Hình tượng Bác Hồ qua các ca khúc của nhạc sĩ xứ Nghệ

Chủ tịch Hồ Chí Minh - vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc - từ lâu đã trở thành nguồn cảm hứng lớn trong âm nhạc Việt Nam. Trong dòng chảy ấy, những tác phẩm của các nhạc sĩ xứ Nghệ viết về Bác luôn mang màu sắc riêng bởi được khơi nguồn từ chính quê hương nơi Người sinh ra và lớn lên.

Báo Nghệ An•28/05/2026

Từ chiếc nôi dân ca ví, giặm đến tầm vóc của một lãnh tụ

Mỗi lần trở về Làng Sen, làng Chùa, nhiều người đều cảm nhận được sự bình yên, mộc mạc của một miền quê xứ Nghệ với bờ tre, giậu dâm bụt, mái nhà tranh đơn sơ. Không chỉ là niềm tự hào của người dân Nghệ An, mảnh đất ấy đã trở thành “quê chung” của cả nước - nơi sinh thành và nuôi dưỡng tâm hồn Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Chính từ không gian văn hóa ấy, nhiều nhạc sĩ xứ Nghệ khi viết về Bác đã tìm về với chất liệu dân ca truyền thống. Những làn điệu ví, giặm ngọt ngào, tiếng thoi đưa bên khung cửi hay hương sen mùa hạ đã trở thành những hình ảnh, thanh âm gần gũi, tạo nên chiều sâu cảm xúc trong các tác phẩm âm nhạc về Người.

Trong dòng chảy đó, hành trình từ cậu bé Nguyễn Sinh Cung nơi làng quê xứ Nghệ đến người thanh niên ra đi tìm đường cứu nước là đề tài được nhiều nhạc sĩ khai thác thành công. Tiêu biểu là ca khúc “Đêm nghe hát đò đưa nhớ Bác” của nhạc sĩ An Thuyên:

“Đêm trăng lên nghe tiếng đò đưa ngân rất gần, nhớ chuyện Người thuở xa xưa…
Tuổi ấu thơ Bác đã đi suốt chiều dài câu đò đưa.
Tuổi ấu thơ Bác đã sống suốt chiều rộng câu dân ca...”

Ca khúc được nhạc sĩ An Thuyên sáng tác năm 1973, khi ông đang công tác tại Ty Văn hóa Nghệ An. Trong một chuyến đi điền dã sưu tầm dân ca ở Làng Sen, những lời ru bên cánh võng cùng câu chuyện về tuổi thơ thích nghe hát phường vải của cậu bé Nguyễn Sinh Cung đã mang đến cho ông nhiều xúc động để viết nên tác phẩm này.

Qua tiếng hát của NSƯT Lệ Thanh và sau đó là NSND Thanh Hoa trên sóng Đài Tiếng nói Việt Nam, “Đêm nghe hát đò đưa nhớ Bác” đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng công chúng. Ca khúc không chỉ khắc họa tình cảm thiêng liêng dành cho Bác Hồ mà còn gợi lên chiều sâu văn hóa của quê hương xứ Nghệ trong quá trình hình thành nhân cách của Người.

anh bác lưu lại — Chủ tịch Hồ Chí Minh trong một lần về thăm quê hương xứ Nghệ. Ảnh tư liệu: Báo Dân trí.

Cùng chung mạch cảm xúc tôn vinh không gian văn hóa cội nguồn ấy, nhạc sĩ Hoàng Thành với ca khúc "Tiếng sáo diều tuổi thơ" khắc họa một tuổi thơ thanh bạch, nơi những thanh âm bình dị của quê hương đã sớm gieo vào tâm hồn cậu bé Cung những rung động đầu đời, để rồi theo Người suốt hành trình bôn ba tìm đường cứu nước:

“Chú bé Cung say mê tiếng sáo diều
Tiếng sáo gợi tình non xanh nước biếc
Hương lúa thơm, Làng Sen
Tiếng sáo diều tuổi thơ
Cứ ngân nga trong tâm hồn
Của người đi bôn ba năm châu bốn biển
Tìm đường cứu nước non…”

Những giai điệu thấm đẫm tình cảm với Bác

Là người con của quê hương Thanh Chương, nhạc sĩ Phan Thanh Chương - tên thật là Phan Hồng Trường - có nhiều sáng tác về Bác Hồ như: “Nhà Mế có ảnh Bác Hồ”, “Trường Sa ngát hương sen”, “Nhớ Người tát nước gàu dai gàu sòng”...

Trong đó, ca khúc “Thế gian này chỉ riêng Bác mà thôi” (phổ thơ Mai Phương) là một tác phẩm tiêu biểu. Bằng giai điệu mộc mạc và giàu cảm xúc, tác phẩm tái hiện hình ảnh Bác Hồ gần gũi, giản dị từ thuở thiếu thời đến những năm tháng hoạt động cách mạng.

Với nhạc sĩ Phan Thanh Chương, viết về Bác không cần đến những lời ca cầu kỳ hay sự cường điệu. Chính cuộc đời, nhân cách và lối sống giản dị của Người đã tạo nên nguồn cảm hứng tự nhiên cho âm nhạc.

ảnh bác 3 — Chủ tịch Hồ Chí Minh sử dụng máy cấy lúa cải tiến tại Trại Thí nghiệm trồng lúa thuộc Sở Nông lâm Hà Nội, ngày 16/7/1960. Ảnh tư liệu: Báo Tuổi trẻ.

Hơn nửa thế kỷ gắn bó với nghệ thuật, nhạc sĩ Văn Thế cũng để lại nhiều dấu ấn với mảng đề tài về Bác Hồ. Tập ca khúc “Sông Lam tình Bác” gồm 15 tác phẩm là minh chứng cho tình cảm sâu nặng của người nghệ sĩ xứ Nghệ đối với vị lãnh tụ kính yêu. Nhiều tác phẩm trong số đó đã được trao các giải thưởng của Trung ương và địa phương.

Mỗi ca khúc viết về Bác của các nhạc sĩ xứ Nghệ, dù tiếp cận ở những góc độ khác nhau, đều gặp nhau ở điểm chung: Khắc họa hình ảnh một vị lãnh tụ mang đậm cốt cách và tâm hồn Việt Nam. Đó không chỉ là tình cảm của người nghệ sĩ với Bác Hồ, mà còn là sự tri ân của quê hương đối với người con vĩ đại của dân tộc.