Hồi sinh ca trù trên đất Cảng

Từ chốn tổ nghề đến các câu lạc bộ, loại hình nghệ thuật truyền thống này đang dần hồi sinh, trở thành niềm tự hào văn hóa của đất Cảng.

Các đào nương nhỏ tuổi biểu diễn trong Không gian đêm ca trù tại lễ giỗ Tổ ca trù ở phường Hòa Bình (ảnh tư liệu).

Chốn tổ ca trù

Mỗi độ Xuân về, khi các làng quê rộn ràng mở hội, nhiều người yêu nghệ thuật truyền thống lại tìm về chốn tổ hát ca trù làng Đông Môn (phường Hòa Bình). Không gian cổ kính của phủ từ trở nên sống động khi tiếng đàn đáy, tiếng trống chầu và giọng ca đào nương hòa quyện trong những canh hát đầu xuân.

Trong ký ức của nhiều bậc cao niên, ca trù ở Đông Môn từng phát triển rực rỡ. Mỗi gia đình nơi đây gần như là một quán hát nhỏ, “ông đàn cháu hát, cha đàn con hát”, đi đến đầu làng đã nghe vang tiếng phách. Trẻ em lớn lên trong tiếng đàn, tiếng phách, nhiều người sau này trở thành đào nương, kép đàn nổi tiếng, theo các giáo phường đi biểu diễn khắp các tỉnh phía Bắc.

Không chỉ Đông Môn, làng Cung Chúc (xã Vĩnh Thịnh) cũng từng là trung tâm sinh hoạt ca trù nổi tiếng của vùng. Theo các bậc cao niên, có thời ca nương, kép đàn của Cung Chúc được mời đi biểu diễn ở nhiều địa phương. Tuy nhiên, do biến động lịch sử và chiến tranh, nhiều di tích, tư liệu liên quan đến ca trù bị mai một, khiến loại hình nghệ thuật này dần lắng xuống.

Ông Trần Bá Sự, nguyên Chủ nhiệm Câu lạc bộ Ca trù Đông Môn chia sẻ: “Chúng tôi sinh ra trong không gian ca trù nên tiếng đàn, tiếng phách trở thành một phần của đời sống. Mỗi khi cất lên câu hát, tôi luôn cảm nhận được hơi thở của cha ông, của cả một vùng văn hóa lâu đời”.

Ca trù không chỉ là loại hình âm nhạc mà còn là hình thức sinh hoạt văn hóa đặc sắc. Trong không gian hát cửa đình hay hát chơi, người thưởng thức không chỉ nghe giọng hát mà còn cảm nhận nghệ thuật đàn đáy, trống chầu và phong thái biểu diễn của đào nương. Tiếng đàn đáy khi trầm khi ngân, hòa cùng nhịp phách tạo nên âm thanh cổ kính, sâu lắng; còn giọng ca trù luyến láy, uyển chuyển, mang vẻ đẹp sang trọng của nghệ thuật bác học.

Ngày nay, những canh hát ca trù ở Đông Môn lại được tổ chức trong các dịp lễ hội mùa Xuân. Không chỉ là sinh hoạt văn hóa truyền thống, đó còn là dịp để cộng đồng nhớ về cội nguồn của một loại hình nghệ thuật đặc sắc của vùng đất duyên hải.

Giữ lửa di sản

Tiết mục ca trù do các nghệ nhân Giáo phường Ca trù Hải Phòng biểu diễn tại tọa đàm khoa học về bảo tồn, phát huy giá trị lễ hội đình Cung Chúc (xã Vĩnh Thịnh) và nghệ thuật ca trù địa phương.

Sau nhiều thăng trầm của lịch sử, ca trù ở Hải Phòng đang từng bước được khôi phục nhờ sự chung tay của các nghệ nhân, chính quyền và cộng đồng.

Năm 1993, những câu lạc bộ ca trù đầu tiên của Hải Phòng được thành lập. Đến nay, thành phố có nhiều câu lạc bộ hoạt động thường xuyên như ca trù Đông Môn, Xứ Đông, Đằng Giang, giáo phường ca trù Hải Phòng… Không chỉ biểu diễn phục vụ công chúng, các câu lạc bộ còn tích cực truyền dạy cho thế hệ trẻ.

Một trong những hoạt động đáng chú ý là việc đưa ca trù vào trường học. Từ năm học 2023 - 2024, Trường Tiểu học Hòa Bình đã đưa ca trù vào giảng dạy trong môn Giáo dục địa phương và thành lập câu lạc bộ dành cho học sinh. Theo ông Lê Văn Thái, thành viên Câu lạc bộ Ca trù Đông Môn, với sự quan tâm của chính quyền địa phương và nhà trường, học sinh được tạo điều kiện tham gia sinh hoạt cùng câu lạc bộ nên tiếp cận khá nhanh với loại hình nghệ thuật vốn kén cả người hát và người nghe này.

Không chỉ trong trường học, nhiều hoạt động văn hóa cộng đồng cũng được tổ chức nhằm lan tỏa giá trị của ca trù. Hằng năm, phường Hòa Bình tổ chức lễ giỗ tổ nghề ca trù với các chương trình biểu diễn và phục dựng không gian hát cửa đình truyền thống.

Tuy nhiên, công tác bảo tồn ca trù vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Số lượng nghệ nhân am hiểu sâu về nghệ thuật này ngày càng ít, kinh phí hoạt động của các câu lạc bộ còn hạn chế, trong khi khán giả trẻ chưa thật sự quen và yêu thích loại hình nghệ thuật mang tính bác học này.

Theo Nghệ nhân Ưu tú Tô Tuyên, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Ca trù Đông Môn, để ca trù phát triển bền vững cần có những giải pháp đồng bộ. Trước hết, các cơ quan quản lý cần có định hướng đưa ca trù trở thành loại hình nghệ thuật chuyên nghiệp, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho việc bảo tồn và phát huy giá trị của di sản. Bên cạnh đó, địa phương cũng cần có cơ chế hỗ trợ trực tiếp đối với các câu lạc bộ và nghệ nhân.

Giữa nhịp sống hiện đại, âm thanh của tiếng đàn, tiếng phách và giọng ca trù vẫn lặng lẽ ngân vang, như sợi dây nối quá khứ với hiện tại. Mùa Xuân không chỉ đến với sắc hoa mà còn trở về trong những câu hát của chốn tổ ca trù.

THANH HOA

Nguồn: https://baohaiphong.vn/hoi-sinh-ca-tru-tren-dat-cang-537611.html