Gốm Chăm Lâm Đồng trong dòng chảy số hóa

Tại thôn Bình Đức, xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng, nghề gốm truyền thống của đồng bào Chăm đang được hồi sinh mạnh mẽ. Điều này không chỉ nhờ sự tâm huyết của các nghệ nhân, mà còn nhờ sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn văn hóa và chuyển đổi số.

Bà con làng gốm Bình Đức, xã Bắc Bình đang sắp xếp các sản phẩm theo trình tự để chuẩn bị nung gốm

Giữ gìn di sản trong thời kỳ công nghệ

Hàng trăm năm qua, nghề làm gốm đã trở thành một phần máu thịt trong đời sống của đồng bào Chăm ở thôn Bình Đức, xã Bắc Bình. Từ những khối đất thô mộc, qua đôi bàn tay khéo léo của người thợ, những sản phẩm như nồi, niêu, chum, hỏa lò… ra đời, không chỉ phục vụ sinh hoạt mà còn gửi gắm chiều sâu văn hóa, tín ngưỡng và bản sắc dân tộc.

Trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh chuyển đổi số, làng gốm Bình Đức cũng đang chuyển mình. Bảo tồn không còn là giữ nguyên trạng, mà là giữ hồn cốt truyền thống trên nền tảng đổi mới sáng tạo, đưa sản phẩm vươn xa bằng công nghệ.

Giữa cái nắng gắt bên lò nung, nghệ nhân Lâm Hùng Sổi vẫn miệt mài với từng mẻ gốm. Gắn bó với nghề hàng chục năm, ông là một trong những “cây đại thụ” của làng nghề. Sản phẩm của ông chủ yếu là đồ gia dụng truyền thống – những vật dụng tưởng chừng giản dị nhưng chứa đựng cả tinh hoa văn hóa Chăm.

Du khách sẽ được đắm mình vào khoảnh khắc kịch tính của kỹ thuật nung lộ thiên giữa làn khói mờ ảo ở làng gốm Chăm Bình Đức, xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng

Ông Sổi chia sẻ: “Làm gốm cực lắm nhưng bỏ thì không đành. Mình giữ nghề là giữ cái gốc của tổ tiên. Máy móc có thể làm nhanh hơn nhưng cái hồn của gốm thủ công thì không gì thay thế được”. Sự bền bỉ ấy đã tạo nền tảng để thế hệ trẻ tiếp bước, thổi luồng sinh khí mới vào làng nghề.

Chính những con người như ông Sổi đã góp phần hiện thực hóa mục tiêu của Đảng về bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể, giữ gìn bản sắc dân tộc trong quá trình hội nhập. Tuy nhiên, để văn hóa thực sự “sống” trong đời sống hiện đại, cần có sự tiếp nối của thế hệ trẻ, những người sẵn sàng đổi mới tư duy và ứng dụng công nghệ số.

Thế hệ trẻ đưa gốm lên không gian mạng

Nếu như thế hệ đi trước giữ lửa nghề bằng đôi tay, thì lớp trẻ hôm nay giữ lửa bằng cả tư duy số. Sinh ra trong gia đình nhiều đời làm gốm, chị Xích Mai Chi sớm quen với mùi đất, mùi khói lò. Nhưng thay vì chỉ bán cho thương lái như trước đây, chị mạnh dạn đưa sản phẩm lên YouTube, Facebook, Zalo để quảng bá.

Chị Xích Mai Chi, nghệ nhân trẻ người Chăm đang giới thiệu, quảng bá sản phẩm gốm Chăm trên các trang mạng xã hội như: Zalo, Facebook, TikTok, YouTube...

Chị Chi cho biết: “Gia đình tôi gắn bó với nghề làm gốm khá lâu rồi. Ngoài các mặt hàng truyền thống như nồi, niêu, lò bánh căn, ấm đun nước… tôi còn đăng bài, làm video giới thiệu sản phẩm trên mạng xã hội. Nhờ vậy, khách hàng biết đến nhiều hơn. Trung bình mỗi tháng, tôi bán được hơn 200 đơn hàng trên toàn quốc”.

Chị Xích Mai Chi, làng gốm Bình Đức, xã Bắc Bình thường quay những video về gốm Chăm được sử dụng trong sinh hoạt hàng ngày để quảng bá sản phẩm trên các mạng xã hội

Những video quay cảnh nhào đất, tạo hình, nung gốm… không chỉ là cách bán hàng mà còn là câu chuyện kể về văn hóa Chăm. Công nghệ số đã giúp gốm Bình Đức vượt khỏi ranh giới làng quê, tiếp cận thị trường rộng lớn hơn, đa dạng hơn.

Cùng chung khát vọng đó, chị Dụng Nguyễn Thị Tường Vôn, một người con của làng gốm Chăm Bình Đức quyết định trở về kế thừa nghề truyền thống của mẹ và bà.

