Hành trình đưa Xẩm cổ chạm ngõ bản đồ âm nhạc quốc tế

VTV.vn - Qua tư duy của các nhà nghiên cứu và "cú chạm tay" công nghệ của thế hệ số, Xẩm cổ đang tự định vị một lối đi riêng đầy kiêu hãnh trên bản đồ âm nhạc đương đại toàn cầu.

Khi những giai điệu mộc mạc của đàn nhị, trống mảnh và sênh sứa được lan tỏa qua những chiếc điện thoại cá nhân và "bắt trọn" cảm xúc của du khách quốc tế trong các cuộc "phỏng vấn dạo phố", Xẩm đã không còn là một di sản "đang được giải cứu". Qua tư duy của các nhà nghiên cứu và "cú chạm tay" công nghệ của thế hệ số, loại hình nghệ thuật từng bị đóng khung trong quá khứ đang tự định vị một lối đi riêng đầy kiêu hãnh trên bản đồ âm nhạc đương đại toàn cầu.

Không cần những sân khấu hoành tráng hay loa đài rầm rộ, sức hút của xẩm đôi khi lại đến từ những khoảnh khắc rất tình cờ. Trong một cuộc phỏng vấn dạo với người nước ngoài tại khu vực phố đi bộ Hồ Gươm, khi được phóng viên đề nghị trải nghiệm thử một đoạn Xẩm cổ, nhiều du khách đã đi từ ngỡ ngàng đến bị thuyết phục hoàn toàn bởi thứ âm thanh truyền thống mà họ chưa từng nghe thấy ở bất kỳ nơi nào khác.

Cảm nhận thích thú của các du khách nước ngoài khi lần đầu được trải nghiệm giai điệu xẩm qua cuộc phỏng vấn dạo trên phố.

Đối với nhiều người phương Tây, Xẩm giống như một khám phá đầy sống động về tâm hồn Việt. Anh Dan và chị Elle - hai vị khách du lịch sau "cái chạm tai" ngẫu nhiên ấy đã hào hứng chia sẻ cảm xúc của mình: "Tôi thực sự bất ngờ. Dù không hiểu một từ tiếng Việt nào, nhưng cách người nghệ sĩ nhả chữ kết hợp với tiếng kéo đàn (nhị) gai góc khiến tôi nổi da gà. Nó có sự tự sự, trải đời rất giống với nhạc Blues của chúng tôi, nhưng lại mang một màu sắc Á Đông vô cùng huyền bí và mạnh mẽ. Tôi có thể cảm nhận được cả một câu chuyện lịch sử phía sau dù chỉ nghe qua một đoạn clip ngắn".

Chính sự đón nhận đầy bản năng và không biên giới này của người ngoại quốc đã chứng minh rằng giá trị cốt lõi của Xẩm nằm ở tính kết nối nhân văn sâu sắc, điều mà nếu biết cách khai thác, sẽ là "mỏ vàng" để văn hóa Việt bước ra thế giới. Để Xẩm có thể tạo ra những cú chạm tự nhiên với thế giới như hôm nay, không thể không nhắc đến công trình thầm lặng của những người định hình và "giữ lửa" cho cấu trúc của loại hình này, giúp nó không bị biến chất khi hội nhập.

Nhạc sĩ, nhà nghiên cứu Nguyễn Quang Long chia sẻ về việc giữ gìn cấu trúc cốt lõi của xẩm cổ

Đứng ở góc độ một người vừa nghiên cứu vừa thực hành, nhạc sĩ Nguyễn Quang Long đưa ra một góc nhìn trực diện về việc Xẩm sống được ở thời đại này: "Mọi người thường nghĩ giữ gìn di sản là phải giữ nguyên xi những gì các cụ để lại. Nhưng với Xẩm, nếu đóng băng nó, tức là ta đang giết chết nó. Bản chất cốt lõi của Xẩm là tính ứng biến và tính thời sự. Các cụ ngày xưa hát ở nơi đông người, hát trên tàu điện, hát về đời sống xã hội thời bấy giờ, thì ngày nay, Xẩm cũng phải nói câu chuyện của thế kỷ 21. Khi chúng ta giữ vững được cái cốt lõi nghệ thuật của làn điệu Xẩm nhưng mở rộng biên độ nội dung, cũng có thể mở rộng kết hợp với âm nhạc xu hướng của giới trẻ, Xẩm sẽ tự động có một sức sống mới, vừa vặn với mọi không gian âm nhạc toàn cầu".

Góc nhìn cởi mở này của thế hệ đi trước đã dọn đường cho một cuộc bùng nổ thực sự, khi Xẩm rơi vào tay những "kiến trúc sư" trẻ tuổi của thời đại số.

Sự đồng điệu của du khách nước ngoài đã chứng minh sức hút nội tại của Xẩm, nhưng để di sản ấy thực sự sống và bước ra thế giới, câu trả lời nằm ở hành động thực tế của thế hệ trẻ Việt Nam. Bạn Nguyễn Khánh Linh - một Gen Z không chỉ yêu thích mà đã trực tiếp theo học bộ môn nghệ thuật này đã mang đến một góc nhìn đầy nội lực của người trong cuộc.

Bạn Nguyễn Khánh Linh chia sẻ về hành trình dấn thân học hát xẩm và khát vọng đưa di sản ra quốc tế.

Là người trực tiếp trải nghiệm những khó khăn và cái hay của việc học cổ nhạc, Khánh Linh bộc bạch: "Khi bắt tay vào học hát Xẩm, mình mới hiểu vì sao loại hình này lại có sức lay động lớn đến vậy. Từng cái nhả chữ, đổ hột, từng nhịp phách sênh sứa đều đòi hỏi sự tỉ mỉ và một tâm hồn biết đồng cảm. Nhiều bạn hỏi mình học Xẩm thời nay có bị lỗi mốt không, mình trả lời luôn là không. Nhìn cách các du khách nước ngoài chăm chú lắng nghe, mình càng tin con đường mình chọn là đúng. Gen Z tụi mình có thể tiếp cận mọi xu hướng hiện đại, nhưng chính việc học và làm chủ những làn điệu truyền thống này mới giúp tụi mình có một bản sắc riêng, không lẫn vào đâu được. Mình học Xẩm là để hiểu sâu gốc rễ, từ đó tự tin mang chất rất Việt Nam này giới thiệu tới bạn bè quốc tế".

Chia sẻ của Khánh Linh chính là minh chứng rõ nét nhất cho một xu hướng mới, xu hướng người trẻ không còn đứng ngoài cuộc xem di sản như một khán giả, họ đang trực tiếp học, thực hành và tự nguyện biến mình thành những đại sứ văn hóa đầy bản lĩnh.

Hành trình đem Xẩm ra thế giới của Gen Z giờ đây không còn phụ thuộc vào các chuyến lưu diễn ngoại giao truyền thống. Họ mang xẩm đi xa bằng thuật toán, bằng những bản phối streaming toàn cầu, và bằng sự tự tin của một thế hệ không còn mặc cảm tự ti văn hóa. Hồn di sản, thông qua những bộ óc sáng tạo không giới hạn của tuổi trẻ, đang tự tin cất bước chân vững chãi trên những sàn diễn âm nhạc đa quốc gia.

Nguồn: https://vtv.vn/hanh-trinh-dua-xam-co-cham-ngo-ban-do-am-nhac-quoc-te-100260601105008557.htm