Hồi sinh vùng đất khó

QTO - Nhiều năm qua, hoạt động khai thác khoáng sản đã gây ra những hệ lụy không nhỏ đến môi trường và sản xuất nông nghiệp tại nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh. Trước thực trạng đó, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển nông thôn đã triển khai các mô hình “sinh kế xanh”, mở ra hướng đi mới giúp người dân phát triển kinh tế trên những diện tích đất từng bị coi là khó canh tác.

Chuyển đổi cây trồng để thích ứng

Xã Tuyên Hóa hiện có 7 thôn chịu tác động trực tiếp và gián tiếp từ hoạt động khai thác khoáng sản, chủ yếu tập trung ở cụm Tiến Hóa. Bụi phát tán từ quá trình khai thác đá khiến nhiều loại cây trồng giảm năng suất, kéo theo thu nhập của người dân sụt giảm đáng kể. Trong bối cảnh đó, mục tiêu phát triển kinh tế bền vững, đặc biệt là nông nghiệp gắn với chuỗi giá trị, là một bài toán khó.

Nhằm tháo gỡ khó khăn, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển nông thôn đã thí điểm mô hình trồng ngô sinh khối trên diện tích 10ha. Trưởng thôn Cương Trung C Trần Đức Tình cho hay, ngô sinh khối có ưu điểm là thời gian canh tác ngắn, năng suất vượt trội, ít tốn công chăm sóc và đặc biệt mang lại thu nhập cao gấp nhiều lần so với trồng ngô lấy hạt trước đây. Nhờ đó, mô hình không chỉ giải quyết bài toán sinh kế cho người dân mà còn mở ra hướng chuyển đổi hiệu quả đối với những diện tích đất sản xuất lâu nay kém năng suất.

Mô hình trồng tre Tứ Quý lấy măng ở xã Trường Sơn - Ảnh: L.C

Tại xã Trường Sơn, nơi phần lớn người dân là đồng bào dân tộc thiểu số Vân Kiều có sinh kế gắn liền với nông nghiệp và chăn nuôi, hoạt động khai thác khoáng sản thời gian qua đã làm đất đai suy giảm chất lượng, khiến sản xuất ngày càng khó khăn. Nhằm giúp người dân tăng thêm thu nhập, mô hình trồng tre tứ quý trên diện tích 30 sào đã được triển khai do nhóm phụ nữ Vân Kiều đảm nhận.

Chị Hồ Thị Tương, bản Khe Ngang, xã Trường Sơn, chia sẻ: “Gia đình tôi trồng 8 sào tre tứ quý, được hỗ trợ từ giống, phân bón đến kỹ thuật chăm sóc. Hiện cây phát triển rất tốt. Chúng tôi rất yên tâm vì đã có Hợp tác xã (HTX) Măng giang Trường Xuân cam kết thu mua sản phẩm”.

Hướng tới nông nghiệp bền vững

Không chỉ dừng lại ở việc chuyển đổi cây trồng, dự án hỗ trợ cải thiện đời sống sinh kế cho người dân khu vực khai thác khoáng sản thông qua thúc đẩy phát triển chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp còn tập trung vào việc thương mại hóa và chuẩn hóa sản phẩm địa phương. Các HTX được kiện toàn, vận hành bài bản hơn; các sản phẩm đặc trưng được đầu tư hoàn thiện mẫu mã, nhãn mác để nâng cao sức cạnh tranh.

Từ phương thức sản xuất thủ công, manh mún, HTX mật mía làng Khiên (xã Tuyên Hóa) đã được hỗ trợ cải tạo nhà xưởng, chuẩn hóa quy trình và xây dựng bộ nhận diện thương hiệu. Việc áp dụng các tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm và hướng tới chứng nhận OCOP đã giúp sản phẩm mật mía làng Khiên vươn xa hơn.

Theo Giám đốc HTX mật mía làng Khiên Trần Văn Công, việc chuẩn hóa quy trình từ vùng nguyên liệu đến khâu chế biến đã giúp người dân yên tâm sản xuất, tạo việc làm ổn định cho nhiều hộ gia đình. Bên cạnh đó, người dân còn được tập huấn, hướng dẫn các phương thức bán hàng trên nền tảng số giúp sản phẩm mật mía làng Khiên tiếp cận được nhiều khách hàng trong và ngoài tỉnh.

Nhiều năm nay, HTX Măng giang Trường Xuân (xã Trường Sơn) đã trở thành địa chỉ tin cậy liên kết và bao tiêu sản phẩm măng giang cho người dân trên địa bàn. Giám đốc HTX Nguyễn Viết Tâm cho biết, không chỉ hướng dẫn các thành viên trong HTX trồng tre tứ quý, dự án còn hỗ trợ HTX nâng cao chất lượng và hiệu quả sản xuất, mở rộng khả năng tiếp cận thị trường cho các sản phẩm măng địa phương. Những kết quả đó đã trực tiếp cải thiện sinh kế của cộng đồng, đặc biệt là các hộ đồng bào dân tộc thiểu số chịu ảnh hưởng từ hoạt động khai thác khoáng sản, tạo nền tảng để họ vững tin phát triển kinh tế bền vững ngay trên quê hương.

Việc nhân rộng các mô hình sinh kế xanh không chỉ góp phần cải thiện đời sống kinh tế cho người dân mà còn tạo ra sự chuyển biến tích cực về nhận thức trong cộng đồng, giúp người dân chủ động hơn trong việc bảo vệ môi trường sống, thích ứng với biến đổi khí hậu và hướng đến phát triển bền vững.

Theo Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển nông thôn Phạm Mậu Tài, dự án hỗ trợ cải thiện đời sống sinh kế cho người dân khu vực khai thác khoáng sản thông qua thúc đẩy phát triển chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp được triển khai tại các xã Tuyên Hóa và Trường Sơn đã góp phần nâng cao nhận thức cho người dân về phát triển chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp; xây dựng mô hình sinh kế cải thiện thu nhập theo hướng tiếp cận chuỗi giá trị sản phẩm; xây dựng và thực hiện giải pháp hạn chế tác động môi trường và đời sống sinh kế trong khai thác khoáng sản. Dự án đã tiếp cận và hỗ trợ hơn 2.500 người hưởng lợi ở 2 xã Tuyên Hóa và Trường Sơn, trong đó có 159 người dân tộc thiểu số. Việc nhân rộng các mô hình này không chỉ cải thiện kinh tế mà còn chuyển biến tích cực về nhận thức bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Lan Chi

Nguồn: https://baoquangtri.vn/kinh-te/202602/hoi-sinh-vung-dat-kho-7de17a2/