Chị Dụng Nguyễn Thị Tường Vôn, nghệ nhân trẻ người Chăm thường đến các trường học để tham gia hoạt động trải nghiệm di sản gốm Chăm

“Tôi lớn lên nhờ nghề gốm. Khi thấy mẹ và các nghệ nhân trong gia đình ngày càng lớn tuổi, tôi nghĩ mình phải có trách nhiệm tiếp nối. Tôi vừa làm nghề, vừa sáng tạo mẫu mã mới cho phù hợp thị hiếu khách hàng”, chị Vôn chia sẻ.

Chị Dụng Nguyễn Thị Tường Vôn, làng gốm Bình Đức, xã Bắc Bình hướng dẫn và tư vấn, giới thiệu sản phẩm gốm Chăm Bình Đức cho các bạn sinh viên Trường Đại học RMIT

Không dừng lại ở sản xuất, chị còn lập fanpage chính thức cho làng gốm Bình Đức, đăng ký bán hàng trên các sàn thương mại điện tử như Shopee, Lazada. Những sản phẩm handmade được thiết kế tinh tế hơn, từ cây cắm bút, miếng lót ly đến đồ trang trí… đã mở ra phân khúc khách hàng mới.

“Trước đây gốm chỉ bán ở chợ, qua thương lái. Giờ mình đưa lên sàn thương mại điện tử, livestream bán hàng. Tôi còn liên kết với một số trường đại học, trong đó có RMIT Việt Nam để cung cấp sản phẩm cho sinh viên. Tôi cũng định hướng phát triển du lịch trải nghiệm, để du khách tự tay làm gốm và hiểu hơn về văn hóa Chăm”, chị Vôn tâm sự.

“

Khi sản phẩm thủ công được nâng tầm trải nghiệm
và kể bằng câu chuyện văn hóa, giá trị của nó sẽ bền vững hơn nhiều so với việc
chỉ bán một món đồ gia dụng đơn thuần

Chị Dụng Nguyễn Thị Tường Vôn, làng gốm Chăm Bình Đức, xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng

Theo chị, khi sản phẩm thủ công được nâng tầm trải nghiệm và kể bằng câu chuyện văn hóa, giá trị của nó sẽ bền vững hơn nhiều so với việc chỉ bán một món đồ gia dụng đơn thuần.

Đồng hành từ chính quyền

Sự chuyển mình của làng gốm Bình Đức không thể thiếu vai trò định hướng và hỗ trợ từ chính quyền địa phương. Ông Trần Quốc Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Bắc Bình cho biết: “Làng nghề gốm Bình Đức đã có từ lâu đời. Thời gian qua, xã tranh thủ các nguồn vốn của Trung ương, của tỉnh, đặc biệt là chương trình mục tiêu quốc gia Phát triển kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số để hỗ trợ đào tạo nghề, đầu tư cơ sở vật chất và thúc đẩy chuyển đổi số”.

Theo ông Tuấn, ngoài việc truyền dạy nghề cho thanh niên, địa phương còn chú trọng trang bị kỹ năng công nghệ thông tin, hướng dẫn livestream bán hàng, quảng bá sản phẩm trên nền tảng số. Nhờ đó, nhiều bạn trẻ sau khi học nghề đã tự tin khởi nghiệp ngay tại quê hương.

“

Hiện nay, làng gốm Chăm Bình Đức đang có xu hướng phát triển tốt, mẫu mã phong phú hơn, thị trường mở rộng hơn. Quan trọng nhất là nghề truyền thống được giữ gìn và tiếp nối bằng việc các bạn trẻ quảng bá và buôn bán trên các nền tảng xã hội.

Ông Trần Quốc Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng

Từ những lò nung đỏ lửa ở Bình Đức, có thể thấy một hành trình đáng trân trọng: hành trình kết nối quá khứ với hiện tại. Ở đó, những đôi tay chai sạn của nghệ nhân cao tuổi song hành cùng những cú chạm màn hình của thế hệ trẻ.

Các sản phẩm gốm Chăm Bình Đức, xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng khi quảng bá đều có mã QR để giới thiệu sản phẩm

Các sản phẩm gốm Chăm Bình Đức, xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng khi quảng bá đều có mã QR để giới thiệu sản phẩm

Ngọn lửa trong lò gốm hôm nay không chỉ nung đất thành hình, mà còn nung đúc khát vọng vươn lên, giữ gìn bản sắc giữa dòng chảy hội nhập. Khi truyền thống được đặt trên nền tảng công nghệ, di sản không còn đứng yên trong ký ức, mà tiếp tục sống động, lan tỏa và tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng.

Nguồn: https://baolamdong.vn/gom-cham-lam-dong-trong-dong-chay-so-hoa-436513.html