Hơn cả một kỳ thi

Sáng 1/6, cùng với nhiều địa phương trên cả nước, hơn 57.000 học sinh Phú Thọ chính thức bước vào kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT năm học 2026 - 2027. Đây là năm đầu tiên kỳ thi được tổ chức trong bối cảnh tỉnh Phú Thọ sau sáp nhập, đồng thời cũng là một trong những kỳ thi nhận được sự quan tâm đặc biệt của toàn xã hội.

Từ nhiều năm nay, tuyển sinh vào lớp 10 luôn được xem là kỳ thi áp lực đối với học sinh phổ thông. Nếu kỳ thi tốt nghiệp THPT là cánh cửa bước vào tương lai nghề nghiệp thì kỳ thi vào lớp 10 lại là dấu mốc đầu tiên các em phải đối mặt với sự cạnh tranh trong hành trình học tập.

Điều đó lý giải vì sao cứ đến mỗi mùa thi, không chỉ học sinh mà từ phụ huynh, giáo viên, nhà trường đến ngành Giáo dục và toàn xã hội đều bước vào trạng thái tâm lý đặc biệt. Có người cho rằng kỳ thi vào lớp 10 đang bị áp lực, nhưng nhìn ở góc độ khác đây vẫn là một kỳ thi cần thiết.

Lực lượng an ninh trật tự, tình nguyện viên tiếp sức mùa thi và đông đảo phụ huynh chào đón, động viên các thí sinh bước vào môn thi đầu tiên (Ngữ Văn) sáng 1/6 tại điểm thi Trường THCS Liên Bảo (phường Vĩnh Phúc).

Kỳ thi góp phần đánh giá chất lượng giáo dục THCS, phản ánh mức độ đáp ứng yêu cầu chương trình của học sinh sau 9 năm học phổ thông. Quan trọng hơn, đây là dịp để học sinh rèn luyện bản lĩnh, ý thức tự học, khả năng chịu áp lực và tinh thần vượt khó. Những bài học đó đôi khi còn giá trị hơn điểm số.

Những năm gần đây, công tác tổ chức thi tuyển sinh vào lớp 10 có nhiều chuyển biến tích cực. Nhiều địa phương tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, công khai chỉ tiêu tuyển sinh, minh bạch phương thức xét tuyển, đẩy mạnh đăng ký trực tuyến, giảm thủ tục hành chính và tạo thuận lợi cho thí sinh.

Kỳ thi vào lớp 10 năm nay là năm đầu tiên học sinh hoàn thành trọn vẹn chương trình giáo dục phổ thông 2018 ở cấp THCS và dự thi theo định hướng đánh giá năng lực, phẩm chất nhiều hơn là kiểm tra ghi nhớ kiến thức. Điều đó khiến kỳ thi không chỉ là cuộc cạnh tranh về điểm số mà còn là phép thử đối với hiệu quả của quá trình đổi mới giáo dục đang được triển khai trên cả nước.

Tại Phú Thọ, kỳ tuyển sinh vào lớp 10 năm học 2026 - 2027 ghi nhận nhiều điểm mới như đăng ký dự thi trực tuyến 100%, mở rộng số lượng nguyện vọng, thực hiện xét tuyển một lần sau phúc khảo, tạo thêm cơ hội lựa chọn cho học sinh. Kỳ thi được tổ chức từ ngày 1 - 3/6 với các môn Toán, Ngữ văn, Tiếng Anh và các môn chuyên đối với học sinh dự thi vào trường chuyên.

Đặc biệt, công tác chuẩn bị được triển khai khá sớm, đồng bộ và bài bản. Qua đó, tạo tâm lý yên tâm cho các nhà trường, giáo viên, phụ huynh và học sinh. Những con số đó cho thấy nỗ lực lớn của ngành Giáo dục trong việc mở rộng cơ hội học tập cho học sinh.

Song thực tế cho thấy sự chênh lệch khá lớn về chất lượng giữa các trường vẫn khiến tâm lý chạy đua vào một số trường “hot” chưa giảm. Trong khi đó, hệ thống giáo dục nghề nghiệp, giáo dục thường xuyên dù đã được đầu tư nhưng vẫn chưa thực sự trở thành lựa chọn hấp dẫn. Điều đó làm tăng áp lực tuyển sinh lên các trường công lập chất lượng cao.

Một vấn đề khác cũng nhận được sự quan tâm là cấu trúc và định hướng ra đề thi. Trong bối cảnh Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đang được triển khai đồng bộ, đề thi không thể tiếp tục chỉ kiểm tra khả năng ghi nhớ kiến thức hay giải các dạng bài theo khuôn mẫu. Đề thi cần trở thành công cụ đánh giá năng lực thực chất; có khả năng phân hóa hợp lý, đánh giá đúng trình độ, khuyến khích tư duy độc lập, khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn và kỹ năng giải quyết vấn đề.

Quan trọng hơn, đề thi cần tạo động lực cho học sinh học thật, hiểu thật thay vì học mẹo, học tủ. Bởi mục tiêu cuối cùng của giáo dục không phải là tạo ra những “cỗ máy làm bài thi” mà là hình thành những con người có năng lực thích ứng với một thế giới đang thay đổi rất nhanh.

Nhìn từ góc độ xã hội, kỳ thi vào lớp 10 còn là phép thử đối với công tác quản lý giáo dục. Một kỳ thi an toàn, nghiêm túc, minh bạch sẽ củng cố niềm tin của Nhân dân đối với ngành Giáo dục.

Điều quan trọng hơn nữa là cần thay đổi nhận thức xã hội về con đường học tập của học sinh sau THCS. Bởi không phải mọi học sinh đều nhất thiết phải bước vào THPT rồi tiếp tục lên đại học. Mỗi em có năng lực, sở trường và định hướng riêng. Khi xã hội thực sự coi trọng giáo dục nghề nghiệp, kỹ năng nghề và năng lực thực hành, áp lực của kỳ thi vào lớp 10 chắc chắn sẽ giảm đi đáng kể.

Sáng nay, khi những cánh cổng trường thi mở ra trên toàn tỉnh, hơn 57.000 học sinh bước vào phòng thi với những tâm trạng khác nhau. Có em hồi hộp, có em lo lắng, có em tự tin. Song dù kết quả ra sao, điều quan trọng nhất không hẳn nằm ở số điểm cuối cùng. Bởi kỳ thi vào lớp 10 chỉ là một chặng đường trong hành trình trưởng thành. Điều các em cần mang theo sau kỳ thi là bản lĩnh, sự tự tin, tinh thần nỗ lực và niềm tin vào chính mình. Đó mới là hành trang quan trọng nhất cho tương lai.

Quang Nam

Nguồn: https://baophutho.vn/hon-ca-mot-ky-thi-255262.htm