương cần quan tâm đầu tư thiết chế văn hóa cơ sở, phát triển thư viện, nhà văn hóa, khu sinh hoạt cộng đồng, sân chơi cho thanh thiếu niên; tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao gắn với đời sống người dân. Đây không chỉ là nhu cầu hưởng thụ văn hóa mà còn là cách xây dựng “sức đề kháng xã hội” trước những tác động tiêu cực từ không gian mạng.

Vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên cũng đặc biệt quan trọng. Cán bộ càng gương mẫu, gần dân, nói đi đôi với làm thì niềm tin xã hội càng được củng cố. Ngược lại, sự thiếu chuẩn mực trong phát ngôn, ứng xử hay lối sống sẽ làm suy giảm “sức đề kháng” tư tưởng trong cộng đồng.

Lan tỏa giá trị truyền thống

Văn hóa chỉ sống khi đi vào đời sống. Vì vậy, bảo tồn phải đi cùng phát triển. Các giá trị truyền thống cần được làm mới qua lễ hội, nghệ thuật dân gian và không gian cộng đồng, qua đó góp phần làm cho những giá trị văn hóa tốt đẹp thấm sâu vào đời sống và trở thành niềm tự hào của mỗi người dân.

Cùng với việc phát huy lễ hội truyền thống, loại hình nghệ thuật dân gian, các địa phương cần đầu tư mạnh cho sáng tạo văn hóa và phát triển công nghiệp văn hóa, tạo ra nhiều sản phẩm có giá trị tư tưởng, nghệ thuật cao nhưng vẫn gần gũi với hơi thở thời đại. Đây cũng là yêu cầu được đặt ra trong Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Thực tế cho thấy nhiều sản phẩm văn hóa mang đề tài lịch sử, cách mạng thời gian gần đây đã tạo hiệu ứng tích cực trong giới trẻ. Những bộ phim như “Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối” hay “Mưa đỏ” không chỉ tái hiện tinh thần chiến đấu, hy sinh của cha ông mà còn khơi dậy lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc bằng ngôn ngữ điện ảnh hiện đại, giàu cảm xúc. Điều đó cho thấy giới trẻ không quay lưng với lịch sử hay văn hóa dân tộc, vấn đề là chúng ta có đủ những sản phẩm hấp dẫn để chạm tới cảm xúc của họ hay không.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy văn hóa chỉ thật sự có sức sống khi được chuyển hóa thành những sản phẩm hiện đại, đủ sức cạnh tranh và lan tỏa ra thế giới. Thành công của Anime và nhiều sản phẩm văn hóa Nhật Bản là minh chứng rõ nét cho sức mạnh của “quyền lực mềm” văn hóa trong thời đại toàn cầu hóa.

“Xâm lăng văn hóa” là thách thức lâu dài, tinh vi và khó nhận diện. Đó là mặt trận không tiếng súng nhưng có tác động sâu sắc đến sự tồn vong của dân tộc. Tăng “sức đề kháng” văn hóa vì vậy không chỉ là nhiệm vụ của hệ thống chính trị, mà là trách nhiệm của toàn xã hội. Mỗi gia đình, mỗi cá nhân đều góp phần tạo nên “hệ miễn dịch” chung.

Cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng nhiều lần nhấn mạnh: “Văn hóa còn thì dân tộc còn”.Giữ vững “trận địa” văn hóa chính là giữ vững tương lai phát triển đất nước.

TÚ MINH

Nguồn: https://baoangiang.com.vn/giu-tran-dia-van-hoa-thoi-so-hoa-bai-cuoi-tang-suc-de-khang-van-hoa-a487393.html